Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw zbrodni


Zbrodnia i jej wpływ na życie bohaterów literackich. Przedstaw na podstawie wybranych lektur.

„Kto ty jesteś człowieku – zbrodniarz czy bohater?” 1 – pytał w jednym ze swoich liryków Czesław Miłosz. Pytanie to kierował do polityka, jednakże można je również odnieść do egzystencji ludzkiej i zacząć zastanawiać się nad właściwą naturą człowieka. Przecież jego czyny podlegają jednoznacznej ocenie etycznej. Może być bohaterem, lecz może też okazać się haniebnym zbrodniarzem.

Zbrodnia, choć jest naganna i zła, jest o wiele bardziej od dobra „pociągająca” i kusząca. Łatwo jest ulec pokusie i zapomnieć na chwilę o moralności. Dobro jest trudniejsze, bo wymaga od człowieka wyrzeczeń i poświęceń. Znane powiedzenie mówi: „zakazany owoc kusi najbardziej”, więc zło przywabia człowieka, dając mu korzyści lub nęcąc nowymi wrażeniami. Jedyną nadzieją jest wiara, że żadna zbrodnia nie pozostanie bez kary. Bardzo różnorodne mogą być motywy popełnienia podłych czynów: chciwość, żądza, zemsta, chwila słabości lub też po prostu przekonanie o racji swego postępowania. Literatura zawsze była bliska człowiekowi i sprawom jego codzienności. Pisarze nie skupiali się tylko na tematach wesołych i pogodnych, bowiem nie tylko takie jest życie ludzkie. Opowiadali też o zbrodniach i zbrodniarzach, o niemoralności i złu, o występkach i okrucieństwie świata.

Niewątpliwie jednym z największych zbrodniarzy ludzkości jest Judasz. Za trzydzieści srebrników wydał oprawcom swego mistrza Chrystusa, całując go w policzek. Zdradził i oszukał z chciwości niewinnego człowieka, który przez niego umarł w mękach. Jednak czyn ten nie pozostał bez echa. Wyrzuty sumienia i obraz męczeńskiej śmierci nauczyciela nie pozwoliły Judaszowi dalej żyć normalnie i pchnęły go do samobójstwa. Ten niegodziwiec dostrzegł potem ogrom cierpienia i bólu, jaki zadał Jezusowi i nie zniósł obciążenia psychicznego, z jakim musiałby potem żyć. Łatwo zarobione pieniądze nie dały mu szczęścia, a jego życie legło w gruzach. Ta zbrodnia wyniszczyła go wewnętrznie i uczyniła pustym i „wypranym” z uczuć człowiekiem, więc zapragnął śmierci, która miałaby na zawsze uwolnić od ciągłej pamięci o tym haniebnym występku.

Innym bohaterem literackim – zbrodniarzem, którego chcę przedstawić w swojej prezentacji jest Makbet – tytułowa postać z jednego ze sławnych dramatów Szekspira. Makbet był dumnym wodzem armii szkockiej, jednakże zachłanność, chciwość i żądza władzy pchnęły go do zbrodni królobójstwa. Namawia go do tego żona – bezwzględna, okrutna i wyrachowana Lady Makbet. Szlachetny rycerz staje się mordercą i wplątuje w sieć intryg, które czynią z niego coraz gorszego zbrodniarza i tyrana. Ma halucynacje i widzi zamordowanych przez siebie ludzi. Nie może spać i popada w ciągły strach o tron i swoją pozycję. To wszystko to nieczyste sumienie, które nie pozwala mu zaznać spokoju. Lady Makbet popada w obłęd i próbuje zmyć z rąk krew umarłych. A Makbet ginie w walce – ponosząc z ręki Makdufa sprawiedliwą i zasłużoną karę. Dramat Szekspira pokazuje, że każda zbrodnia niszczy tego, kto ją popełnia. Zło nie pozostanie kary – niegodziwiec poniósł klęskę. Psychika i sumienie Makbeta nie wytrzymały przytłaczającego ciężaru okrutnych występków. Pierwsza załamała się jego żona, on zaraz po niej stał się jakby „marionetką w rękach przeznaczenia”, która bezwolnie idzie na śmierć.

Te dwa przykłady, które zostały przedstawione powyżej to postacie całkowicie zepsute i przegrane. Zbrodnie doprowadziły je do śmierci w hańbie, poniżeniu i psychicznym upodleniu. Jakże inaczej w ich świetle jawi się postać Jacka Soplicy – jednego z głównych bohaterów „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Jacek w młodości, w chwili rozpaczy zabija ojca swej ukochanej Ewy. Stolnik Horeszko odmówił mu ręki córki, uprzednio dając młodzieńcowi nieco nadziei na ożenek. Ów czyn zmienia całkowicie butnego i porywczego szlachcica w cichego i pokornego pokutnika. Jacek Soplica wdziewa szatę mnicha i przyjmuje skromny przydomek księdza Robaka. Swoim postępowaniem pokutuje za grzechy młodości. Poświęca się działalności patriotycznej i powstańczej, każdemu służy dobrą radą i pokrzepieniem, ratuje życie Hrabiemu i Gerwazemu, co przypłaca własnym życiem. Na łożu śmierci wyjawia Gerwazemu prawdę o sobie i uzyskuje przebaczenie. Wyznaje wtedy:

„I sam…i to zabójstwo…i wszystkie następstwa
Tej zbrodni, wszystkie moje byedy i przestępstwa!...
Ja skarżyć nie mam prawa, ja jego morderca”2.

Umiera z nadzieją, że ojczyzna odzyska niepodległość i z myślą, że odpokutował za swoją zbrodnię. Jest to przykład bohatera, który przechodzi przemianę wewnętrzną i na którym niegodziwy czyn odciska niezatarte piętno. Soplica nie zamyka się w sobie i nie pozostaje bierny, lecz z pokorą działa, aby ponieść konsekwencje złego czynu. Nawet to, że do końca nie wyjawia Tadeuszowi tego, że jest jego ojcem to dobrowolna ofiara za grzechy. Całym swoim późniejszym życiem Jacek udowadnia, że żałuje szczerze zbrodni i pragnie odkupienia winy. To bohater, pomimo popełnionej zbrodni, pozytywny i wzbudzający sympatię odbiorców dzieła.

Niezwykłe studium psychologiczne zbrodniarza stworzył Fiodor Dostojewski w „Zbrodni i karze”. Główny bohater powieści – Rodion Raskolnikow to biedny student, który uważa siebie za kogoś lepszego od innych i dlatego też z premedytacją popełnia dwie zbrodnie. Według jego zasad życiowych - takiemu człowiekowi jak on, wolno robić, co mu się tylko podoba. Zabija lichwiarkę i przypadkowego świadka – siostrę lichwiarki. Raskolnikow nie ma wyrzutów sumienia i nie czuje skruchy. Uważa siebie za człowieka wyższej rasy – bo myślącego racjonalnie, bystrego i sprytnego. Początkowo sądzi nawet, że miał do tego czynu prawo. Jednak w toku akcji powieści – Rodion wszczyna wewnętrzną walkę ze swoim zamysłem, sumieniem, poglądami. Sprytny oficer śledczy stopniowo dochodzi do prawdy i wtedy młodzieniec czuje się już osaczony. W zmianie przekonań i postawy pomaga Raskolnikowi Sonia – wpaja mu zasady moralne i miłość do bliźniego. Cała powieść poświęcona jest osobistemu dramatowi bohatera. Czytelnik śledzi stopniowe dochodzenie Raskolnikowa do moralności i zagubionej gdzieś etyki. Młodzieniec na tyle zrozumiał swój czyn i postanowił zmienić swoje postępowanie, że dobrowolnie przyznał się do winy i przyjął w pełni zasłużoną karę. To przyniosło mu ulgę i dzięki temu nareszcie poczuł się w pełni człowiekiem.

Zupełnie inaczej zachował się w obliczu wymierzania kary hitlerowski kat i oprawca – Jrgen Stroop. Kazimierz Moczarski w swojej książce pt. „Rozmowy z katem” – przytacza szereg rozmów z likwidatorem warszawskiego getta przeprowadzonych w czasie ich wspólnego pobytu w celi więziennej. To ironia losu, że polskiego patriotę umieszczono w celi razem z Niemcem – mordercą. Moczarski zastanawia się, jak ze zwykłego człowieka Stroop mógł stać się potworem. Okazuje się, że zakompleksiony, nieuczony młodzieniec o poglądach nacjonalistycznych pochodzący z małego miasteczka, znakomicie chłonął chorą ideologię Hitlera. Był świetnym „narzędziem”, bo o nic nie pytał i niczemu się nie dziwił, lecz ślepo wykonywał wszelkie rozkazy przywódcy. Stroop uparcie powtarzał maksymy, że trzeba być twardym i silnym. Wyzbył się wszelkich ludzkich odruchów w stosunku do ludzi, których zabijał. A przecież prywatnie był dobrym mężem i ojcem, był wrażliwy na sztukę i przyrodę. Niemiec do końca nie żałował swoich win i wcale nie czekał na przebaczenie. Jego psychika zamknęła się na moralność i dobro. Był przekonany o słuszności swoich okropnych czynów (spełniał rzekomo tylko rozkazy), choć osaczyły go one i nie do końca był w stanie zrozumieć, dlaczego mordował. To przerażający przykład – jak ze zwykłego, szarego człowieka, może wyłonić się bestia.

Rzymski historyk – Tytus Liwiusz stwierdził niegdyś, że „żadna zbrodnia nie może mieć uzasadnienia”3. I miał całkowitą rację. Żadnego złego czynu nie można wyjaśnić w sposób logiczny i dlatego też każdy występek zasługuje na sprawiedliwą i słuszną karę.

Bohaterowie literaccy różnie odczuwali skutki zbrodni przez siebie popełnionych. Judasz wybrał śmierć; Makbet stał się pasywną marionetką; Jacek Soplica chciał odpokutować i zrehabilitować się; Raskolnikow długo dochodził do zrozumienia zła, które wyrządził i poddał się pokornie karze więzienia; natomiast Stroop nigdy nie zrozumiał ogromu zbrodni, jakie wyrządził i czuł się nieco zagubiony w swej chorej ideologii, ale został ukarany przez pozbawienie wolności. Podstawowy wniosek, jaki nasuwa się po przeglądzie wyżej wymienionych postaw jest taki, że zbrodnia wyniszcza stopniowo psychikę, tego, kto ją popełnił. Zły czyn nie pozostanie bez echa. Powróci, obracając się przeciwko oprawcy.

strona:    1    2    3    4  





Zbrodnia doskonała w literaturze i sztuce różnych epok. Przedstaw na przykładzie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: „Człowiek może znieść bardzo dużo, lecz popełnia błąd sądząc, że potrafi znieść wszystko.”

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, przemyślana i dojrzała. Łączy w sobie wiele obrazów zbrodni w sposób unikalny. Nie sposób się przy niej nudzić.

Obrazy zbrodniarzy w literaturze. Zanalizuj złożoność psychiki morderców na przykładzie kilku wybranych bohaterów literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Postępowanie człowieka w sytuacji wyboru wynika z wielu różnorodnych czynników społecznych i indywidualnych. Często przeważają decyzje niezgodne z przyjętymi przez ogół zasadami moralnymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dojrzała. Ciekawa prezentacja w pps.

Motyw zbrodni w literaturze różnych epok. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórców od zawsze intrygowały zbrodnicze motywy, akt dokonania zbrodni, a także skutki jej popełnienia w świadomości zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Pokazuje wiele różnych aspektów zbrodni. Bogata literatura przedmiotu.

Zbrodnia jako sposób dojścia do władzy. Omów temat, analizując wybrane teksty kultury

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje wielu bohaterów, którzy, aby zdobyć władzę, nie cofnęli się nawet przed najgorszymi zbrodniami.

Ocena opisowa nauczyciela: Realizacja tematu sprawna, dobrze dobrane lektury i argumenty.

Motyw zbrodni i kary. Przedstaw różne ujęcia problemu w poznanych utworach polskich i obcych różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Czy zawsze po zbrodni pojawia się kara?

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca ukazująca złożoność tematu. Poprawna bibliografia i plan.

Od Makbeta do Zbrodni i kary. Literackie odbicie mrocznej strony duszy człowieka

Ocena:
20/20
Teza: Kiedy człowiek ulega mrocznej stronie swej duszy, zawsze prowadzi to do jego tragedii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, dobrze skomponowana, widać, że została uprzednio przemyślana.

Jak rodzą się zbrodniarze? Na podstawie analizy wybranych lektur wykaż, że literatura jest źródłem wiedzy o wpływie różnych czynników na degenerację jednostki

Ocena:
20/20
Teza: Czynniki, jakie wpłynęły na wybrane postaci, popychając je do zbrodni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, czytelna i przejrzysta. Zamknięta poprawną klamra kompozycyjną.

Dlaczego źli? Przedstaw wybrane kreacje literackie bohaterów, którzy krzywdzą innych.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie kreacji bohaterów literackich, którzy krzywdzą innych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, bogata w literackie przykłady.

Motyw zbrodni i kary w literaturze. Omów różne aspekty zagadnienia. odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw zbrodni i kary dzięki swemu bogactwu jest atrakcyjny dla twórców, budzi bowiem ciekawość odbiorców. Jego rola w utworze może być różnoraka, co pozwala na jego różnorodne wykorzystanie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowo pokazuje mechanizmy i powiązania rządzące zbrodnią i karą opisane w dziełach literackich.

Motyw zbrodni – służącej zdobywaniu i utrzymywaniu władzy w literaturze.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy nie tylko uwidaczniali problemy wynikające ze sprawowania władzy, ale i przestrzegali przed jej zgubnym wpływem na człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa prezentacja oparta na klasycznych dziełach poruszających problem zbrodni i władzy.

Portrety zbrodniarzy w literaturze różnych epok. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Literatura przedstawia różne portrety zbrodniarzy. W dorobku epok literackich odnajdujemy różnorakie obrazy morderców, które możemy podzielić ze względu na wagę ich zbrodni oraz jej podłoże.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie przedstawia trzy zbrodnicze osobowości. Poprawny język i bibliografia.

Wizerunki literackich zbrodniarzy. Przedstaw, odwołując się do wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Każda zbrodnia destrukcyjnie wpływa na psychikę zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująca porusza kwestię zbrodni i zbrodniarzy w literaturze. Poprawny język i styl wypowiedzi. Szczegółowy plan pracy.

Psychologiczne portrety morderców w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Mordercy to ludzie burzący porządek etyczny świata, a ich różnorodne kreacje są przestrogą artystów, którzy swoimi dziełami wpisują się w odwieczną walkę dobra ze złem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, ciekawe wnioski. Poprawny konspekt prezentacji.

Motywy i wątki charakterystyczne dla kryminału w literaturze popularnej i pięknej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Motywy kryminalne zarówno w literaturze popularnej, jak i wysokiej, pozostają niezmienne przez wiele lat.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w oryginalny sposób ukazuje motyw zbrodni oraz jej konsekwencji. Porównanie i wnioski poprawne. Drobne usterki językowe.

Oskarżeni przed sądem w literaturze. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych lektur

Ocena:
18/20
Teza: Oskarżenia, rozprawy sądowe, osądy społeczne, ferowanie wyroków w literaturze występowały już od czasów antycznych i są obecne aż do czasów współczesnych. Pojawiają się najczęściej przy motywach zbrodni, winy czy kary.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza ciekawy problem postawienia w stan oskarżenia. Ciekawie przedstawione literackie sylwetki oskarżonych, dojrzały język.

Rola motywu winy i kary. Przedstaw na przykładzie utworów literackich z rożnych epok.

Ocena:
18/20
Teza: Topos winy i kary od dawna obecny jest w literaturze, której cel to nie tylko opis, lecz również ocena tego zagadnienia. Interesowało się tym wielu wybitnych twórców, których głównym zamierzeniem było pokazanie, iż nieodłącznym elementem win

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, w pełni ukazuje temat, opierając argumenty na poprawnie dobranej literaturze.

Psychologiczny wizerunek zbrodniarza. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Postacie zbrodniarzy ujmowane są na wiele sposobów, czasem ich postępowanie się potępia, czasem usprawiedliwia, ale zawsze ich psychikę poddaje się wnikliwej analizie.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat przedstawiony na podstawie konwencjonalnych lektur. Poprawny język i konspekt wypowiedzi.

Zbrodnia i jej wpływ na życie bohaterów literackich. Przedstaw na podstawie wybranych lektur.

Ocena:
18/20
Teza: Zbrodnia wyniszcza stopniowo psychikę, tego, kto ją popełnił. Zły czyn nie pozostanie bez echa. Powróci, obracając się przeciwko oprawcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca płynna, napisana poprawnym językiem. Zarówno bibliografia, jak i plan są poprawne.

Psychika bohaterów literackich, którzy popełnili zbrodnię. Omów na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bez względu na wszelkie motywy i okoliczności, zbrodnia nigdy nie wpływa całkowicie obojętnie na psychikę przestępców. Zawsze pozostawia nieodwracalny ślad, który w konsekwencji zmienia charakter zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Literatura i ramowy plan poprawne.

Uniwersalizm motywu zbrodni i kary w literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Przypadki opisane w literaturze jednoznacznie pokazują, że zbrodnia nie popłaca i należy szukać innych sposobów rozwiązywania problemów, czy realizacji swoich marzeń i dążeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób prawidłowy realizuje założoną tezę. Poprawny język.

Zbrodnia i kara w literaturze i filmie. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Zbrodnia i kara ma archetypiczny wymiar i pojawia się w kulturze każdej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawny język.