Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw marzyciela/idealisty


Idealiści i marzyciele - sposoby ich kreacji w literaturze polskiej różnych epok

Marzenia towarzyszą każdemu człowiekowi. To one odrywają go od problemów i pomagają uciec od trosk codziennego życia. Słownikowa definicja wskazuje, że idealiści mają wzniosłe idee, którym podporządkowują swoje życie. Wierzą, że może istnieć lepszy świat pozbawiony zła, przemocy i ludzkiej zawiści. Marzyciele to z kolei osoby, myślące mniej programowo niż idealiści, ale pragnący osiągnąć równie nierealne cele.

Epoką, która sprzyjała idealizmowi i marzycielstwu, szczególnie w Polsce był romantyzm. Wynikało to z ówczesnej sytuacji politycznej kraju, która w znaczny sposób wpływała na życie kulturalne narodu, w tym także na literaturę.

Wielkim idealistą tego okresu jest bohater powieści poetyckiej Adama Mickiewicza - Konrad Wallenrod. Żył on w czasach, gdy Zakon Krzyżacki zagrażał Litwie, z której jako dziecko został uprowadzony przez Krzyżaków i wychowywany według zasad Zakonu. Nie zatracił jednak swojej tożsamości narodowej dzięki pieśniarzowi Halbanowi, który również przebywał na dworze krzyżackiego mistrza. Pieśni starca wzbudzały w młodzieńcu tęsknotę za ojczyzną oraz nienawiść do Zakonu, który pozbawił go rodziny. Wciąż pamiętał krzyk zabijanej matki. Mężczyzna czuł się związany z Halbanem, lecz czasami wezwania do patriotycznego czynu odczuwał jako dręczący przymus, o czym świadczą słowa: „Mściwy Halban wytchnąć mi nie daje, gdy nie chcę skargi jego słuchać, umie przygasłą chęć zemsty rozdmuchać”. Gdy przeniósł się do ojczyzny przodków udało mu się zdobyć rękę pięknej Aldony, córki księcia Kiejstuta, jednak sytuacja polityczna zmusiła go do rezygnacji ze szczęścia osobistego na rzecz szczęścia całego narodu. Nie dochodzi tu jednak do kolizji wartości równorzędnych, ponieważ racją nadrzędną dla bohatera pozostaje nakaz patriotyczny, poeta opowiada tylko o cenie jaką trzeba zapłacić za wierność ojczyźnie. Walter wybierając miłość do niej, zrezygnował z honoru. Swoim postępowaniem realizował słowa zawarte w pieśni Wajdeloty: „Tyś jest niewolnik, jedyna broń niewolników - podstępy”. Konrad poprzez swoją bierność i złą strategię podczas wojny doprowadził do klęski Krzyżaków. W kulminacyjnym momencie postanowił uciec z pola bitwy, czym całkowicie zhańbił Zakon, tłumacząc to realizacją planów boskich. Skutkiem takiej postawy było skazanie go na śmierć , on jednak przed tym wypił truciznę. Nie można powiedzieć jednoznacznie, że Konrad jest bohaterem machiawellistycznym . Należy zwrócić uwagę na fakt, że bohater nie traktuje swojej strategii „zamaskowania” jako środka neutralnego etycznie, zdaje sobie sprawę ze swojego niecnego postępowania, co staje się powodem jego duchowej klęski.

Bohater ten został wykreowany w powieści poetyckiej, która jest gatunkiem synkretycznym. Elementy liryczne takie jak pieśni Halbana wpłynęły na jego emocje i ukształtowały w nim patriotę i mściciela. Jest to bohater romantyczny, który skłócony ze światem, buntuje się przeciwko istniejącej rzeczywistości. Dał on także początek bohaterowi wallenrodycznemu, który poświęca się dla ojczyzny, ale realizując swoje cele prezentuje moralnie naganne sposoby działania.

Rozprawę z Polskim idealizmem zawiera również „Lalka” Bolesława Prusa. Pisarz przedstawił w tej powieści trzy pokolenia idealistów.

Pozwolą Państwo, że najpierw zacznę od nakreślenia postaci starego subiekta Ignacego Rzeckiego. Był on człowiekiem przeszłej, romantycznej epoki. Rzecki wciąż uparcie wierzył, że Polska odzyska niepodległość za sprawą Napoleona. Był idealistą, który na każdym kroku przeżywał rozczarowanie światem i ludźmi. Mężczyzna postrzegany był jako niepoprawny marzyciel a wręcz dziwak. Rzecki był typem romantycznego wielbiciela, dla którego kobieta była istotą o cechach niemal boskich. Dopiero na łożu śmierci dostrzegł swoje zbyt idealistyczne podejście do polityki i ludzi.

Wielkim marzycielem i idealistą okresu pozytywizmu jest także Stanisław Wokulski. W młodości wierzył w ideały romantycznej walki narodowo-wyzwoleńczej, dlatego wziął udział w powstaniu styczniowym. Wierzył także w romantyczny ideał wielkiej miłości i pragnął jej zaznać. Twierdził, że „Miłość jest radością świata, słońcem życia, wesołą melodią pustyni”. Źle ulokowane uczucia stały się przyczyną dramatu bohatera, bowiem zakochał się w pannie Izabeli Łęckiej, którą uważał za uosobienie idealnej kobiety, jednak ona okazała się jedynie samolubna i pusta. Wokulski był również wyznawcą idei pozytywistycznych. Pragnął podnieść poziom gospodarczy kraju poprzez stwarzanie nowych miejsc pracy, podnoszenie pensji pracownikom, jednocześnie pomagał najuboższym np. prostytutce Marii, Węgiełkowi, Wysockiemu oraz Ochockiemu. Nie krył jednak rozczarowania, widząc, że praca u podstaw nie może w całości wyeliminować nędzy warszawskiego Powiśla i innych dzielnic. W tej postaci spotkały się cechy romantyka i pozytywisty. Kochał Izabelę w sposób romantyczny, ale jak sam twierdził, ta miłość pozwoliła mu dorobić się majątku.

Juliana Ochockiego również można zakwalifikować do grona idealistów i marzycieli. Był on entuzjastą nauki, która stanowiła dla niego główną ideę w życiu. Poświęcił swoje życie osobiste na rzecz odkryć naukowych i wynalazków. Mrzonki o latających maszynach i pokonaniu niedostępnych jeszcze nikomu dziedzin nauki opanowały umysł tego bohatera. Marzył on o nowej cywilizacji , o świecie ludzi równych, wolnych i szczęśliwych. Chęć zmian wyraził słowami: „Oszaleję, albo przypnę ludzkości skrzydła”. Postać Ochockiego pokazuje, że także nauce potrzebni są idealiści i marzyciele, ponieważ oni mogą popchnąć jej rozwój na nowe dotąd nieznane tory.

W tej realistycznej powieści autor zastosował dwugłosową narracje, prowadzoną w pierwszej osobie, czego przykładem może być pamiętnik starego subiekta, który odznacza się uczuciowością opisów i subiektywizmem sądów na temat innych oraz w trzeciej osobie, którą cechuje wszechwiedza na temat opisywanych sytuacji. Autor zastosował także „technikę luster”, co oznacza, że bohaterowie są oceniani przez postaci z różnych środowisk a czytelnik sam ma możliwość wyrobienia sobie zdania o nich na podstawie tych opinii.

Z kolei głównym bohaterem powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni” jest Tomasz Judym- człowiek o bolesnej przeszłości. Jego ideałem była pomoc najuboższym, lecz traktował to jako przeklęty obowiązek, więc raczej nie można nazwać go marzycielem, a jedynie idealistą. Postanowił poświęcić swoje życie biednym. Jego postawa nie wynikała jedynie z czystego altruizmu. Tomasz, któremu ciotka umożliwiła zdobycie wykształcenia, czuł się winny wobec nizin społecznych, które opuścił. Ten niespłacony dług nakazywał mu z jednej strony nienawidzić biedoty i nędzy, z drugiej zaś strony zmuszał go do poświęcenia życia, zdrowia i szczęścia osobistego dla ludzi, którzy znaleźli się niekorzystnej sytuacji życiowej. Nie zgadzał się on na zastany świat i uważał, że należy „przebojem reformować stosunki społeczne”. Gdy rozpoczynał pracę w Cisach był pełen siły i energii. Narrator charakteryzując go pisze: „Czuł w sobie uśpioną siłę, jak człowiek, który jest u podnóża góry, stawia krok pierwszy, żeby wstąpić na jej szczyt daleki- i wie, że wejdzie”. Pragnął, zgodnie ze swoim fachowym, lekarskim przygotowaniem, zapobiegać chorobom i podnosić stan higieny w dzielnicach najbardziej tego potrzebujących. Jednak w konfrontacji ze środowiskiem lekarzy, którzy chcą żyć spokojnie zamiast poświęcać swoje życie dla innych, w konfrontacji z właścicielami majątków, którzy nie mają zamiaru inwestować w polepszenie warunków życia miejscowych chłopów – wszelkie idee i starania Judyma upadły.

W końcowej scenie powieści Tomasz wyrusza na śląskie Zagłębie, by tam spróbować swoich sił w służbie robotnikom kopalń. Judym zrezygnował ze szczęścia osobistego, odrzucając gorące i wierne uczucie kobiety. Taka postawa przyczyniła się do rozdarcia wewnętrznego głównego bohatera , czego symbolem jest ostatnia scena przedstawiająca rozdartą sosnę, która jest zobrazowaniem stanu ducha Tomasza i jego rozterek. Dobro społeczne postawione ponad osobistym szczęściem - to wskazanie na romantyczny rodowód bohatera, choć oczywiście sama idea - walka z biedą jest mocno pozytywistyczna. Przeminęło już naprawianie świata pracą, utylitaryzmem i organicyzmem, wszystkie te idee okazały się niemożliwe do pełnej realizacji w świecie, który rządzi się prawem pieniądza, i w którym altruizm uważany jest za zwykłą naiwność. Z romantycznym bohaterem łączy także Tomasza jego pielgrzymi los, bohater przemierzył polskie Cisy, Zagłębie, był także w Paryżu, stykając się wszędzie z biedą, chorobami, ubóstwem i zacofaniem osiedli robotniczych. Wszystko to budziło w nim obrzydzenie i wstręt, ale i wolę walki oraz chęć naprawy świata.

Kolejna postać, która moim zdaniem zasługuje na uwagę to Joanna Podborska - ukochana Judyma. Joanna była marzycielką, która chciała pogodzić wzniosłe ideały ze szczęściem osobistym. Jednak po doświadczeniach własnych i doświadczeniach ludzi bliskich pragnęła przezwyciężyć heroiczne, mesjanistyczne poświęcanie się dla innych, niosące za sobą ból i cierpienie. Mmarzyła o domu, kochanym człowieku obok siebie. Judym jednak tę perspektywę odrzucił, a Joasia nie próbowała się tej decyzji przeciwstawić, mimo, że zdawała sobie sprawę, że nie da się pomóc wszystkim ludziom na świecie.

Stefan Żeromski w tej powieści do wykreowania postaci stosuje narrację realistyczną, która opiera się głównie na przekazywaniu informacji za pomocą krótkich zdań oraz tzw. technikę „bogatego mówienia”, którą cechują długie, wieloczłonowe zdania z rozbudowanymi porównaniami i metaforami, co ma na celu przedstawienie emocji i doznań bohaterów. Autor do wykreowania Judyma posłużył się także symbolizmem, głownie w ostatniej scenie, by pokazać jego rozdarcie wewnętrzne oraz naturalizmem, który przejawia się w gwałtowności Tomasza oraz w jego żargonowym słownictwie. Pamiętnik Joasi również przybliża czytelnikom życie zarówno bohaterki jak i jej ukochanego.

Ostatnią postacią o jakiej wspomnę w mojej prezentacji jest główna bohaterka „Siłaczki” Stefana Żeromskiego- Stanisława Bozowska. Gdy poznajemy kobietę, jest już chora na tyfus. Skończyła medycynę na uniwersytecie w Warszawie. Zakochał się w niej Paweł Obarecki, lecz dla niej najważniejsze były ideały i cele, które sobie wyznaczyła. Chciała wyrwać ludzi z nędzy, więc odrzuciła jego zaręczyny i wolała żyć samotnie. Tytułowe określenie „siłaczka” odnosi się do postawy Stanisławy i znakomicie ją odzwierciedla, gdyż była to kobieta ambitna i idealistycznie nastawiona do świata. Chciała podjąć pracę oświatową wśród ludu, by zlikwidować jego ciemnotę i upośledzenie społeczne, a tym samym przygotować go do równoprawnego uczestnictwa w życiu niepodległego kraju. Stasia napisała także podręcznik pt. „Fizyka dla ludu”, by dać ludziom narzędzie, które w pewnym stopniu zredukowałoby ich zacofanie. Charakter i poświęcenie dla idei tej wiejskiej nauczycielki przemawia do czytelnika tym silniej, że została ona skontrastowana z losami doktora Obareckiego, który wyposażony w te same pozytywistyczne ideały- dał się pokonać zacofaniu i korupcji obrzydłowskiej inteligencji. Bozowska była kobietą upartą i wytrwałą w dążeniu do zamierzonego celu, jedynie śmierć stała się przeciwnikiem nie do pokonania.

W tej noweli Stasię poznajemy na podstawie jej listu do koleżanki, w którym informuje ją o zakończeniu swojego dzieła: „Fizyki dla ludu” oraz o braku pieniędzy, które chciałaby wydać na książki. Autor do zaprezentowania bohaterki posłużył się także naturalizmem, który można dostrzec w opisach choroby kobiety oraz warunków w jakich musiała żyć i uczyć.

Na koniec zwrócę uwagę na fakt, że w różnych epokach techniki i sposoby kreowania bohaterów były do siebie podobne, ponieważ często to opinie innych, listy lub pamiętniki dawały obraz postaci. Autorzy nie uczynili ze swych bohaterów wzorców do naśladowania, zdając sobie sprawę, że taka postawa wykracza poza naturę człowieka. Indywidualizm tych ludzi, chęć pomocy innym, umiłowanie nauki, w większości przypadków doprowadziło do osobistej klęski. Wśród tych postaci znajdowali się typowi idealiści np. Konrad Wallenrod i Judym, typowi marzyciele jak Joasia Podborska oraz tacy, którzy łączyli zarówno marzenia jak i ideały np. Wokulski, Rzecki czy Ochocki.

strona:    1    2    3    4    5  





Outsiderzy, odmieńcy, indywidualiści jako bohaterowie literaccy. Rozwiń temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Losy niezwykłych postaci literackich, które wyróżniały się na tle innych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, w pełni uzasadniona została teza.

Idealiści i marzyciele w literaturze polskiej. Przedstaw i scharakteryzuj sposoby kreowania takich bohaterów w utworach z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie i scharakteryzowanie sposobów kreowania idealistów i marzycieli w literaturze polskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Dojrzała praca, konsekwentnie realizująca temat.

Inny, obcy, odmieniec. Scharakteryzuj wybrane postacie literackie z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Sylwetki wyjątkowych i inspirujących, choć niezrozumianych przez otoczenie odmieńców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, przemyślana, traktująca problem szeroko.

Marzyciele i ich dramaty niespełnione. Omów problem na podstawie wybranych utworów literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Każdy człowiek ma w sobie jakąś część marzyciela, każdy czegoś pragnie, do czegoś dąży, lecz nie każdy do końca wie, jakie konsekwencje przyniesie poświęcenie dla realizacji marzeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawny dobór postaci. Dobrze dobrane argumenty realizujące temat.

Społecznik a indywidualista. Wykaż różnice na podstawie wybranych lektur

Ocena:
20/20
Teza: Podstawowe różnice, które dzielą postawy społecznikowskie i indywidualistyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat pokazując złożoność problemu.

Literackie portrety idealistów. Przedstaw na wybranych utworach z literatury polskiej

Ocena:
19/20
Teza: Z donkiszoterią spotykamy się zarówno w życiu jak i w literaturze. W niektórych epokach literackich, w których ważne były marzenia, działanie, walka, zyskały one szczególną popularność.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w ciekawy sposób, odnosząc się do postaci Don Kichota, opisuje polskich idealistów. Poprawny konspekt.

Motyw Ikara w literaturze i sztuce. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Mimo upływu tysiącleci motyw ikaryjski nie stracił na znaczeniu, wciąż wielu artystów stara się interpretować go na swój własny sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Rozległa literatura przedmiotu i podmiotu. Skrótowy plan. Ciekawa, dynamiczna praca. Drobne potknięcia językowe.

Czy wierność ideałom jest w ogóle możliwa? Odpowiedz na pytanie, wykorzystując moralne dylematy bohaterów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Próba odpowiedzi na pytanie – czy idealizm jest możliwy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna i na temat. W pełni odpowiada na pytanie zawarte w tezie.

Idealiści i marzyciele - sposoby ich kreacji w literaturze polskiej różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: W różnych epokach techniki i sposoby kreowania bohaterów były do siebie podobne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Zawiera opracowanie dobrze dobranych literackich przykładów.

Marzenia a rzeczywistość. Przedstaw zagadnienie na przykładzie wybranych przykładów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Marzenia i rzeczywistość to dwie strefy trudne do pogodzenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odwołuje się do toposu Ikara. Zarówno teza, jak i argumenty skonstruowane zostały poprawnie.