Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw brzydoty


Piękno i brzydota jako kategoria estetyczna. Omów opierając się na utworach literackich i innych dziełach sztuki

Piękno jest powszechnie uznawane za pozytywną wartość danego zjawiska, przedmiotu czy nawet człowieka (zarówno ze względu na jego wnętrze, jak i zewnętrzność). Kojarzy się z tym, co dobre, harmonijne, proporcjonalne, wzniosłe i bez skazy. W odbiorcach wywołuje pozytywne odczucia; oczarowuje i zniewala. Na zupełnie przeciwnym biegunie sytuuje się zazwyczaj brzydotę i uważa się ją za swoisty synonim zła, dysharmonii, kalectwa i nędzy. W odbiorcach wywołuje pejoratywne emocje - budzi niechęć, strach, obrzydzenie. Odpycha i odstręcza. Cze jednak zawsze tak jest? Czy to, co dla jednych jest piękne, dla innych nie może być brzydkie? Albo czy to, co powszechnie jest uznawane za brzydkie, zasługuje jedynie na potępienie? Czy nie może być dobre i kochane?

Mimo, że piękno i brzydota stanowią dwa przeciwstawne kanony, mogą odnosić się do podobnych aspektów. Piękny i brzydki może być krajobraz, piękna i brzydka może być muzyka, piękne i brzydkie może być również ludzkie wnętrze. W mojej prezentacji pragnę jednak skupić się głównie na pięknie i brzydocie fizyczności i zewnętrzności człowieka oraz przedmiotów go otaczających. Ponadto, chcę przedstawić sposoby odwoływania się do tych dwóch kanonów i motywacje artystów w ukazywaniu rzeczywistości w takim, a nie innym wymiarze.


[Zmienić slajd - zdjęcie "Dyskobola".]

Jednym z przykładów przedstawiania piękna ludzkiego ciała jest "Dyskobol" Myrona. Rzeźba ta pochodzi z V w. p.n.e. i spełnia wszelkie wymogi kanonu antycznego.

Rzeźba przedstawia młodego mężczyznę, atletę, uchwyconego w momencie między zamachem a wyrzutem dysku - w momencie, kiedy swoisty ruch znajduje wytchnienie. Rzeźba jest zatem statyczna, pozbawiona dynamiki, co jest cechą charakterystyczną większości rzeźb z tego okresu. Artysta zadbał również o ukazanie wielu szczegółów w wyglądzie "Dyskobola" - odbiorca może np. rozróżnić poszczególne mięśnie atlety lub dostrzec skupienie na jego twarzy. Myron zachował zatem równowagę między realistycznym przedstawieniem ciała a obowiązującym kanonem. Zgodnie z panującym wówczas ideałem piękna i trendami obowiązującymi w sztuce, artysta wykorzystał proporcję i właściwą miarę. Polega to przede wszystkim na tym, że poszczególne części ciała mają się do siebie zgodnie z zasadą proporcjonalności w rozumieniu geometrycznym, czyli np. głowa stanowi 1/8 długości całego ciała. Ponadto artysta wykorzystał zasadę symetrii i harmonii, dzięki którym poszczególne części rzeźby współgrają ze sobą i stanowią jedność.

Piękno przedstawione w rzeźbie Myrona jest syntezą ideałów piękna panujących wówczas w filozofii i trendów obowiązujących w sztuce. Mocą formy zaspokaja zmysły, ale i ukazuje zalety duszy i charakteru. Jest syntezą ciał żywych, przez które wyraża się piękno psychofizyczne, czyli piękno formy i ciała oraz dobroć ducha, co w Grecji nazywano "kalos kagathos".

[Zmienić slajd - obraz Rubensa.]

Zupełnie inny kanon piękna przyniósł okres baroku i dzieła Rubensa. Peter Paul Rubens był malarzem flamandzkim, uważanym za jednego z najwybitniejszych twórców epoki. "Trzy Gracje" są jednym z jego najbardziej znanych dzieł. Obraz przedstawia trzy młode, nagie kobiety reprezentujące rzymskie boginie: Radosną, Kwitnącą i Promienną. Uosabiały one piękno, wdzięk, przyjaźń i uroki życia. Artysta przedstawił je jako wysokie, krągłe, delikatne kobiety o różanej cerze i długich, blond włosach częściowo upiętych, a częściowo opadających na ramiona. Gracja pierwsza od prawej była prawdopodobnie wzorowana na żonie Rubensa - Helen Fourment. Gładkie, młode ciała artysta umieścił na tle świetlistego strumienia, dzięki czemu podkreślił wdzięk, zmysłowość i urok kobiecości.

Tematem obrazu jest złożenie hołdu fascynującej, fizycznej piękności kobiecej, która w baroku nie była ściśle związana np. z proporcją, ale była swobodna. Piękno według Rubensa to piękno zmysłowe. Artysta wychwala głównie zdrowe i silne ciała, odznaczające się obfitością kształtów.

Koniec wieku XIX i niepewność wobec jutra sprawiły, że artyści zaczęli się obawiać, iż ich wartość jest zagrożona. Decydowali się być innymi, stawali się twórcami ekscentrycznymi lub wyklętymi. Do grona owych dekadentów i poetów wyklętych należał Charles Baudelaire. W wierszach takich jak "Padlina" rysował pesymistyczną wizję przyszłości i ujawniał swoją fascynację brzydotą.

„Padlina” jest utworem stroficznym, podzielonym na 12 zwrotek. Na plakacie zawarłam jednak tylko 7 - cztery pierwsze i trzy ostatnie. Podmiotem mówiącym w wierszu jest mężczyzna, który pewnego letniego poranka zabrał na spacer ukochaną. Podczas romantycznej przechadzki napotkali gnijące ciało martwego stworzenia. Adresatką wiersza jest ukochana podmiotu. "Padlinę" można podzielić na dwie części. Pierwsza wykorzystuje poetykę opisową, za pomocą której autor kontrastuje piękno poranka z brzydotą obrazu gnijącego ciała. Druga część wykorzystuje poetykę inwokacyjną i jest swoistą apostrofą do adresatki, dzięki której podmiot informuje ukochaną, iż kiedyś skończy jak owa padlina. W utworze występuje głownie obrazowanie naturalistyczne, poeta dba o szczegóły opisu ciała martwego stworzenia i wykorzystuje wyrażenia wulgarne (np. "ścierwo", "plugawa"). Środki stylistyczne jak onomatopeje, instrumentalizacje głoskowe, porównania, umuzykalniają i uplastyczniają obraz, czynią go bardziej realistycznym. Z drugiej strony Baudelaire wykorzystuje wyrażenia pieszczotliwe (np. "Gwiazdo mych oczu"), dzięki którym wydobywa kontrast i rozdźwięk między tym, co ulotne - piękno, młodość, a tym, co czeka każdego człowieka - śmierć, brzydota i gnicie. Padlina, zatem zgodnie z zasadą panującego w XIXw. symbolizmu, stanowi symbol przemijania.

Baudelaire zdaje się fascynować brzydotą i thanatomorfizmem - ukazywaniem ciała w trakcie rozkładu. Nie boi się zestawiać brzydoty gnijącego ciała z kobiecą urodą. Z drugiej strony próbuje przybliżyć człowiekowi szpetność, gdyż, jak mówi w wierszu, czeka ona każdego z nas.

Zupełnie inną drogę ucieczki od niepokojących zjawisk końca XIX wieku wybrał Kazimierz Przerwa - Tetmajer. W wierszu "Pod wrażeniem" jako lekarstwo na lęki proponuje hedonistyczną miłość. Wiersz jest zarówno erotykiem i panegirykiem, czyli utworem wysławiającym fizyczne piękno kobiety. Podmiotem mówiącym w wierszu jest mężczyzna przeżywający chwilę zbliżenia z kobietą, pragnący uchwycić jej piękno w tym konkretnym momencie. Poeta wykorzystuje liczne środki stylistyczne, jak np. wyszukane epitety ("srebrnoszafirowe oczy"), metafory, by ukazać chwilowy urok swej kochanki. Przerwa - Tetmajer skupia się głównie na pięknie fizycznym kobiety. Opisy jej oczu, piersi i pozycji, jaką przybiera, są przesiąknięte erotyzmem. By dodać im jeszcze więcej zmysłowości i zwiewności, poeta opisuje grę świateł i cieni. Bohaterka wiersza jawi się dzięki temu jako anioł, lecz stanowi tylko chwilowy obiekt westchnień dekadenta.

Natomiast w wierszu Grochowiaka "Do pani" odnajdujemy swoisty bunt wobec szablonowego piękna. Stanisław Grochowiak należał do grona turpistów - poetów debiutujących w 1956r. i wprowadzających do swoich utworów elementy brzydoty, kalectwa i śmierci. „Do pani” jest makabroerotykiem - wierszem, który łączy elementy liryki miłosnej z elementami brzydoty, śmierci i makabry. Podmiotem mówiącym w wierszu jest mężczyzna, który wychwala domostwo damy swojego serca. Grochowiak, opisując straszne, niechlujne elementy dworu tytułowej pani, stosuje ton podniosły i patetyczny. Wykorzystuje liczne kontrasty, paradoksy i oksymorony (np. "piękne niechlujstwo", "ordynarna dama"), by ukazać swoje zainteresowanie brzydotą i mrocznością.

Grochowiak preferuje tematy związane z codziennością i szpetnością, gdyż jak napisał w jednym ze swoich wierszy: "Wolę brzydotę / Jest bliżej krwiobiegu". Piękno jest zatem dla niego wyidealizowane, sztuczne, natomiast brzydota prawdziwa i bardziej ludzka. Należy jednak pamiętać, że antyestetyzm u Grochowiaka dotyczy tylko przedmiotów, nie zaś zasad poetyckich, formy.

[Zmienić slajd - obraz Dudy-Gracza.]

Podobny obraz brzydoty kreuje Jerzy Duda-Gracz w swoim obrazie pod tytułem "Wełnowiecka Wenus". Zarówno forma i treść dzieła stanowią swoisty bunt wobec sloganów i sielankowych obrazów propagowanych przez media socjalistycznej Polski.

Na pierwszym planie obrazu wyeksponowana została kobieta w krótkiej, czarnej sukience. Jej ciało jest opasłe i wyraźnie zaznaczone. Zarówno krótka sukienka i pozycja kobiety sprawiają, że jak większość bohaterek obrazów Dudy-Gracza zdaje się być rozwiązła i rozpustna. Artysta w wielu dziełach ukazuje ludność prowincjonalną, która w wyniku rewolucji przemysłowej wyemigrowała do miast. Podobnie jest z bohaterką, która po przeprowadzce odczuwa zagubienie. Tytuł obrazu wskazuje na miejsce zamieszkania kobiety - Wełnowiec jest jedną z dzielnic Katowic. Tytuł również informuje, że obraz jest karykaturą Wenus - rzymskiej bogini piękna i miłości, która w dziełach takich, jak np. "Wenus z Milo" jawi się jako szczupła, proporcjonalna kobieta. "Wełnowiecka Wenus" jest inna, jej ciało i twarz nie są idealne, lecz nawet lekko zniekształcone. Artysta demitologizuje w ten sposób wizję sielskiego życia w Polsce. Wykorzystuje elementy brzydoty i porusza prozaiczne tematy by ukazać prawdę otaczającej go rzeczywistości.

Na przestrzeni wieków różne czynniki wpływały na to, dlaczego artyści wykorzystywali w swych dziełach piękno lub brzydotę. Mogły to być powszechnie panujące trendy w sztuce i ideały wyznawane przez ówczesnych filozofów. Mogła to być chęć ucieczki od niepewności i lęków lub próba ukazania świata takim, jaki jest. Jakkolwiek były jednak ukazywane piękno i brzydota, zawsze były względne, gdyż to, czy coś się komuś spodoba, jest zależne od jego gustu.

[Zmienić slajd - zdjęcie Umberto Eco i jego trzy cytaty.]

Warto przytoczyć zatem słowa Umberto Eco, autora książek: „Historia piękna” i „Historia brzydoty”, który w jednym z wywiadów powiedział, że „Fascynować może zarówno brzydota, jak i piękno”, “Ktoś może odczuwać wstręt wobec piękna” oraz "To, co jest brzydkie może być miłe i kochane". Nie istnieje zatem żadna konkretna granica między pięknem a brzydotą, gdyż każdemu z osobna wyznacza ją jego własny gust.

strona:    1    2    3    4  





W poszukiwaniu piękna. Zaprezentuj różne koncepcje piękna i brzydoty w literaturze, filozofii i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Koncepcja piękna jako wynik ścierania się prądów i filozofii danej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wykracza poza poziom szkolny. Dojrzały język, przemyślana konstrukcja prezentacji, ciekawe wnioski.

Piękno i brzydota jako kategoria estetyczna. Omów opierając się na utworach literackich i innych dziełach sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Odbiór piękna i brzydoty jest różny dla każdego człowieka i jest uzależniony od jego wrażliwości.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Autor wnikliwie analizuje temat, przytaczając liczne przykłady z literatury i sztuki. Na szczególną uwagę zasługują wnioski pracy.

Na wybranych przykładach omów zjawisko turpizmu w literaturze pięknej i malarstwie

Ocena:
20/20
Teza: Turpizm przedefiniował kanony piękna, brzydotę uczynił tematem i źródłem twórczości.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Dojrzały język, ciekawe wnioski. Brawo!

Brzydota nowym kanonem piękna. Omów zagadnienie na wybranych przykładach z literatury

Ocena:
20/20
Teza: Brzydota nie jest prostym odwróceniem idei piękna. Twórcy nadają jej różnorodne znaczenia i funkcje

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobrego ucznia. Dogłębnie zanalizowany temat, wartka argumentacja, ciekawe wnioski.

Brzydota jako kategoria estetyczna w literaturze. Zaprezentuj istotę zjawiska, odwołując się do wybranych tekstów literackich XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: To, co budzi nasz niesmak i przykrość, może stać się podmiotem estetycznej kontemplacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca spełnia wszelkie wymogi. Napisana jest bez zarzutu.

Turpizm w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Turpizm zapewnił brzydocie - jako kategorii estetycznej trwałą obecność w twórczości wielu artystów

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Autor wykazał się znajomością tematu i skutecznie broni postawionej tezy.

Piękno i brzydota - omów dwa sposoby widzenia świata w literaturze na przestrzeni wieków

Ocena:
19/20
Teza: Piękno i brzydota stanowią dwa przeciwstawne kanony, mogą odnosić się do podobnych aspektów.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni kompletna praca. Harmonijna kompozycja, ciekawe przemyślenia, bogata literatura przedmiotowa.

Brzydota jako kategoria estetyczna. Omów problem na wybranych przykładach literackich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Brzydota jako funkcja estetyczna pełni różnorakie funkcje w literaturze i sztuce

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobra. Ciekawy dobór materiałów źródłowych, swoboda w posługiwaniu się językiem. Dopracowania wymaga zakończenie prezentacji