Przedstaw symbol jako środek wyrazu w literaturze i malarstwie . Omów na wybranych przykładach
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Symbole


Przedstaw symbol jako środek wyrazu w literaturze i malarstwie . Omów na wybranych przykładach

Człowieka otaczają zjawiska, które odbiera za pomocą zmysłów. Wywołują one w jego umyśle określone stany psychiczne i emocjonalne. Dzięki nim powstawały związane z daną kulturą i okresem historycznym wyobrażenia – symbole. Pozwalały one tłumaczyć niewytłumaczalną rzeczywistość nie wprost. Dzięki symbolowi rzeczywistość w mniemaniu człowieka stawała się bogatsza, bardziej złożona. To symbol pozwalał przekazać nawet najbardziej kontrowersyjne treści, to właśnie poprzez symbol możliwe było odkrycie własnej duszy, przeżyć w sposób nie bezpośredni.

Jednocześnie kultura zamykając człowieka w ramach określonych konwencji społecznych tworzyła symbole odczytywane w sposób jednoznaczny, np. zniszczenie świątyni jest odczytywane nie jako akt wandalizmu, a raczej jako świętokradztwo.

W literaturze i sztuce symbol ma kierować myśli czytelnika ku jakiemuś innemu zjawisku. Ma to miejsce jednak nie na zasadzie podobieństwa - tak jak w przypadku alegorii - ustalonych zasad, umowy, a na zasadzie analogii. Symbol bowiem zakłada wielość interpretacji, niemożność sprowadzenia opisywanego stanu do jednego znaczenia. Takie właśnie pojmowanie symbolu pojawiło się i rozpowszechniło począwszy od czasów symbolizmu.

Symbol w sztuce pojawił się wraz z jej początkiem, gdyż istniał wszędzie tam, gdzie przekazywane były odczucia człowieka. Pierwszym utworem przesiąkniętym symboliką, a zarazem jednym z najstarszych utworów będących jednocześnie podstawą kultury chrześcijańskiej jest Apokalipsa Świętego Jana. Jest to najbardziej tajemnicza i przesiąknięta symbolizmem księga Nowego Testamentu. Sama nazwa Apokalipsa oznacza odsłonięcie, objawienie. Utwór ten ukazuje w symboliczny sposób przebieg i konsekwencje nadchodzącego Sądu Ostatecznego. To dzięki owej tajemniczości od stuleci jest natchnieniem dla artystów. Do zagadkowych znaków wykorzystywanych w późniejszej twórczości należą: baranek czyli symbol ofiary Chrystusa, bestia czyli symbol szatana, czterej jeźdźcy oznaczający zarazę, wojnę, głód oraz śmierć, siedem pieczęci, siedem orłów i 7 trąb, siódemka jest więc liczbą symbolizującą porządek i równowagę, liczba szatana 666. Apokalipsa w symboliczny sposób przedstawia walkę dobra ze złem, upadek ludzkości i przywracanie ładu świata. Nawet Bóg swoją postawą suwerennego władcy i Pana historii przekazuje głęboko metaforyczną treść: oczyszczenia świata i podporządkowanie go dobru.

Symbolika Apokalipsy wpływała na późniejszą twórczość artystów. Ukoronowaniem dla symbolu stała się Młoda Polska i symbolizm. Wtedy to symbol stał się głównym środkiem wyrazu zarówno w literaturze jak i sztukach plastycznych.

W cyklu czterech sonetów Krzak dzikiej róży w ciemnych smreczynach Kasprowicz przenosi nas w świat wartości. przetrwania, przemijania. Ukazana w czterech kolejnych obrazach limba niczym Monetowska katedra w Rouen pokazuje się nam jako symbol za każdym razem o trochę innej wymowie. Przepełniona brzydota i martwota potężna ale upadła limba jest symbolem przemijania, a jednocześnie walki o życie. To ona targana wichrem burzy ,pleśniejąca, próchniejąca, trzyma się kurczowo życia. Róża natomiast obawia się burzy ,boi się jej siły, potrafi jednak przetrwać. Jej odmienność, krwawy kolor – symbolizują walkę o przetrwanie. Jej jedyny towarzysz – spróchniała limba świadczy o niebezpieczeństwie, które czyha w świecie. Limba symbolizująca raczej siłę nie przetrwała wyzwań losu, skoro ona przegrała czy ów delikatny krzak róży zdoła przeżyć. Wygrywająca walkę z naturą róża jest symbolem piękna, życia ,młodości, witalności i delikatności czyli wartości zagrożonych przez otaczający świat. Skontrastowana z różą limba symbolizuje przemijanie, przegranie , starość , śmierć. Przyroda stała się dla Kasprowicza środkiem do wyrażenia niewyrażalnych uczuć. Do wyrażenia tego co ulotne, zmysłowe.

Podobnie motyw przyrody wykorzystuje Leopold Staff w wierszu „Deszcz jesienny”. Tutaj impresjonistyczna wizja ogrodu w deszczu zderzona jest z metaforyką życia ludzkiego pełnego cierpienia. Odgrażający się od świata deszczu śmierci podmiot liryczny ucieka od symbolu wszystkich ludzkich skutków od plączącej rozpaczy- od deszczu rzeczywistego i tego głęboko usytuowanego w duszy ludzkiej.. Pojawiający się w ogrodzie duszy szatan ,symbolizuje zło z którym człowiek nie ma siły już walczyć, pozostaje po nim już tylko okropna pustelnia i kwiaty przysypane popiołem, szał trwogi i śmierć przerażenia. Dusza ludzka ów ogród w obliczu zła próbuje się odizolować jednak pełna alienacja nie jest możliwa. Cierpienie przychodzi w snach i ogarnia całą rzeczywistość. Zawarta w pytaniach retorycznych zaduma dodatkowo podkreśla przywoływaną za pomocą symbolu i impresjonistycznych obrazów apatię, znużenie, przygnębienie, melancholię, smutek, brak nadziei.

Wszędzie tam, gdzie pojawia się motyw cierpienia ludzkiego i ostatecznego rozliczenia wkrada się symbol. Nie sposób bowiem mówić wprost o tak bolesnych dla człowieka chwilach. Symbolika wykorzystana przez Kazimierza Przerwę Tetmajera w wierszu „Anioł Pański” wskazuje na przemijanie materialnego świata na bezsens i smutek życia ludzkiego. W czterech impresjonistycznych obrazach ukazana jest egzystencja człowieka, melancholijna, beznadziejna ,smutna. W pierwszym obrazie widzimy „zadumę polną osmętnice” kroczącą przez pola i zapomniane drogi, siejącą smutek, żal. Jej wędrówka poprzez moczary, trzęsawiska aż do cmentarza symbolizuje przemijalność życia ludzkiego, jego kruchość i nieuchronność, śmierć. Opisana w drugim obrazie rzeka płynąca do morza upersonifikowana wzdychająca, zawodząca, skarżąca się i żaląca symbolizuje życie ludzkie zmierzające od narodzin do śmierci tak jak rzeka zmierza do morza.. Trzeci obraz ukazuje dymy które się „wleką nad ciemne dachy”(...) snują gdzieś daleko wędrują wiec powolnie nie mając konkretnego celu ,po prostu gdzieś. „I giną w pustym gdzieś przestworzu”. Wędrówka dymów jest powolna i wydawałaby się bezcelowa. Jednak zatapiają wszystko w ciemności ,sieją szarość i wszystko staje się ponure. Historie życia dymów i mroku jest symbolem zawiłości życia ludzkiego, jego beznadziejności i bezcelowości.

Kolejny obraz to potwierdzenie smutnego losu człowieka. Samotna dusza ludzka „idzie ze swoim złem i bólem” (...), „idzie przez pola umęczona”, obarczona bólem istnienia przeklina swoja tułaczkę i swój los ,jest zrozpaczona. Jej wędrówka , niemożność znalezienia nigdzie miejsca dla siebie jest bezcelowa ,ale nie kończąca się „nie ma spoczynku, ni przystani” ,wędrówka duszy to wędrówka zmęczonego osamotnionego zrozpaczonego człowieka. Ten symboliczny egzystencjalizm pełen jest niedomówień. Jest również odzwierciedleniem stanu duszy człowieka ,który przecież nie zawsze jest stabilny. Wszystkie przedstawione obrazy symbolizują przemijanie i podążanie ku śmierci. Są wręcz malarską wizją ubraną w poetyckie słowa.

Nie tylko bowiem poezja, literatura sięgała po ten środek wyrazu. Również malarstwo korzystało z niego chętnie. Obraz Jacka Malczewskiego „błędne koło” jest przepełniony symboliką. Przedstawia nieskończoność życia, w którym obecna jest zarówno zabawa, radość jak i ból i cierpienie. Postać malarza siedzącego na drabinie symbolizuje, ważność decyzji każdego człowieka, a jednocześnie ich małość. Przechodzący na ciemną stronę, na stronę bólu ludzie zostają odarci ze swych szat co symbolizuje niemoc człowieka w stosunku do zmian swojego losu. Cierpienie i radość są wiec w takim samym stopniu obecne w życiu człowieka. Radość ukazana jest poprzez żywe kolory ,uśmiechy na twarzach i barwne ubrania , człowiek przechodząc w inny etap życia , etap bólu traci barwy, stroje i uśmiechy. Połączenie w kręgu wokół siedzącego na drabinie malarza tworzą krąg życia i śmierci ,bądź tez krąg zmieniających się etapów życia . Największe dzieło polskiego symbolizmu przywołując motyw tańca śmierci „dance makabre” wskazuje na nieuchronny fatalizm ludzkiego życia.

Odilion Redon operuje zupełnie innym typem symboliki. W zderzeniu dwóch światów świata wygnania i radości ukazuje znaczenie beztroski i cierpienia . Kobieta wśród kwiatów przesyconych kolorami z nagromadzeniem czerwieni i żółci i jaskrawej zieleni jest symbolem radości życia i beztroski istnienia. Cyklop natomiast znajdujący się w górnej części obrazu pozbawionej kolorystyki otoczony fioletami i zielenią oraz szarym błękitem nieba zamknięty jest we własnym świecie ,świecie pracy i odrzucenia. Obraz pełen symboliki i tajemniczych wizji przypominających sny lub halucynacje ukazuje nam bezlitosny świat i mury oddzielające ludzi.

Do innej sfery odczuć człowieka odnosi się obraz Edwarda Muncha „Krzyk”. Ukazuje on postać na tle zniekształconego i odrealnionego obrazu .postać krzyczącą, prawdopodobnie artystę. Postać ta ze względu na otaczające barwy i linie stanowiące tło budzi strach, skontrastowanie kolorów szarych z intensywna czerwienią, krzyczącej postaci z dwoma obojętnymi osobami w drugim tle potęguje zgrozę. Krzycząca postać symbolizuje więc strach przed samotnością, obojętnością. Obraz ten jest odzwierciedleniem myśli i uczuć człowieka końca 19 w. człowieka wyobcowanego ze świata i przerażonego światem.

Symbolikę spokoju odnajdujemy natomiast w obrazie Paula Gauguina „Marzenie”. Widoczne na obrazie kobiety w otoczeniu orientalnym emanują spokojem podkreślanym dodatkowo przez kolorystykę – niebieska bluzka harmonijnie łącząc się z tłem. Ich skąpe odzienie, ciemna skóra, czarne włosy nie zakłócają całości kompozycji. Odnosząc się do sfery duchowej człowieka Gauguin obrazuje w sposób mistrzowski symboliczny spokój.

Ulotność myśli i uczuć ludzkich zamkniętych w symbolu odnajdujemy także w sztuce współczesnej. Obraz Renaty Brzozowskiej „Ulotność” przedstawiający kobietę w kolorach bieli i czerwieni jest symbolicznym odbiciem emocjonalnego stanu duszy. Porwana jakby w tańcu nie jest ograniczana przez nic. Jest oswobodzona z codziennych lęków, pełna mocy, której nie sposób zebrać w jednym ludzkim życiu. Symboliczny jest sam motyw ruchu jak i kolorystyka. Czerwień pojawiająca się w górnej części obrazu jako wirująca szata kobiety skontrastowana z bielą u dołu obrazu wskazuje na rozkwitające i wybuchające emocje, emocje silne, ale ulotne. Opadną one wraz z końcem tańca tak jak sukienka.

Podobne, ulotne zmiany widzimy w wierszu Leśmiana „Fala”. To już nie młodopolski obraz wędrówki duszy, wędrówki człowieka. Fala na naszych oczach rośnie, zmienia się, ewoluuje. Burzy się staje się potężna, aż w końcu opada, łamie się, uderza o brzegi. Pozostaje cicha, niepochwycona. Fala zmienia się tak jak człowiek w ciągu swojego życia, jak jego uczucia, emocje, które narastają niepostrzeżenie, szybko się rozwijają, dochodzą do punktu kulminacyjnego, aż w końcu opadają i pozostaje po nich tylko wspomnienie. Nie zawsze człowiek tłumi swe emocje, często „burzą się one i wrzawią”. Ale tytułowa fala może również symbolizować rozwój i przemijalność epoki literackiej, która również przechodzi zmiany. Ma swój początek, szczyt rozwoju, aż w końcu całkowicie zanika i pozostają po niej jedynie ślady.

Ta możliwość wielu interpretacji sprawiała, że symbol pozostał nadal żywy zarówno w XX-leciu międzywojennym jak i w literaturze wojny i powojennej. Mając dany fragment rzeczywistości ukryty w symbolu interpretujemy go poprzez system naszych norm, wyznaczników społecznego funkcjonowania, uczuć, emocji. Wielkość symbolu tkwi w jego wieloznaczności, w możliwości wyrażenia nieuchwytnego stanu duszy, w możliwości wyrażenia wrażeń, odczuć, dla których trudno znaleźć kategoryczne stwierdzenia, słowa. Twórca stosując symbol daje nam przyzwolenie na wielość interpretacji, stawia jednocześnie przed nami pytanie, wielkie wyzwanie. Symbol zmusza nas do konfrontacji odbieranego dzieła z naszą wiedzą i odczuciami. Pozwala krążyć po zaułkach wyobraźni, wzbogaca życie.

strona:    1    2    3    4    5  





Symbol jako sposób nazywania niewyrażalnego. Interpretując wybrane utwory literackie i dzieła malarskie, określ rolę symbolu w komunikacji artystycznej

Ocena:
20/20
Teza: Śmierć, szczególnie u twórców modernistycznych ma często znaczenie symboliczne, jest nośnikiem pewnych głębszych przemyśleń i przeżyć autora

Ocena opisowa nauczyciela: Autor w umiejętny sposób porusza się po świecie literatury i sztuki. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana.

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana służy w celu przedstawienia swych poglądów filozoficznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera kopię sprawdzonej bibliografii i planu ramowego.

Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana. Omów problem, odwołując się do utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Symbolika i baśniowość w poezji Bolesława Leśmiana na każdym kroku odkrywa się coś niebywale fascynującego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie analizuje poezję Leśmiana i jej baśniowość oraz symbole zastosowane przez poetę.

Strój jako element znaczący w różnych tekstach kultury. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw stroju może pełnić liczne funkcje w tekstach kultury, zaś dyskusja o tym czy „szata czyni człowieka” jest jedną z najbardziej pasjonujących debat w historii kultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, wykorzystująca wszechstronne teksty kultury.

Na podstawie analizy wybranych nowel przedstaw symboliczne znaczenie przedmiotów.

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy nowel pozytywistycznych często wykorzystywali przedmioty codziennego użytku w symboliczny sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna. Dokładnie opisuje wybrane nowele. Obszerny plan ramowy wypowiedzi.

Labirynty i ich oblicza. Zaprezentuj znaczenie utworu odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw labiryntu pojawia się w literaturze od najdawniejszych czasów i zawsze ma sens symboliczny.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja skrupulatnie przedstawia literacki obraz labiryntu od czasów starożytnych po współczesność.

Motyw snu i jego funkcja w literaturze różnych epok. Przedstaw problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze różnych epok motyw snu spełnia wielorakie funkcje a każdy artysta inaczej ten motyw wykorzystuje.

Ocena opisowa nauczyciela:

Sztuka wobec niewyrażalnego. Symbol jako środek wyrazu w literaturze i sztuce wybranej epoki

Ocena:
19/20
Teza: Symbolizm zaistniał szczególnie mocno w okresie Młodej Polski. Twórcy pomimo jednoznacznych przekazów, pozostawiali odbiorcom drogę do interpretacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Autor swobodnie porusza się po świecie literatury.

Femme fatale. Kobieta fatalna w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Rola femme fatale zostaje narzucona kobiecie przez samą ofiarę – mężczyznę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ciekawa, ukazująca spojrzenie na femme fatale z dwóch odmiennych perspektyw.

Symbol jako środek wyrazu w poezji. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Symbolika stosowana przez poetów różnych epok jest sposobem ukazywania niewyrażalnego. W szczególności technikę tą stosowali twórcy modernizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor dotarł do sedna problemu. Język i styl wypowiedzi wymaga 'wygładzenia'.

Omów znaczenie symboliczne przedmiotów na podstawie wybranych dzieł literackich i malarskich

Ocena:
18/20
Teza: Symbolizm obecny był we wszystkich dziedzinach sztuki. Twórcy poprzez symbol wyrażają odczucia, których nie są w stanie lub nie chcą ujawnić wprost, zmuszają przez to odbiorcę do refleksji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Bogata argumentacja, umiejętnie dobrana bibliografia. Można poprawić styl wypowiedzi.

Przedstaw symbol jako środek wyrazu w literaturze i malarstwie . Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Swoboda interpretacyjna w odbiorze symboli powoduje, że każdy może na swój sposób odbierać dzieło symboliczne - przepuszczając je przez filtr swoich odczuć i emocji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Dobry styl, ciekawe wnioski.