Omów znaczenie symboliczne przedmiotów na podstawie wybranych dzieł literackich i malarskich
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Symbole


Omów znaczenie symboliczne przedmiotów na podstawie wybranych dzieł literackich i malarskich

Motto: Sądzę, że zracjonalizowanie widzenia rzeczy tkwiącego w dziele sztuki równa się
zdemaskowaniu aktorów, jest końcem zabawy, jest zubożeniem problematyki dzieła(...) .
Bruno Schulz.

Motto mojej prezentacji nieprzypadkowo jest autorstwa Brunona Schulza. Był to bowiem pisarz, który w swych pracach krytycznych i dziełach literackich uznawał symbol za środek,dzięki któremu możliwe jest „wyrażenie tego, co niewyrażalne”. Słowa Schulza są jednak swoistym ostrzeżeniem, ponieważ istotą symbolu jest jego nieprzetłumaczalność, istnieją granice również dla odbiorcy sztuki, których nie możemy przekroczyć, aby nie zubożyć dzieła. Analiza symboli w rożnych dziełach jest w istocie tylko jednym z możliwych odczytań, a wartość sztuki polega właśnie na wieloznaczności.

Symbol jako znak treści głęboko ukrytych w dziele, był wykorzystywany w różnych sztukach, w rożnych epokach i pełnił różne funkcje,a o jego wartości decydują przede wszystkim wieloznaczność, oryginalność i ponadczasowość.
Alegoria – pojedynczy motyw lub rozbudowany zespół motywów w utworze literackim i dziele plastycznym,który poza znaczeniem dosłownym ma nadbudowane inne, ukryte, istotne dla interpretacji tego dzieła. Alegorię rożni od symbolu jednoznaczność rozumienia treści obrazu, może być ona elementem utworu literackiego lub wypełniać go w całości.
Symbol – motyw, zespół motywów, znak treści ukrytych o nieostrym znaczeniu,otwiera możliwości różnych interpretacji.
Symbolizm – prąd artystyczny,charakterystyczny dla literatury przełomu wieków XIX i XX we Francji, Belgii. Odrzucano zasadę odwzorowywania w sztuce rzeczywistości i za podstawowy środek artystyczny uznano symbol.
Parabola – (przypowieść) utwór literacki najczęściej prozatorski, w którym fabuła,przebieg zdarzeń,zachowania i reakcje bohaterów mają poza jednostkowym i konkretnym także wymiar uniwersalny, którego właściwe rozumienie wymaga odejścia od znaczenia dosłownego ku symbolicznemu.

Ludzie bezdomni Stefana Żeromskiego stanowią przykład realistycznej powieści młodopolskiej, łącząc elementy typowe dla symbolizmu. Już w pierwszym rozdziale przedstawiony opis Wenus z Milo, rzeźby podziwianej w paryskim muzeum wiąże się z tym pojęciem. Rzeźba Wenus z Milo uosabia piękno tego świata, urodę i kruchość. Odznacza się doskonałą proporcją ciała, co kojarzy się z harmonią i miłością. Z tymi przymiotami Wenus kontrastuje dzieło Puvis de Chavannes"a „Ubogi rybak”. Symbolizuje to, czego żaden człowiek nie chciałby doświadczyć – poniżenie, cierpienie, nędzę i krzywdę. Judym zetknął się już z tym obrazem wcześniej, w Galerii Luksemburskiej i ta ludzka bieda głęboko zapadła mu w pamięć, tym bardziej, że wywodził się z podobnego środowiska.

Warto też wspomnieć (nie o jako przedmiotach) ale roślinach o kwiecie tuberozy i rozdartej sośnie, które mają bardzo szczególne znaczenie w tym utworze. Kwiat tuberozy to symbol czystego, ale bezużytecznego piękna, Judym określa tak adoratora Natalii Orszeńskiej, Karbowskiego, który choć bierny, słaby, bezwolny i apatyczny, swoją elegancją smakiem, delikatnością budził fascynację i uwielbienie otoczenia. Rozdarta sosna to ostatni z powieściowych symboli, dotyczy stanu Judyma,jego wewnętrznego rozdarcia,braku poczucia spełnienia,mimo podjęcia trudnej decyzji wyrzeczenia się życia osobistego w imię pomocy potrzebującym, wciąż jeszcze silnego pragnienia własnego szczęścia, które koliduje z tą ideą.

Następny utwór,którym chciałabym przedstawić możliwość odczytania go od strony symbolicznej to Wesele Stanisława Wyspiańskiego. Owe Wesele odbywa się w czasie ciemnej, listopadowej nocy, w chacie bronowickiej. Jest to wesele Poety. Zadam sobie pewne pytania, które pozwolą mi pomóc dokładniej odczytać ideę Wesela. Czym jest złoty róg? Co symbolizuje czapka z pawimi piórami? Co oznacza chata bronowicka?

Złoty róg, to zapewne symbol myśli kierującej narodem. Jego głos miał porwać naród do walki o niepodległość. Gdy go zabrakło weselnicy musieli poruszać się w milczącym, wolnym i ponurym tańcu bez końca. .Czapka z pawimi piórami to symbol próżności,przywiązania do dóbr materialnych,przywiązania zbyt dużej uwagi do ubioru,egoizmu,ciągoty chłopów do bogactwa. Postacią,która uosabia te cechy jest Jasiek,który schylając się po czapkę nawet nie zauważył jak zsunął mu się złoty róg. Chata bronowicka,w której bawią się weselnicy symbolizuje Polskę,osoby w niej przebywające to bardzo szeroki przekrój polskiego społeczeństwa.

Inne symbole w Weselu:
Sznur to symbol niewoli
Złota podkowa to symbol jednostkowego szczęścia
Krzak róży przykryty słomą symbolizuje naród żyjący w niewoli,naród, w którym tli się życie i nadzieja
Chochoł jako słomiana otulina okrywająca krzak róży chroniąca ją przed zimnem to symbol odrodzenia przetrwania.

Symbolizm przejawiał się także w malarstwie.

Hieronim Bosch ok.(1450-1516)wybitny malarz niderlandzki przełomu XV i XVIw. ,którego dzieła charakteryzują się bogatą symboliką i tematyką egzystencjalną. Obraz Syn Marnotrawny lub inaczej Wędrowiec został namalowany na podstawie przypowieści biblijnej. Artysta nie przypadkiem umieścił na nim wiele elementów, o których symbolice zaraz opowiem.
To dzieło już po pierwszym spojrzeniu wydaje się oryginalne i jakby inne. Niewątpliwie takie wrażenie na odbiorcy wywiera jego nietypowy kształt – okrąg, symbol boskiej doskonałości, ujęty w ośmiokąt oznaczający zmartwychwstanie ciała i duszy.

Na obrazie możemy wyróżnić trzy plany oraz dwie strony: prawą - dobrą i lewą - złą.. Na pierwszym planie, po środku, przedstawiony jest wędrowiec ubrany w obdarte szaty. Na plecach ma kosz podróżny – jedyną rzecz łączącą go z domem. Na pewno nie przypadkiem autor umieścił w nim wystającą łyżkę, gdyż jest to znak włóczęgostwa. W lewej dłoni trzyma kapelusz, którego umieszczenie interpretuję jako chęć powrotu do domu. Na drugim planie, po lewej stronie, widzimy budynek, a właściwie jego ruiny. Prawdopodobnie jest to karczma, która chyli się już ku bankructwu i upadkowi. Wygląda na bardzo zaniedbaną. Natomiast z prawej strony widać bramę oraz drzewo, na którym siedzi sowa. Brama to przejście do nowego, lepszego życia. ma ona uchwyt w kształcie równobocznego trójkąta- symbol Boga oraz sześc pól. Ten akcent rozumiemy jako biblijne sześć dni stworzenia świata. Możemy się domyślać, że drzewo za bramą to buk czyli tzw drzewo życia oraz sowa na jego gałęzi, czyli mądrość. Specjalną symbolikę ma też, nie przypadkiem umieszczona z prawej str, krowa – zwierze poświęcane Bogu jako ofiara oraz świnia przed karczmą – jako zło i nieczystość. Kontrast jest tu tez uwidoczniony poprzez delikatną zmianę barw. na pierwszym planie kolorystyka jest ponura, utrzymana w brązach i szarościach., jednak im dalej tym jaśniej. W prawym górnym rogu możemy nawet dostrzec barwę błękitną.
Z tego krótkiego opisu wnioskuję, iż ukazany mężczyzna – syn - przechodzi na dobrą drogę. Idzie w kierunki bramy i światłości, być może to właśnie brama do lepszego życia. Wyraźnie widać, ze zostawia za sobą ciemność i opuszcza zły świat. Zatem wymowa tego obrazu jest niezwykła. pokazuje ze trzeba umieć pokonać zło i wejść na dobra drogę, iść za Bogiem i nie dać się zwieść szatanowi .

Obraz Vanitas pełen jest symboliki. Na obrazie,przedmioty ułożone są coraz wyżej w prawej jego części, to tzw. układ piramidalny. Strumień światła z lewego górnego rogu,skierowany jest na czaszkę. Muszla przedstawiona na obrazie to symbol piękna,bogactwa;zegar mówi nam o przemijaniu;miecz symbolizuje siłę, honor i odwagę; flet to rozrywka, zabawa; z małego jakby dzbanka unosi się dymek,który jest symbolem odchodzenia, natomiast książka, symbolizuje mądrość jaką nabyliśmy za życia. Malarz tworząc ten obraz myślał o śmierci,o przemijalności ludzkiej,o dobrach materialnych,które po naszej śmierci i tak zostaną na ziemi, nie zabierzemy ich ze sobą, choćbyśmy nie wiem jak bardzo chcieli. Autor obrazu chce nam uświadomić,że wszystko to,co mamy za życia na ziemi jest marnością,wszystkie te dobra materialne na obrazie przyćmiewa ludzka czaszka,która symbolizuje śmierć, przed którą nikt się nie uchroni.

Bardzo symboliczną wymowę mają przypowieści biblijne.
Przypowieść o siewcy - przypowieść w Ewangelii według św. Łukasza (8,4-8) w Nowym Testamencie. Pewnego dnia Jezus opowiedział zagadkową przypowieść. Opisał siewcę, który rozrzuca ziarna na rolę. Niektóre z nich padają na drogę, tam wydziobią je ptaki; inne na skałę pokrytą warstewką ziemi - te zostaną wypalone przez słońce; jeszcze inne wpadną pomiędzy chwasty i nie zdołają przetrwać, bo wątłe młode roślinki zostaną zaduszone przez ciernie. Będą jednak i takie ziarna, które padną na żyzny grunt - z tych siewca w przyszłości zbierze obfity plon.
Przenośne znaczenie przypowieści:
Chrystus (w przypowieści siewca) pokazał w tej przypowieści jakie będą losy jego nauki (w przypowieści jej symbolem są ziarna), jak zareagują na nią ludzie (ich symbolem są rodzaje podłoża, na które padają ziarna). Ziarnem rzuconym na drogę i wydziobanym przez ptaki są ci, którzy słuchają, lecz nie rozumieją nauki Chrystusa. Grunt kamienisty jest metaforą słuchaczy, którzy mają dobre chęci, ale brak im wytrwałości. Słowo Boga nie zdoła się zakorzenić w ich duszach i wyrzekną się go, kiedy tylko jakieś trudności i prześladowania zagrożą ich bezpieczeństwu. Kolejna grupa słuchaczy to ci, którzy dopuszczają do siebie naukę, ale zapominają o niej pod wpływem pokus światowych: bogactwa, przyjemności. Te ziemskie, złudne dobra zagłuszają w nich głos Boga, a słowa nauczania zmarnują się w ich duszach.

Wreszcie są ludzie, którzy są otwarci i przygotowani na słowo Boga, jak urodzajna gleba. W ich sercach nauczanie Ewangelii zakorzeni się, ponieważ chcą słuchać i starają się ją zrozumieć. Tacy słuchacze są prawdziwymi chrześcijanami, którzy będą przekazywać Prawdę następnym pokoleniom i w ten sposób rozmnożą prawdziwą wiarę na świecie.

Analiza tych utworów sprowadziła mnie do stwierdzenia, iż symbol może występować we wszystkich rodzajach literackich, począwszy od liryki, przez epikę do dramatu, jak i malarstwie. W zależności od treści dzieła pojęcie te przybiera różnorodne funkcje. Najciekawsze wykorzystania symbolu to takie, które ciągle budzą emocje, skłaniają do pytań, zmuszają do odrzucenia stereotypów i prowokują do ciekawych skojarzeń. Wciąż takimi dziełami są na pewno Ludzie Bezdomni Żeromskiego, Wesele Wyspiańskiego, Wędrowiec Boscha, Vanitas Stenwycka oraz wiele przypowieści biblijnych.

strona:    1    2    3    4    5  





Symbol jako sposób nazywania niewyrażalnego. Interpretując wybrane utwory literackie i dzieła malarskie, określ rolę symbolu w komunikacji artystycznej

Ocena:
20/20
Teza: Śmierć, szczególnie u twórców modernistycznych ma często znaczenie symboliczne, jest nośnikiem pewnych głębszych przemyśleń i przeżyć autora

Ocena opisowa nauczyciela: Autor w umiejętny sposób porusza się po świecie literatury i sztuki. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana.

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana służy w celu przedstawienia swych poglądów filozoficznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera kopię sprawdzonej bibliografii i planu ramowego.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana. Omów problem, odwołując się do utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana na każdym kroku odkrywa się coś niebywale fascynującego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie analizuje poezję Leśmiana i jej baśniowość oraz symbole zastosowane przez poetę.

Strój jako element znaczący w różnych tekstach kultury. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw stroju może pełnić liczne funkcje w tekstach kultury, zaś dyskusja o tym czy „szata czyni człowieka” jest jedną z najbardziej pasjonujących debat w historii kultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, wykorzystująca wszechstronne teksty kultury.

Na podstawie analizy wybranych nowel przedstaw symboliczne znaczenie przedmiotów.

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy nowel pozytywistycznych często wykorzystywali przedmioty codziennego użytku w symboliczny sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna. Dokładnie opisuje wybrane nowele. Obszerny plan ramowy wypowiedzi.

Labirynty i ich oblicza. Zaprezentuj znaczenie utworu odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw labiryntu pojawia się w literaturze od najdawniejszych czasów i zawsze ma sens symboliczny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja skrupulatnie przedstawia literacki obraz labiryntu od czasów starożytnych po współczesność.

Motyw snu i jego funkcja w literaturze różnych epok. Przedstaw problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze różnych epok motyw snu spełnia wielorakie funkcje a każdy artysta inaczej ten motyw wykorzystuje.

Ocena opisowa nauczyciela:

Sztuka wobec niewyrażalnego. Symbol jako środek wyrazu w literaturze i sztuce wybranej epoki

Ocena:
19/20
Teza: Symbolizm zaistniał szczególnie mocno w okresie Młodej Polski. Twórcy pomimo jednoznacznych przekazów, pozostawiali odbiorcom drogę do interpretacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Autor swobodnie porusza się po świecie literatury.

Femme fatale. Kobieta fatalna w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Rola femme fatale zostaje narzucona kobiecie przez samą ofiarę – mężczyznę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ciekawa, ukazująca spojrzenie na femme fatale z dwóch odmiennych perspektyw.

Symbol jako środek wyrazu w poezji. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Symbolika stosowana przez poetów różnych epok jest sposobem ukazywania niewyrażalnego. W szczególności technikę tą stosowali twórcy modernizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor dotarł do sedna problemu. Język i styl wypowiedzi wymaga 'wygładzenia'.

Omów znaczenie symboliczne przedmiotów na podstawie wybranych dzieł literackich i malarskich

Ocena:
18/20
Teza: Symbolizm obecny był we wszystkich dziedzinach sztuki. Twórcy poprzez symbol wyrażają odczucia, których nie są w stanie lub nie chcą ujawnić wprost, zmuszają przez to odbiorcę do refleksji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Bogata argumentacja, umiejętnie dobrana bibliografia. Można poprawić styl wypowiedzi.

Przedstaw symbol jako środek wyrazu w literaturze i malarstwie . Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Swoboda interpretacyjna w odbiorze symboli powoduje, że każdy może na swój sposób odbierać dzieło symboliczne - przepuszczając je przez filtr swoich odczuć i emocji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Dobry styl, ciekawe wnioski.