Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw zbrodni


Psychika bohaterów literackich, którzy popełnili zbrodnię. Omów na wybranych przykładach literackich

Czym jest zbrodnia i psychika? Najprościej mówiąc, zbrodnia jest ciężkim przestępstwem, czynem zasługującym na potępienie. Wiąże się bezpośrednio z naruszeniem prawa i norm etycznych. Z kolei psychika to całokształt cech i procesów wewnętrznych człowieka, związanych z emocjami, intelektem, predyspozycjami i doświadczeniem życiowym. Motywy zbrodni mogą być bardzo różne, takie jak: chęć zdobycia pieniędzy, chęć zemsty, nienawiść, czy najistotniejszy dla mojej pracy: chęć pozyskania władzy, wyższości nad innymi ludźmi.

Jednak bez względu na wszelkie motywy i okoliczności, zbrodnia nigdy nie wpływa całkowicie obojętnie na psychikę przestępców. Zawsze pozostawia nieodwracalny ślad, który w konsekwencji zmienia (mniej lub bardziej) charakter zbrodniarza, jego sposób postrzegania ludzi i świata.

Pierwsza postać, która jest tego dowodem to Rodion Raskolnikow – bohater „Zbrodni i kary” Dostojewskiego, której akcja rozgrywa się w dziewiętnastowiecznej Rosji. Rodion to młody i wrażliwy człowiek, teoretyk i ateista. Jako były student prawa doskonale wiedział jak ogromnym przestępstwem jest morderstwo. Mimo to stał się zbrodniarzem. Raskolnikow był człowiekiem bardzo biednym. Chciał zdobyć środki finansowe, aby kontynuować studia oraz pomóc matce i siostrze. Postanowił zabić jakąś zamożną osobę i zagrabić jej majątek. Być może mimo nędzy nie dopuściłby się tak straszliwego czynu, gdyby nie jego fałszywa życiowa teoria, wg której ludzie dzielą się na geniuszy uprzywilejowanych do łamania prawa i norm etycznych oraz bezużyteczne „wszy” powołane jedynie do egzystencji i przedłużania gatunku. Według Rodiona „nadludzie”, do których notabene sam siebie kwalifikował, mają prawo zabijać dla „wyższych celów”, przy czym są całkowicie usprawiedliwieni.

Morderstwo było więc dla Rodiona nie tylko sposobem na zdobycie pieniędzy, ale również swoistą próbą odwagi i udowodnienia własnej „nadludzkości”. Mówił: „Zapragnąłem zabić dla samego siebie! Pchała mnie chęć przekonania się natychmiast, czy jestem jak inni wszą, czy też człowiekiem? Czy potrafię przekroczyć ów próg, czy nie?” Rodion udaje się na miejsce zbrodni, którym jest mieszkanie starej lichwiarki, gdzie zabija staruszkę siekierą. Przyłapany przez jej siostrę zabija również niewygodnego świadka. Ponieważ siostra lichwiarki była w zaawansowanej ciąży, można przyjąć, iż bohater przyczynił się do śmierci trzech osób. Następnie splądrował mieszkanie i ze zrabowanymi kosztownościami w popłochu uciekł.

Po dokonaniu zbrodni bohater przeżywa zwątpienie w słuszność popełnionego czynu. Ukrywa kosztowności, które nagle przestają się dla niego liczyć. Bohater popada niemal w obłęd próbując zacierać ślady przestępstwa. Dopada go strach i panika. Nie żal mu było swoich ofiar, bał się jedynie zdemaskowania i kary. Jego stan psychiczny zaczyna przekładać się na jego zdrowie fizyczne. Dostaje gorączki, traci świadomość na kilka dni. Rodion czuje się słaby, popada w apatię i wewnętrzną pustkę.

Bohater wyznaje: „siebie zabiłem, a nie staruszkę”. Miewa nawet myśli samobójcze. Zbrodnia staje się jego obsesją. Najbardziej jednak ucierpiała ambicja Rodiona. Raskolnikow bowiem stwierdza, że nie udowodnił swojej nadludzkości, nie przyczynił się do niczego wielkiego, zaczyna więc wątpić w swoją „nadludzkość”, a nawet utożsamiać się z ludźmi „niższej” kategorii „jestem skończoną wszą [...] a może nawet jestem kimś jeszcze bardziej paskudnym i ohydnym niż ta wesz, którą zabiłem”. Jego życiowa filozofia staje się bezwartościowa, wręcz idiotyczna. Niebawem Rodion wraca do punktu wyjścia. Znów zaczyna wierzyć we własną niezwykłość i wielkość. Twierdzi, że gdyby lichwiarka ożyła, nie zawahałby się ją ponownie zamordować. Definitywna przemiana Rodiona rozpoczęła się dopiero po miesiącach katorżniczej pracy na Syberii, gdzie odbywał karę. Stało się to za sprawą Soni, która zapragnęła przyłączyć się do jego duchowego cierpienia. Bohater porzuca myśl o własnym geniuszu, pragnie odbyć karę do końca i rozpocząć nowe życie u boku ukochanej.

Nieco inna postać była do tego stopnia omamiona chęcią zdobycia władzy, iż bez cienia wyrzutów i skrupułów dopuszczała się zbrodni – jednej po drugiej. Żyła ona jednak w zupełnie innym świecie – świecie zapachów...

Mowa o Janie Baptyście Grenouille"u, bohaterze powieści „Pachnidło” Sskinda, której akcja toczy się w XVIII stuleciu we Francji. Był to osobliwy karzeł i dziwak. Postrzegany przez innych jako głupek i fajtłapa, co zresztą było jedynie maską. Grenouille posiadał bowiem niesłychany talent – niezwykle wrażliwy zmysł powonienia. Bohater chciał rozwijać swoje umiejętności. Uczył się więc u perfumeryjnych mistrzów, gdzie posiadł niezbędną mu wiedzę uwieczniania zapachów. Był jednak zbyt zachłanny, aby poprzestać na tworzeniu perfum z kwiatowych esencji.

Geniusz zapachów marzył bowiem o wydestylowaniu wonności nad wonnościami z dziewiczego ciała kobiecego. Owa myśl nakazywała mu poszukiwać dziewcząt o idealnym zapachu. Jak mówił autor: „Czego pożądał to zapachu pewnych ludzi: nader rzadkich ludzi, którzy wzbudzają miłość. Tych upatrzył sobie na ofiary”. W rzeczywistości Grenouille poszukiwał własnego zapachu, który chciał sam sobie stworzyć. Był on bowiem zupełnie bezwonny i nijaki i za taką też osobę go uważano. Bohater chciał to zmienić. Wierzył, że jeśli posiądzie zapach najpiękniejszych istot na świecie, sam będzie darzony nie mniejszym szacunkiem, ludzie będą go kochać, podziwiać i czcić. Grenouille osiadł w miasteczku Grasse, gdzie nocami „polował” na młode dziewczęta i brutalnie mordował, po czym w żmudnym procesie „kradł” ich zapachy. Jego zbrodnie były zawsze dokładnie zaplanowane i precyzyjne.

Zabijając niewinne dziewczęta czuł się całkowicie spokojny i nieporuszony całą sytuacją. Nie odczuwał żadnego żalu wobec swoich licznych ofiar. Zdobycie każdego kolejnego zapachu dawało mu poczucie ogromnego triumfu. Każda kolejna zamordowana dziewczyna, stanowiła część esencji, a wszystkie miały przyczynić się do powstania niezwykłego pachnidła o którym marzył. Ofiary traktował więc bardzo przedmiotowo i powierzchownie – nie jak ludzi, ale jako „nosicieli zapachów”, które chciał pozyskać. Nie było w nim cienia wrażliwości wobec ludzkiego istnienia. Zbrodnie sprawiły, iż Grenouille zyskał większą pewność siebie. Stał się pyszny, zarozumiały i chciwy. Popadł w pewnego rodzaju narcyzm. Już sam dla siebie był wybitną jednostką i chciał, aby za takową postać uważali go inni. Nawet oczekując wyroku w celi, odczuwał wewnętrzny triumf. Czuł się spełniony, ponieważ stworzył pachnidło o jakim zawsze marzył.

Uczucie spełnienia było jednak ulotne. Dzięki pachnidłu Grenouille mógł mieć u stóp cały świat. Nie spełniało ono jednak jego oczekiwań: „Ta moc zawodziła tylko w jednym punkcie: nie pozwalała mu poczuć samego siebie. I gdyby nawet za sprawą swego pachnidła objawił się światu jako Bóg – to jeżeli nie mógł poczuć sam siebie, a przeto nigdy nie wiedział, kim jest, gwizdał na wszystko, gwizdał na świat, na samego siebie, na swoje pachnidło”. Dwa tuziny poświęconych dziewcząt nie dały mu tak naprawdę nic. Grenouille mógł oszukać innych ludzi swoim pachnidłem, ale nie mógł oszukać samego siebie. Przeświadczenie o własnej bezwonności dobiło go. Trzymając w ręku flakon z dziełem swojego życia, odczuł melancholię i pustkę, znienawidził ludzi i zapragnął własnej śmierci.

Wewnętrzne rozterki bohaterów mających styczność ze zbrodnią są również ukazane w dramacie Szekspira pt. „Makbet”. W kontekście mojego tematu najistotniejsze postaci to Makbet i jego żona. W mojej prezentacji chciałabym się jednak skoncentrować na sylwetce tej drugiej, czyli Lady Makbet.
To kobieta bezwzględna, stanowcza, bardzo silna i dominująca. Manipulowała swoim mężem, bez skrupułów dążyła do zamierzonego celu, odrzucała moralne dylematy. Wedługg przepowiedni wiedźm, Makbet miał zostać królem. Wiedźmy nie ujawniły jednak w jakich okolicznościach dojdzie do przejęcia tronu. Makbet wiedział, że będzie to niezwykle trudne, ponieważ król wyznaczył już dziedzica. Lady Makbet uznaje więc za konieczne zamordowanie wszystkich, którzy stoją na drodze ku przejęciu tronu przez jej męża. Kobieta opętania chęcią zdobycia władzy postanawia pomóc mężowi i układa plan.

Makbet zabija w nocy króla Dunkana. Zszokowany tym czego dokonał, zapomina podrzucić służbie sztylety. Wściekła na męża żona przejmuje w tym inicjatywę. Następnego dnia Makbet zabija służbę, która zostaje fałszywie posądzona o zabójstwo króla. Niebawem z rąk nasłanych zbójców giną kolejne ofiary. Lady Makbet nie jest bezpośrednim wykonawcą zbrodni, ale jej główną inicjatorką. To ona pobudzała ambicje męża zarzucając mu tchórzostwo, podczas gdy wahał się zrealizować jej plan. Być może gdyby nie jej namowy, Makbet nie dopuściłby się tak karygodnego czynu. W pewnym momencie mąż Lady Makbet wysuwa się żonie spod kontroli, co napawa ją niepokojem. Czuje się odtrącona, odsunięta od wpływów i władzy. Wie, że być może bezpowrotnie traci panowanie nad mężem. Podczas gdy Makbet ze szlachetnego człowieka staje się coraz bardziej okrutny, ona z bezwzględnej i wyrachowanej, zamienia się w chorą psychicznie kobietę nękaną poczuciem odtrącenia. Żona Makbeta lunatykuje, próbuje obmyć ręce z krwi, którą w jej chorym umyśle jest stale zbrukana, mówi i robi niezrozumiałe dla innych rzeczy. Myśl o zbrodni i odtrąceniu przez męża staje się jej obsesją. W końcu Lady Makbet traci nad sobą kontrolę i popełnia samobójstwo, nie robiąc tym żadnego wrażenia na jej mężu.

Te trzy postacie bardzo wiele łączy. Mimo iż żyły w innych czasach, a okoliczności ich zbrodni różnią się od siebie, zasadniczy ich motyw oraz wpływ jaki wywarły na psychikę bohaterów jest podobny. Żaden z nich nie waha się popełnić zbrodni. Robią to świadomie, w sposób dokładny, zaplanowany i szczegółowy. Bohaterami targają różne emocje, od całkowitego spokoju Grenouille"a po opętanie i szaleństwo Lady Makbet. Lecz to nie śmierć ofiar i wyrzuty sumienia mają zasadniczy wpływ na ich wewnętrzne przemiany, ale brak spełnienia. Dopiero po dokonaniu zbrodni uświadomili sobie, że ich cele są nieuchwytne. Mianowicie głównym zamierzeniem Rodiona, Grenouille"a i Lady Makbet było osiągnięcie władzy i przewagi nad innymi ludźmi. Rodion nie stał się w oczach innych „nadczłowiekiem”, Grenouille nie zauroczył sobą całego świata dzięki stworzonemu pachnidłu, a Lady Makbet została odtrącona przez męża i odsunięta od wpływów.

Szereg wewnętrznych przeżyć bohaterów uświadamia nam, że zbrodnia nigdy nie wpływa obojętnie na psychikę przestępcy i zawsze pozostawia nieodwracalny ślad. Można śmiało stwierdzić, że ma na nią wręcz destrukcyjny wpływ. Doprowadza do melancholii lub jeszcze większego okrucieństwa, często do wielu wahań i rozterek, zmienia sposób myślenia zbrodniarza i wpływa na jego zachowania.

strona:    1    2    3    4    5  





Zbrodnia doskonała w literaturze i sztuce różnych epok. Przedstaw na przykładzie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: „Człowiek może znieść bardzo dużo, lecz popełnia błąd sądząc, że potrafi znieść wszystko.”

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, przemyślana i dojrzała. Łączy w sobie wiele obrazów zbrodni w sposób unikalny. Nie sposób się przy niej nudzić.

Obrazy zbrodniarzy w literaturze. Zanalizuj złożoność psychiki morderców na przykładzie kilku wybranych bohaterów literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Postępowanie człowieka w sytuacji wyboru wynika z wielu różnorodnych czynników społecznych i indywidualnych. Często przeważają decyzje niezgodne z przyjętymi przez ogół zasadami moralnymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dojrzała. Ciekawa prezentacja w pps.

Motyw zbrodni w literaturze różnych epok. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórców od zawsze intrygowały zbrodnicze motywy, akt dokonania zbrodni, a także skutki jej popełnienia w świadomości zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Pokazuje wiele różnych aspektów zbrodni. Bogata literatura przedmiotu.

Zbrodnia jako sposób dojścia do władzy. Omów temat, analizując wybrane teksty kultury

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje wielu bohaterów, którzy, aby zdobyć władzę, nie cofnęli się nawet przed najgorszymi zbrodniami.

Ocena opisowa nauczyciela: Realizacja tematu sprawna, dobrze dobrane lektury i argumenty.

Motyw zbrodni i kary. Przedstaw różne ujęcia problemu w poznanych utworach polskich i obcych różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Czy zawsze po zbrodni pojawia się kara?

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca ukazująca złożoność tematu. Poprawna bibliografia i plan.

Od Makbeta do Zbrodni i kary. Literackie odbicie mrocznej strony duszy człowieka

Ocena:
20/20
Teza: Kiedy człowiek ulega mrocznej stronie swej duszy, zawsze prowadzi to do jego tragedii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, dobrze skomponowana, widać, że została uprzednio przemyślana.

Jak rodzą się zbrodniarze? Na podstawie analizy wybranych lektur wykaż, że literatura jest źródłem wiedzy o wpływie różnych czynników na degenerację jednostki

Ocena:
20/20
Teza: Czynniki, jakie wpłynęły na wybrane postaci, popychając je do zbrodni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, czytelna i przejrzysta. Zamknięta poprawną klamra kompozycyjną.

Dlaczego źli? Przedstaw wybrane kreacje literackie bohaterów, którzy krzywdzą innych.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie kreacji bohaterów literackich, którzy krzywdzą innych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, bogata w literackie przykłady.

Motyw zbrodni i kary w literaturze. Omów różne aspekty zagadnienia. odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw zbrodni i kary dzięki swemu bogactwu jest atrakcyjny dla twórców, budzi bowiem ciekawość odbiorców. Jego rola w utworze może być różnoraka, co pozwala na jego różnorodne wykorzystanie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowo pokazuje mechanizmy i powiązania rządzące zbrodnią i karą opisane w dziełach literackich.

Motyw zbrodni – służącej zdobywaniu i utrzymywaniu władzy w literaturze.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy nie tylko uwidaczniali problemy wynikające ze sprawowania władzy, ale i przestrzegali przed jej zgubnym wpływem na człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa prezentacja oparta na klasycznych dziełach poruszających problem zbrodni i władzy.

Portrety zbrodniarzy w literaturze różnych epok. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Literatura przedstawia różne portrety zbrodniarzy. W dorobku epok literackich odnajdujemy różnorakie obrazy morderców, które możemy podzielić ze względu na wagę ich zbrodni oraz jej podłoże.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie przedstawia trzy zbrodnicze osobowości. Poprawny język i bibliografia.

Wizerunki literackich zbrodniarzy. Przedstaw, odwołując się do wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Każda zbrodnia destrukcyjnie wpływa na psychikę zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująca porusza kwestię zbrodni i zbrodniarzy w literaturze. Poprawny język i styl wypowiedzi. Szczegółowy plan pracy.

Psychologiczne portrety morderców w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Mordercy to ludzie burzący porządek etyczny świata, a ich różnorodne kreacje są przestrogą artystów, którzy swoimi dziełami wpisują się w odwieczną walkę dobra ze złem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, ciekawe wnioski. Poprawny konspekt prezentacji.

Motywy i wątki charakterystyczne dla kryminału w literaturze popularnej i pięknej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Motywy kryminalne zarówno w literaturze popularnej, jak i wysokiej, pozostają niezmienne przez wiele lat.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w oryginalny sposób ukazuje motyw zbrodni oraz jej konsekwencji. Porównanie i wnioski poprawne. Drobne usterki językowe.

Oskarżeni przed sądem w literaturze. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych lektur

Ocena:
18/20
Teza: Oskarżenia, rozprawy sądowe, osądy społeczne, ferowanie wyroków w literaturze występowały już od czasów antycznych i są obecne aż do czasów współczesnych. Pojawiają się najczęściej przy motywach zbrodni, winy czy kary.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza ciekawy problem postawienia w stan oskarżenia. Ciekawie przedstawione literackie sylwetki oskarżonych, dojrzały język.

Rola motywu winy i kary. Przedstaw na przykładzie utworów literackich z rożnych epok.

Ocena:
18/20
Teza: Topos winy i kary od dawna obecny jest w literaturze, której cel to nie tylko opis, lecz również ocena tego zagadnienia. Interesowało się tym wielu wybitnych twórców, których głównym zamierzeniem było pokazanie, iż nieodłącznym elementem win

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, w pełni ukazuje temat, opierając argumenty na poprawnie dobranej literaturze.

Psychologiczny wizerunek zbrodniarza. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Postacie zbrodniarzy ujmowane są na wiele sposobów, czasem ich postępowanie się potępia, czasem usprawiedliwia, ale zawsze ich psychikę poddaje się wnikliwej analizie.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat przedstawiony na podstawie konwencjonalnych lektur. Poprawny język i konspekt wypowiedzi.

Zbrodnia i jej wpływ na życie bohaterów literackich. Przedstaw na podstawie wybranych lektur.

Ocena:
18/20
Teza: Zbrodnia wyniszcza stopniowo psychikę, tego, kto ją popełnił. Zły czyn nie pozostanie bez echa. Powróci, obracając się przeciwko oprawcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca płynna, napisana poprawnym językiem. Zarówno bibliografia, jak i plan są poprawne.

Psychika bohaterów literackich, którzy popełnili zbrodnię. Omów na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bez względu na wszelkie motywy i okoliczności, zbrodnia nigdy nie wpływa całkowicie obojętnie na psychikę przestępców. Zawsze pozostawia nieodwracalny ślad, który w konsekwencji zmienia charakter zbrodniarza.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Literatura i ramowy plan poprawne.

Uniwersalizm motywu zbrodni i kary w literaturze

Ocena:
18/20
Teza: Przypadki opisane w literaturze jednoznacznie pokazują, że zbrodnia nie popłaca i należy szukać innych sposobów rozwiązywania problemów, czy realizacji swoich marzeń i dążeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób prawidłowy realizuje założoną tezę. Poprawny język.

Zbrodnia i kara w literaturze i filmie. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Zbrodnia i kara ma archetypiczny wymiar i pojawia się w kulturze każdej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawny język.