Różnorodne sposoby prezentacji wsi i chłopów w dziełach kultury wybranej epoki
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw wsi


Różnorodne sposoby prezentacji wsi i chłopów w dziełach kultury wybranej epoki

Wieś często kojarzona jest ze swoistą sielanką i specyficzną kulturą – własne zwyczaje, tradycje, język i system wartości. Chłopi zawsze pozostawali na uboczu oficjalnej kultury choćby z uwagi na odległość od miasta i cywilizacji. Raz może być spokojna, wręcz sielankowa, innym razem targanym niepokojami miejscem buntu. To pochwała gminnego życia, realistyczne obrazy krzywdy ludzkiej, zacofanie chłopa, konflikty z dworem, a także fascynacja niepowtarzalnym kolorytem tego miejsca. To wszystko tak bardzo zafascynowało twórców Młodej Polski, iż zrodziło się zjawisko chłopomanii. Nagle społeczeństwo miejskie zaczęło, dodajmy, aż przesadnie, interesować się chłopstwem. Społeczność wiejska była naiwnie idealizowana, nie wspominając o ich roli społecznej, jaką rzekomo mieli sprawować. Jednak tak naprawdę ta fascynacja była płytka. Ludzie mieszkający w mieście nie mieli pojęcia o prawdziwym wiejskim życiu. Nie wiedzieli ile pracy trzeba włożyć, aby upiec chleb. Według mnie chłopomania była swoistą modą, trendem, któremu w Młodej Polsce ulegało większość twórców. Temu zjawisku kulturowemu uległy nawet takie osobowości jak: Stanisław Wyspiański, Władysław Reymont czy Leon Wyczółkowski. Spróbujmy na podstawie ich dzieł omówić sposób prezentacji wsi i chłopów w utworach Młodej Polski.

Zacznijmy od „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. Aby dobrze odczytać i zrozumieć ten dramat należy pierwsze skupić się na powiązaniach Wyspiańskiego z młodopolską wsią. W 1990 roku pisarz ożenił się z chłopką Teofilą Spytkówną. Jest to wyraźny przejaw zainteresowania się kulturą wiejską. Myślę, że to wydarzenie także było swoistą inspiracją Wyspiańskiego do napisania „Wesela”, ale bezpośredni powód był inny. Dramaturg oparł swe dzieło na autentycznych wydarzeniach, które w 1900 roku odbywały się w bronowickim dworku, a mianowicie na weselu swojego przyjaciela Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny, oczywiście chłopki. I znowu zauważamy ten sam schemat inteligent, człowiek z miasta oraz prosta wiejska kobieta.

Jednak wieś w utworze Wyspiańskiego nie jest ukazana w oczywisty sposób. Pod zachwytem nad tym pięknym miejscem, kryje się jeszcze jedno przesłanie. Ale zacznijmy wpierw od rzeczy oczywistych, które zauważamy na pierwszy rzut oka. „Wesele” jest przede wszystkim przejawem zachwytu folklorem wsi. Dzieło ukazuje piękne obyczaje i tradycje polskiej wsi związane z weselem. Wieś jest miejscem wokół, którego skupiają się marzenia i pragnienia ludzi. Według autora to część ziemi, w której człowiek odnajduje spokój i schronienie. Doskonale obrazuje to następujący cytat dramaturga:
„Niech na całym świecie wojna,
byle polska wieś zaciszna, byle polska wieś spokojna.”
Jednak ten zachwyt arkadia wsi jest tylko pozorny. Tak naprawdę dramat odczytujemy jako wyraźną krytykę chłopomanii i powierzchowne zainteresowanie wsią przez inteligencję. Zauważamy tutaj ironiczny obraz tego młodopolskiego zjawiska: mieszczaństwo chce się bratać z ludem, ale tak naprawdę nie ma pojęcia o życiu tej grupy społecznej.

Jednak polscy chłopi także nie są tacy idealni. Mimo zalet takich jak: prostota, pracowitość, przywiązanie do natury posiadają wady na przykład chciwość czy egoizm. Wyspiański ukazuje nam, że właśnie przez te dwie cechy powstanie z udziałem chłopów nie powiodłoby się. Mimo, że naród polski jest przekonany o swojej sile gubi go brak współpracy i zapatrzenie w siebie. Tak naprawdę „Wesele” pokazuje nam sprawę odzyskania wolności przez Polskę. Naród tylko czeka na dogodny moment jednak chłopi tym razem zawiedli w tej kwestii społeczeństwo.

Zastanówmy się jeszcze raz jaki jest tak naprawdę wizerunek młodopolskiego społeczeństwa oraz chłopów. Dwoisty podział Polaków najlepiej obrazują słowa Lucjana Rydla: „Pamiętaj, że u nas między chłopem a inteligencją jest nie jak u was różnica w stopniu czy w ilości kultury. To dwie kultury odrębne: jedna, u inteligencji, zachodnioeuropejska, druga, u ludu, piastowsko – słowiańska.”

Podążając tym tropem możemy odkryć, że tak naprawdę polskiemu chłopu są nakładane pewne maski, stereotypowe wyobrażenia. Po pierwsze w „Weselu” mamy podkreśloną piastowską odrębność mieszkańców wsi od reszty społeczeństwa. Potwierdza to następujący cytat:
„A bo chłop i ma coś z Piasta
Coś z tych królów Piastów wiele!”
Po drugie Wyspiański ukazuje nam romantyczny patriotyzm chłopów, którzy są zawsze gotowi do walki, ale z różnym skutkiem ta walka się odbywa. Po trzecie mamy przedstawionego mieszkańca bronowickiej wsi odzianego w odświętne szaty. Jest to bohater odpoczywający, szczęśliwy, mieszkający w wiejskiej „arkadii”. Po czwarte w „Weselu” możemy odnaleźć chłopa rabacyjnego, głoszącego przerażające wizje apokalipsy narodowej, rewolucji społecznej. Jednak należy podkreślić, że te 4 wizerunki wsi są tak naprawdę fałszywe, gdy spogląda się na każde z osobna. Tylko połączone dają rzeczywistą wiedzę o chłopie.

Drugim twórcą młodopolskim, który jest zainteresowany wsią i życiem na niej, jest Władysław Stanisław Reymont. To właśnie za dzieło „Chłopi” zdobył wielkie uznanie światowej opinii publicznej wyrażone przyznaniem mu w 1924 roku Nagrody Nobla. Utwór ten jest bardzo realistyczny między innymi ze względu, że Reymont w sposób bezpośredni poznawał obyczajowość chłopską, ponieważ połowę swego życia spędził na ziemi łódzkiej. Stykał się z ta kulturą na co dzień, był jej częścią. Reymont uzyskał realizm w „Chłopach” poprzez ukazanie panoramicznego obrazu społeczności wsi Lipce. Bohaterem powieści jest zbiorowość, jednak każda postać jest bardzo wyrazista, indywidualna. We wsi panuje specyficzna hierarchia. Czynnikiem wyznaczającym pozycję danej osoby we wsi jest status majątkowy. Tak więc społeczeństwo dzielimy na:
1.Najbogatszych (Boryna)
2.Średniozamożnych (Dominikowie)
3.Małorolnych (Kłębowie, Kozłowie)
4.Komorników (Jagustynka, Agata)
5.Parobków (Kuba)

Oprócz tej hierarchii jest jeszcze jeden podział społeczności lipieckiej. Najmniejszą społeczną komórką jest rodzina, której „panem i władcą” jest gospodarz.

Bezpośrednio z realizmem związany jest naturalizm, czyli wprowadzenie elementów uważanych za brzydkie, brutalne, nieestetyczne. Także wprowadzenie języka potocznego, w tym wypadku gwary, jest elementem naturalizmu. Oto cytat potwierdzający występowanie gwary: „A że rychtyk i ciołka, odsadzili od maci…a i gąski, bo to już zimne nocki, trza zagnać pod strzechę, tom i zrobiła miejsce..”

Jednak ta społeczność lipiecka mimo codziennych problemów, takich jak ekonomiczne konflikty wsi z dworem czy ciężka praca, nie jest taka zwyczajna. Chłopi są ukazani jako religijni ludzi, mający bogate wiejskie obyczaje i tradycję. Reymont heroizuje codzienny trud chłopów, którzy muszą włożyć w uprawę roli i utrzymanie rodziny. Poprzez słownictwo, jakiego autor użył w opisie siania (np. złoty pył, błogosławiony) odczytujemy wyraźną sakralizację pracy człowieka. Ponadto, mimo że Lipce są położone w Polsce, tworzą jakby zamkniętą enklawę – lipczanie są lipczanami a nie Polakami. Wieś jest dla nich wszystkim, całym światem. Tworzy jakby granicę, poza którą mieszkańcy wdostają się rzadko. Są to tylko wyjazdy związane z jarmarkiem czy wizytą w sądzie. Dodajmy, że Lipce są „samowystarczalne”, znajduje się w nich wszystko: kościół, karczma, cmentarz, młyn, wiatrak, dwór i chałupy, ogrody i łąki, a przede wszystkim pola. Jednak najistotniejsze są normy, jakie rządzą tym miejscem. Społeczność w Lipcach kieruje się naturalistycznymi namiętnościami, ale także wolą ludu. Wypędzenie Jagny ze wsi jest tu świadectwem woli społeczności, która równa się prawu.

Wspominając o realizmie i naturalizmie w „Chłopach” nie można zapomnieć o impresjonizmie. Reymont dążył do przedstawienia jednostki w określonym momencie życia, przede wszystkim jako podmiotu doznającego wrażeń w kontakcie z przyrodą. Impresjonizm w szczególności dostrzegamy w opisach przyrody oraz pracy chłopów na roli. Autor poprzez zastosowanie tego kierunku artystycznego chciał ukazać ulotny moment, kontrastując go dodatkowo z monotonną pracą chłopów, np. kopaniem ziemniaków.

Mówiąc o sposobie prezentacji wsi i społeczności wiejskiej w „Chłopach” należy także wspomnieć o narracji. Reymont w swoim utworze zastosował trzy sposoby obserwacji i relacji życia w Lipcach. Możemy wyróżnić następujących narratorów:
Po pierwsze „stylizator młodopolski”, który interpretuje świat przedstawiony w konwencji modernistycznej. Ujawnia się to przede wszystkim w warstwie opisowej tła powieści.
Drugi narrator to „wsiowy gaduła”, używa on języka potocznego oraz w prosty sposób postrzega i rozumie świat.
Trzeci to obserwator realistyczny, który wyróżnia się precyzyjną obserwacją świata.

Młoda Polska to nie tylko zainteresowanie się chłopstwem w literaturze, ale także w malarstwie. Malarze próbowali pokazać pracę chłopów, ale również tradycję, obyczaje. Przeanalizujmy portret młodopolskiego chłopa na podstawie obrazu „Siewca” Leona Wyczółkowskiego.

Płótno przedstawia chłopa siejącego prawdopodobnie zboże. Scena jest bardzo realistyczna, ponieważ przedstawia typowa czynność wykonywaną przez ludzi pracujących na roli. Zauważamy tu także elementy impresjonizmu, między innymi przedstawienie świata takim jaki jest a nie tak jak postrzega go artysta, lecz przede wszystkim impresjonizm to jasne, pastelowe barwy. Równie dobrze dostrzegany jest symbolizm. Na obrazie znajduje się siewca, którego możemy powiązać z motywem biblijnego siewcy. Lecz doszukamy się także widocznego związku z „Chłopami” Reymonta, ponieważ Maciej Boryna zmarł właśnie podczas siania zboża. Malarz z wyraźny sposób sakralizuje tutaj prace chłopów, poprzez odwołanie się do Biblii, ale także użycie kolorów jasnych, złotych. Praca chłopa jest na wagę złota.

Podsumowując rozważania na temat sposobu prezentacji wsi i chłopów w dziełach młodopolskich artystów dochodzimy do wielu wniosków. Ale wydaje mi się, iż mimo silnego zafascynowania kulturą wiejską, obraz życia tej społeczności jest różnorodny. Po pierwsze, twórcy przedstawiają chłopa ciężko pracującego w pocie czoła, ale także chłopa, który umie się bawić, cieszyć się z czasu odpoczynku. Często przejawia się to sakralizacją pracy czy idealizacją wizji polskiej wsi. W „Chłopach” społeczność wiejska jest prezentowana w sposób realistyczny. Reymont chciał uchwycić daną chwilę oraz ukazać prawdziwe życie wiejskie. Według autora wieś to nie tylko sielanka, ale także ciężka praca. Z drugiej strony Wyspiański chciał nam ukazać chłopów, którzy walczą, jednak ich walka nie może się powieść. Autor ukazuje wady zarówno chłopstwa, jak i mieszczaństwa, które tak naprawdę nie ma wiedzy o życiu na wsi. Dramat Wyspiańskiego ukazuje nam społeczność wiejska w sposób symboliczny. Reasumując - twórcy młodopolscy przedstawiają nam wyidealizowaną wizję wsi, miejsca, do którego każdy może się dostać, ale nie każdy może wyjść, ponieważ społeczność tworzy zamkniętą enklawę. Jednak artyści nie zapominają, że wieś to ciężka praca i zmaganie się z przeciwnościami natury. Ale w tym całym zachwycie trzeba zachować zdrowy rozsądek i nie ulegać całkowicie modzie jaką była chłopomania, o czym przypomina nam Wyspiański w „Weselu”. Bo jak mówi Watts Mumford: „Wiedza jest potęgą: ale przede wszystkim wiedza o innych ludziach.”

strona:    1    2    3    4    5  





Motyw wsi. Przedstaw różne jego ujęcia na przykładzie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura dostarcza nam wiele obrazów wsi - od renesansowych sielanek, po młodopolski realizm. Możemy jednak łatwo wychwycić różnice i podobieństwa poszczególnych wizji wsi

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dojrzała, przemyślana konstrukcja, poprawny język, bogata bibliografia.

Różnorodność obrazów wsi i sposobów jej przedstawiania w literaturze polskiej i światowej

Ocena:
20/20
Teza: Literackie wizje wsi ścierają się ze sobą. Jaki jest jej prawdziwy obraz?

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Temat potraktowany przekrojowo. Ewolucja obrazowania wsi celnie ukazana przez kolejne argumenty.

Porównaj literacką i malarską wizję wsi zaprezentowaną w „Chłopach” W. Reymonta i obrazach J. Chełmońskiego

Ocena:
20/20
Teza: Powieść Reymonta i obrazy Chełmońskiego we wnikliwy sposób przedstawiają obraz młodopolskiej wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie porównuje oba obrazy wsi. Poprawna bibliografia i plan pracy. Dobry język wypowiedzi.

Na podstawie wybranych utworów przedstaw obraz wsi od renesansu do Młodej Polski

Ocena:
20/20
Teza:

Ocena opisowa nauczyciela: Przejrzysta prezentacja napisana sprawnym językiem. Poprawna konstrukcja i logiczny podział pracy.

Chłop, jego życie i praca. Zaprezentuj na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Najważniejszą rzeczą dla każdego mieszkańca wsi jest ziemia, z którą nieodłącznie związana jest praca.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco realizuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Sposób prezentacji wsi i chłopów w dziełach twórców Młodej Polski. Omów zagadnienie na podstawie analizy wybranych utworów z literatury i malarstwa

Ocena:
20/20
Teza: Zarówno poeci, pisarze, jak i malarze Młodej Polski w swych dziełach utrwalali różne oblicza wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobrze skonstruowana, wizje malarskie i literackie przeplatają się. Ciekawy i bogaty opis młodopolskiej wsi.

Wyidealizowany i naturalistyczny obraz polskiej wsi. Omów różne sposoby ukazania wsi na podstawie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Naturalizm i idealizm odmienne sposoby literackiego kreowania obrazu wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, bogata w treści.

Zbadaj sposób przedstawienia i funkcjonowania motywu wsi i jej mieszkańców, odwołując się do wybranych przykładów literatury polskiej XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Wiek XIX i XX skoncentrował się głównie na problemach trawiących polskich mieszkańców wsi, nie uniknął również bezkrytycznej fascynacji wiejskim życiem i kulturą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni zgodna z tematem. Przejrzyste przykłady i argumenty, poprawne wnioski.

Wieś jako temat literacki w twórczości pisarzy Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Niedola i zacofanie cywilizacyjne wsi jako główne tematy utworów Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w szczegółowy sposób opisuje polską wieś. Spójne ujęcie tematu, zgodne z tezą.

Impresjonistyczne i realistyczne obrazy wsi na podstawie literatury i malarstwa

Ocena:
20/20
Teza: Impresjonizm i realizm znacznie różnią się, ze względu na używanie różnych środków artystycznej ekspresji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Ukazuje bogate przykłady, przede wszystkim literackie.

Różne ujęcia obrazu wsi polskiej w literaturze wybranych epok. Omów zagadnienie, dobierając odpowiednie przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Dwa główne kierunki w ukazywaniu wsi: wieś jako Arkadia i miejsce idealne oraz wieś realna, z opisem prawdziwego życia chłopa.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Rozbudowana argumentacja.

Chłopi i życie wiejskie w twórczości S. Wyspiańskiego, W. Reymonta i S. Żeromskiego

Ocena:
20/20
Teza: Poszczególne literackie obrazy polskiej wsi wiele różni, ale dzięki temu uzyskujemy szeroką panoramę chłopskiej egzystencji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Wieś polska w ujęciu J. Kasprowicza, S. Wyspiańskiego, W. S. Reymonta. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne kreacje wiejskiego życia na polskiej wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana. W pełni ukazuje obrazy wsi i chłopów zaznaczone w temacie. Bogata bibliografia.

Wieś spokojna i wesoła czy ponura i przerażająca? Zaprezentuj różne spojrzenia na przestrzeń i społeczność wsi w dziełach literackich różnych epok.

Ocena:
20/20
Teza: Wieś polską opisuje się albo jako sielankową krainę, albo jako ponurą i smutną. Tymczasem wieś polska nie jest ani tak, ani taka – jest różnorodna i ciekawa.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo przejrzysta prezentacja, oparta głównie na utworach poetyckich. Treść dokładnie odpowiada tezie.

Literacki portret chłopa. Ukaż różnorodne obrazy chłopa i wsi w oparciu o wybrane przykłady z polskiej literatury

Ocena:
19/20
Teza: Każdy z obrazów polskiej wsi prezentuje inną stronę wiejskiego życia.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor swobodnie porusza się po literaturze zarówno staropolskiej, jak i współczesnej.

Obraz wsi w literaturze wybranej epoki literackiej

Ocena:
19/20
Teza: Literatura młodopolska dostarcza nam wielu realistycznych obrazów wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobra. Poprawny styl wypowiedzi, barwny język, konstrukcja prezentacji przemyślana. Obszerna treść.

Wieś jako temat literatury i sztuki. Zaprezentuj różne obrazy wsi na podstawie wybranych utworów literackich i dzieł malarskich

Ocena:
19/20
Teza: Dwa obrazy wsi w literaturze polskiego renesansu i działach sztuki późniejszych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Bogate słownictwo, dogłębna analiza. Dobór materiałów wskazuje na głęboką analizę literatury.

Nurt wiejski w literaturze okresu realizmu i naturalizmu. Analizując celowo wybrane utwory literatury polskiej omów stylistykę i funkcję tego nurtu.

Ocena:
19/20
Teza: Artyści pragnąc zwrócić uwagę na los chłopów, wykorzystali panujące w literaturze kierunki: naturalizm i realizm.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie analizuje temat. Poprawny język i styl wypowiedzi. Dobry konspekt prezentacji.

Analizując wybrane utwory literatury romantyzmu i Młodej Polski, omów inspirującą rolę kultury ludowej dla pisarzy tych epok.

Ocena:
19/20
Teza: Kultura ludowa była inspiracją dla pisarzy romantyzmu i Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowa i rozbudowana praca. Ciekawe przykłady, logiczny wywód.

Ludowość i ludomania. Omów różne sposoby nawiązywania do folkloru i życia ludu w twórczości literackiej

Ocena:
19/20
Teza: W twórczości literackiej możemy odnaleźć wiele utworów, których tematyka skupia się na wsi, na życiu, tradycjach i obyczajach jej mieszkańców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna, napisana poprawnym stylem.

Obraz wsi w literaturze i innych dziedzinach sztuki. Dokonaj analizy porównawczej wybranych dzieł

Ocena:
19/20
Teza: Wieś – kolebka kultury, oaza spokoju, miejsce kojarzące się z biedą, ubóstwem, ale także z tradycją, obyczajami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, w pełni realizuje temat. Na uwagę zasługuje spójność wypowiedzi.

Na podstawie wybranych utworów literatury staropolskiej, zrekonstruuj różnorodne obrazy wsi i jej mieszkańców

Ocena:
19/20
Teza: Motyw wsi funkcjonuje w literaturze polskiej od jej początku jednak dość szczegółowo występuje dopiero od okresu renesansu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, odnosi się głównie do renesansowych sielanek. Przedstawia zarówno sielskie obrazy wsi, jak i realistyczne.

Społeczność wiejska utrwalona w literaturze polskiej. Omów na trzech wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Charakterystyka społeczności wiejskiej na przykładzie trzech wybranych utworów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przedstawia bogatą panoramę polskiej wsi w utworach Młodej Polski.

Wieś w literaturze i sztuce. Omów na podstawie utworów i dzieł malarskich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Wieś nie zawsze nadążała za postępem cywilizacyjnym. XIX i XX wiek, to okres ogromnych przemian na wsi.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Autorka skupia się na bardzo barwnych obrazach polskiej wsi. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Porównaj różne wizje wsi, analizując wybrane przykłady literackie

Ocena:
18/20
Teza: Pomimo upływu lat możemy odnaleźć wiele elementów wspólnych w obrazowaniu wsi przez twórców literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ma formę mocno rozbudowanego konspektu. Doskonała na powtórki. Argumenty przemyślane, odważne wnioski.

Różnorodne sposoby prezentacji wsi i chłopów w dziełach kultury wybranej epoki

Ocena:
18/20
Teza: Twórcy Młodej Polski nie oparli się zjawiskom chłopomanii, ich wizje wsi nie zawsze odpowiadały prawdzie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Konstrukcja prezentacji prawidłowa. Na uwagę zasługują cytaty i ciekawe wnioski. Język wypowiedzi wymaga "wygładzenia".

Obraz wsi polskiej ukazany w literaturze i malarstwie różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Od sielanki do realizmu. Różne obrazy wsi ukazane w dziełach kultury różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przeciętna. Język wypowiedzi wymaga dopracowania. Na uwagę zasługuje dobór cytatów.