Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw śmierci


Różne sposoby ukazywania śmierci i umierania w literaturze i malarstwie renesansu oraz przełomu XIX i XX wieku

Czym jest śmierć? – na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Zapytany o istotę śmierci, lekarz odpowie, iż jest to całkowite i ostateczne zatrzymanie życiowych funkcji organizmu. Teolog zaś wyrazi opinię, że śmierć następuje w momencie, gdy nieśmiertelna dusza opuszcza swą cielesną powłokę. Osoba wyznająca hinduizm stwierdzi, iż jest to kolejny etap reinkarnacji; przejście do następnego stanu duchowego. Niezależnie od przyjętych definicji naukowych i światopoglądu, zgodzić się trzeba ze stwierdzeniem, że śmierć jest zjawiskiem, obok którego nie można przejść obojętnie, ponieważ dotyka uczuć najbardziej osobistych. Motyw życia i śmierci towarzyszy ludzkości od początku jej istnienia poprzez wszystkie epoki literackie i artystyczne. Pojmowany jest jako jeden z podstawowych elementów egzystencji, który wpływa na świadomość każdego człowieka. Tajemnica życia i śmierci fascynuje artystów, naukowców, zwykłych ludzi. Snuli oni rozważania nad jej sensem oraz nad losami człowieka po śmierci. Aby „oswoić” śmierć ludzie próbowali stworzyć jej wizerunek jako wybawicielki od cierpienia, kary za grzechy, tragedii czy też sposobu na rozwiązanie osobistych problemów. Śmierć stanowiła przeciwwagę dla tego, co ludzie kochali najbardziej – życia. Każdy człowiek przeżywa ją w sposób indywidualny, dlatego tak interesujące i odmienne mogą być ujęcia tego tematu. Obraz i znaczenie umierania ewoluowały wraz z rozwojem szeroko rozumianej kultury i sztuki, jego wizerunek budowany był zgodnie z ówczesnymi przekonaniami religijnymi i przyjęta filozofią życiową. W mojej prezentacji przedstawię różnorodne sposoby postrzegania śmierci przez artystów dwóch, według mnie najciekawszych, okresów w historii ludzkości – renesansu i przełomu wieków XIX i XX. Każdy z omówionych przeze mnie utworów, oprócz wartości ogólnych, niesie ze sobą osobiste przesłanie autora. Stanowi ono jeden z wielu elementów budujących pewien ogólny, literacki wizerunek śmierci.

Epoka renesansu charakteryzowała się odejściem od średniowiecznego sposobu postrzegania śmierci oraz przypominania o jej nieuchronności, co znajdowało wyraz w stwierdzeniu memento mori. Mottem epoki stały się słowa Terencjusza: „Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie nie jest mi obce”. Istota ludzka, jej egzystencja a także śmierć ponownie znalazły się w kręgu zainteresowań naukowców, rzeźbiarzy i poetów. Snując refleksje na temat śmierci nie można pominąć najsłynniejszego w literaturze renesansu utworu funeralnego, jakim były Treny Jana Kochanowskiego. Ów monolog zbolałego poety skierowany do zmarłej córki, przepełniony jest refleksjami nad dotkliwą stratą oraz problematyką życia i śmierci. Tren I rozpoczyna rozbudowana inwokacja, po kolei są przywoływani: Heraklit, skargi Simonidowe, wszystkie żale i frasunki. Występuje tu antropomorfizacja, gdyż w wersie 6 podmiot prosi owe zjawiska o pomoc w opłakiwaniu utraconej córki, zabranej przez śmierć niepobożną, czyli okrutną. Wers 11 zaczyna się od alegorii smoka pożerającego młode słowiki, które symbolizują Urszulkę. Potwór nastaje również na życie matki, która zmuszona jest patrzeć na śmierć potomstwa i rozpaczać, ledwo uszedłszy z życiem. Śmierć przedstawiona została jako budzące obawę, zagrożenie życia.

W Trenie II poeta uskarża się na bezwzględność mitycznej pani świata umarłych. Dla Jana z Czarnolasu Persefona jest niemal jednoznaczna z uosobieniem śmierci, której jest symbolem. Tren IV rozpoczyna apostrofa do śmierci: „Zgwałciłaś, niepobożna Śmierci, oczy moje,/
Żem widział umierając miłe dziecię swoje!”. W celu nadania śmierci cech dramatycznych Kochanowski posłużył się wyrazistą metaforą - oczy ojca zostały zgwałcone widokiem konającej córki. Poeta zrozumiał znaczenie cierpienia i żalu po utracie swego dziecka, dlatego nie dziwi się już historii Niobe, która z ogromnego żalu i goryczy, spowodowanej stratą wszystkich dzieci, zamieniła się w głaz. „Widziałem, kiedyś trzęsła owoc niedordzały,/A rodzicom nieszczęsnym serca się krajały” - fragment ten zawiera plastyczny obraz owocu niedojrzałego, strąconego przez śmierć, który odnosi się do przedwczesnego odejścia dziecka z tego świata. Metaforyka owocu użyta jest także w Trenie V, gdzie Urszulka przyrównana jest do małej oliwki, którą „sadownik podciął skwapliwy” oraz w Trenie XII, w którym przyrównana została do bujnego, lecz niedojrzałego kłosa, złamanego przed okresem żniwa. Owoc i kłos symbolizują niewinność, młodość, przynależność do rodziców. Przerażającą perspektywę śmierci w Trenie VII ukazanej jako sen wyrażają 3 epitety: żelazny, twardy, nieprzespany. Wyrażają one ogrom przerażenia śmiercią, która pojmowana jest jako więzienie (żelazne kajdany) lub wieczny sen, którym nie można się nasycić, nigdy nie przyniesie odpoczynku. Treny Jana Kochanowskiego mocno zakorzeniły się w polskiej świadomości narodowej. Owe utwory o charakterze żałobnym wzbudziły żywe zainteresowanie twórców późniejszych epok, np. Jana Matejki czy też Bolesława Leśmiana.

Jedną z niewielu renesansowych kompozycji malarskich przedstawiających motyw śmierci jest płótno Rafaela Santi pt. „Złożenie do grobu”. Dzieło nawiązuje do wydarzenia najważniejszego w dziejach ludzkości – śmierci na krzyżu i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Obraz cechuje harmonia, realizm i trójwymiarowość. Układ kompozycji dzieli postacie na dwie grupy. Pierwsza gromadzi się wokół martwego ciała Zbawiciela, druga zaś wokół mdlejącej z rozpaczy Maryi. Dramatyczność sytuacji podkreślają gwałtowne gesty i wymowne spojrzenia dziewięciu osób stłoczonych w wąskiej przestrzeni obrazu. Twarze wszystkich postaci przedstawionych na obrazie wyrażają ból, cierpienie i rozpacz. Mężczyzna po lewej stronie wznosi głowę ku niebu, jakby tam szukając siły, tyleż fizycznej, co duchowej, na dźwiganie martwego Chrystusa, i jakby pytając Boga, dlaczego pozwolił umrzeć swemu synowi. Jezusowi towarzyszą do samego końca osoby najbliższe .Dla Maryi męka syna była wyjątkową tragedią, uczniowie przeżywali utratę swego nauczyciela i mentora, Maria Magdalena opłakiwała odejście tego, który jako jedyny jej nie potępił.
Męczeńską śmierć Mesjasza podkreśla zastosowanie odpowiedniego kolorytu, w którym przeważają czerwienie, ochry i żółcie. Ciało Chrystusa nosi na sobie znaki ukrzyżowania – rany po gwoździach; widoczny jest także przebity prawy bok oraz korona cierniowa. Śmierć na krzyżu była ówcześnie stosowana jako forma hańbiącej egzekucji na niewolnikach, buntownikach i innych osobach niebędących pełnoprawnymi obywatelami cesarstwa rzymskiego. Jezus Chrystus poprzez swoja dobrowolną oraz męczeńska śmierć dał wyraz nieograniczonej miłości Stwórcy kierowanej do człowieka. Bóg nieskończenie miłujący wszystkich ludzi, złożył w ofierze swego jedynego syna i zezwolił na jego ukrzyżowanie. Śmierć Chrystusa stanowiła najważniejszy element boskiego planu zbawienia ludzkości. Obraz Rafaela Santi przedstawia uczucia i reakcje ludzkie towarzyszące odejściu boga-człowieka, które obmyło wszystkich śmiertelników z grzechu pierworodnego oraz dała nadzieje rodzajowi ludzkiemu na życie wieczne.

Schyłek XIX wieku charakteryzował się powrotem do idei romantycznych oraz poszukiwań symbolicznych i nastrojowych form ekspresji, dlatego artyści chętnie nawiązywali do motywów antycznych oraz ludowych. W mitologii greckiej uosobieniem śmierci był syn nocy a zarazem bliźniaczy brat snu - Tanatos przedstawiany w postaci uskrzydlonego młodzieńca ze zgaszoną pochodnią lub mieczem w dłoni. Modernistyczny cykl obrazów poświęconych tematyce umierania stworzony przez Jacka Malczewskiego, choć tytułem nawiązuje do antycznego boga, wyraźnie odbiega od konwencjonalnego sposobu personifikowania śmierci. Malczewski przedstawia Thanatosa jako dorodną kobietę z biegnącymi szerokimi łukami skrzydłami, która pojawia się zwykle w realnym świecie polskiego, archetypicznego dworu.

W obrazach występuje kontrast pomiędzy erotyzmem ciała niewiasty a kosą – narzędziem śmierci. Artysta obdarzył nas niezwykłym, pełnym powagi, dostojności i hieratycznej posągowości wizerunkiem śmierci, dopełnionym zmysłowością i tajemnicą Erosa. Nie jest ona straszna ani umowna, jawi się jako konieczny i przynoszący ukojenie kres ludzkiej wędrówki. Na płótnie z roku 1899 śmierć pojawia się w scenerii przydomowego pejzażu. Przyodziana w czerwoną draperię, silna, atrakcyjna i dojrzała, zwrócona jest w kierunku mężczyzny w podeszłym wieku spoczywającego na podokienniku. Starzec był zapewne świadomy rychłego nadejścia kresu jego życia, oczekiwał jej w niczym niezmąconym spokoju. Zjawiła się niepostrzeżenie, cicho i dyskretnie, by zebrać swoje żniwo. Śmierć stanowi tu swoista dominantę na tle ciemnych barw polskiego dworu, o czym zadecydował odpowiedni dobór kolorytu jej szat oraz znakomite operowanie światłem przez malarza. Przywołanie scenerii nocnej oraz oświetlenie światłem księżyca w obrazach Thanatos I i II wiąże się z filozoficznym sensem mitu greckiego, zakładającym analogię między śmiercią a snem. Tworząc malarskie wyobrażenie śmierci, Malczewski nie korzysta z gotowych wzorów. Odnaleźć tu można elementy różnych ikonograficznych wizerunków i tradycji takich jak obraz anioła śmierci lub charakterystyczna dla ludowych wierzeń postać Żniwiarza. Artysta nie starał się ukazać na nich wymiaru indywidualnego, bądź jednostkowego tragicznego przeżycia, lecz zgłębić samą istotę śmierci – kategorii abstrakcyjnej, opozycyjnej a zarazem nierozłącznej od ludzkiego życia.

Początek XX wieku wniósł do historii literatury i sztuki nowe pojęcie, jakim była awangarda. Artyści odrzucali dotychczasowe style, kreowali własny świat, nienaśladujący rzeczywistości, szukali odrębnego języka wyrazu. Popularne w tym okresie stało się zastosowanie groteski, deformacji, ukazywanie absurdu i kontrastów. Owe zabiegi przedstawiały życie ludzkie, wszelkie wydarzenia oraz pojęcia abstrakcyjne, w tym także śmierć, w krzywym zwierciadle, czego znakomitym przykładem jest sztuka Stanisława Ignacego Witkiewicza pt. „W małym dworku”.

Utwór powstał wskutek krytycznej reakcji Witkacego na realistyczny dramat „W małym domku” autorstwa Tadeusza Rittnera. Walka z tym modelem dramaturgii była głównym celem Witkiewicza – teoretyka Czystej Formy w teatrze. Środki były różne - od parodii do hiperbolizacji i wręcz karykaturalnego przerysowania charakterystycznych cech tego dramatu. Witkacy zanegował naczelna ideę sztuki Rittnera – przekonanie o determinizmie i nieodwracalności losu ludzkiego. Śmierć nie tylko niczego nie kończy, lecz pozbawiona jest fatalizmu i tragizmu, skoro zamordowana Anastazja Nibek może brać udział w życiu swoich najbliższych. O morderstwie niewiernej żony dowiadujemy się bezpośrednio z relacji jej męża Dyapanazego, który dwukrotnie stwierdza: „Zabiłem Cię jak zborsuczoną sukę tym oto browningiem systemu Clement” i „Spałaś sobie spokojnie, a ja łupnąłem Ci prosto w serce”. Uruchamia on machinę wydarzeń, które wymykają się jakiejkolwiek racjonalnej ocenie. W dworku pojawia się Widmo matki, przywołane w czasie seansu spirytystycznego przez Amelkę i Zosię. Duch zmarłej łączy w sobie cechy ducha i osoby żywej, które nikogo nie dziwią: je śniadanie, pije wódkę, wzrusza się do łez wierszem kuzyna, wynosi z Maszejką zemdlonego ze strachu Kozdronia, a jednocześnie przechodzi przez zamknięte drzwi, dowodząc swej duchowej natury: braku ciała. Anastazja Nibek powraca, by dowiedzieć się, że nie umarła, jak sądziła, na raka wątroby, lecz została we śnie zamordowana przez męża. Mści się na nim osobiście wcale nie metaforycznie – podaje córkom truciznę: „Otóż matka jako widmo dopiero zobaczywszy całą ohydę życia w tym dworku – pisze Witkacy – woli zabrać córki ze sobą na tamten świat.” Po śmierci dziewczynek Dyapanazy stracił sens życia. Jego samobójstwo jest konsekwencją zabójstwa. Tragedia rodziny Nibków nie porusza pozostałych domowników, są obojętni wobec śmierci, która nie przeszkadza im w spokoju zasiąść do kolacji. W finale sztuki duchy zmarłych w uroczystym pochodzie opuszczają ziemski padół. „W małym dworku” światy żywych i umarłych przenikają się wzajemnie, ludzie i widma żyją w zgodzie. Witkacy doprowadził do zaniku podstawowych wartości moralnych oraz strachu przed śmiercią. Odarł proces umierania z całej grozy i tajemniczości, gwałtownie go zdeformował oraz nadał mu cechy absurdalne i fantastyczne.

Prowadząc rozważania na temat śmierci nie sposób zapomnieć o wojnie, kiedy to śmierć była zjawiskiem powszednim. Jednym z najsłynniejszych a zarazem najbardziej kontrowersyjnych przykładów ukazywania śmierci we współczesnej sztuce jest obraz Pabla Picassa pt. „Guernica”. Głównym bodźcem twórczym stał się dla Picassa atak niemieckich bombowców na tytułowe miasto 26 kwietnia 1937 r. Szczególnie wstrząsnęły nim fotografie ruin miasta oraz opis tragedii ukazany w lokalnych gazetach: „Niebo zionęło śmiercią. W dole rozpadały się domy. Na placu targowym w bruzdach ziemi mieszały się szczątki ludzi, bydła i koni. Kto przeżył instynktownie uciekał z miasta; matki biegły z dziećmi na ręku. Ale nie wszyscy zdążyli, gdyż co dwadzieścia minut nadlatywały nowe eskadry. Bombardowanie trwało 2 godziny, Guernica została zrównana z ziemią.”

Z technicznego punktu widzenia „Guernica” jest zasadniczo rysunkiem, kompozycją i syntezą. Malowany w odcieniach czerni, szarości i bieli, obraz jest karykaturalnie przerysowaną wizją terroru i przerażenia. Płaskie postaci, prawie pozbawione modelunku i połączone przez najogólniejszy zarys perspektywy, składają się na obraz nieodpowiadający żadnym konwencjonalnym wyobrażeniom piękna. Postaci trzech kobiet, z ciałem martwego dziecka na rękach, płaczącej oraz niewiasty z lampą, poszarpane i zniekształcone ciało żołnierza ściskającego w martwej dłoni miecz, otwarte usta wydające jakby zbiorowy krzyk przerażenia, wykrzywiony grymasem bólu pysk konia, złowieszczy łeb okrutnego byka i żarówka otoczona ostrymi zębami korony słonecznej - wszystko to oddaje horror wojny totalnej. Gesty owych postaci nie należą do normalnych, które mogłaby wywołać rozpacz czy ból. Stanowią najprostsze i najgłębsze odbicie strachu i paniki w obliczu absurdalnej zbiorowej zbrodni.

Pablo Picasso chciał wyrazić w swym dziele podział świata oraz okrucieństwo wojny. Śmierć ukazana na obrazie została odarta z wszelkiej wzniosłości i heroizmu. Jest anonimowa, brutalna i nagła. Jej ofiarami są niewinni ludzie, którzy na równi ze zwierzętami skazani zostają na dramatyczną rzeź. „Guernica” przedstawia wizję masowej zagłady w mgnieniu oka, mgnieniu, które pozostawia pod powiekami plamy czerni i bieli. Jest to dzieło o charakterze dramatycznym, rozdzierające, przesycone niepokojem i grozą, wyrażające tragedię jednostek i całych narodów.

Reasumując, zagadka śmierci nigdy nie została rozwiązana – wciąż pozostaje dla człowieka problem, z którym nieuchronnie będzie musiał się kiedyś zmierzyć. Godzi się tu dodać, że jest to tajemnica wciąż fascynująca. Łatwo zauważyć, iż istnieją różne sposoby postrzegania śmierci, zarówno przez poszczególnych artystów, jak i przez kolejne epoki historyczne: od lęku i obawy, poprzez pogodzenie się, aż do oczekiwania na nią. Obrazy śmierci i umierania przedstawione w literaturze i malarstwie przełomu XIX i XX wieku znacznie różnią się od tych renesansowych. Humaniści nadali śmierci niezwykłej godności oraz powagi, miała ona wymiar indywidualny, często także osobisty. Z końcem modernizmu zaczęto odchodzić od konwencjonalnego wizerunku śmierci, nie przypisywano mu dostojeństwa charakterystycznego dla wcześniejszych epok. Stało się tak głównie za sprawą dramatycznych doświadczeń, które przyniosła ludzkości pierwsza połowa XX wieku. Wspomnienia z okresu pierwszej wojny światowej pozostawiły trwały ślad w mentalności wszystkich ówczesnych ludzi. Witkacy oraz Picasso nadają śmierci cechy groteskowe, karykaturalnie ją przerysowują, stopniowo doprowadzając do reifikacji jednostki ludzkiej. Zaprezentowane utwory, mimo wielu znaczących różnic, łączy cecha wspólna, którą jest uwypuklenie kruchości i przemijalności ludzkiego życia. Śmierć jest dla każdego człowieka przeżyciem dramatycznym, dla artystów zaś służy często jako bodziec do stworzenia dzieła ponadczasowego, upamiętniającego tragiczne wydarzenia. „Non omnis moriar” słynna sentencja wypowiedziana przez Horacego pozostawia nam jednak nadzieję na przezwyciężenie śmierci w wymiarze duchowym. Szeroko rozumiana sztuka pozwala artyście zachować pamięć o wypadkach minionych oraz ludziach, którzy odeszli, zapewniając im równocześnie nieśmiertelność. Horacjański motyw służy wielu artystom jako inspiracja. Natomiast zwykły, szary człowiek może się jedynie do niego odnieść, jako że on także kiedyś umrze. Być może nie pozostawi po sobie dzieł, ale pamięć w sercach bliskich.

strona:    1    2    3    4    5  





Bo życie kruche jest... Motyw cierpienia i śmierci na podstawie wybranych utworów literackich i dzieł sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy często staja w obliczu śmierci i cierpienia. Zjawiska te są wielowymiarowe i często nieuniknione.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat trudny. Bardzo dobrze przeprowadzona argumentacja broni tezę prezentacji. Ciekawe wnioski uzupełniają całość. Brawo!

Symbol jako sposób nazywania niewyrażalnego. Interpretując wybrane utwory literackie i dzieła malarskie, określ rolę symbolu w komunikacji artystycznej

Ocena:
20/20
Teza: Śmierć, szczególnie u twórców modernistycznych ma często znaczenie symboliczne, jest nośnikiem pewnych głębszych przemyśleń i przeżyć autora

Ocena opisowa nauczyciela: Autor w umiejętny sposób porusza się po świecie literatury i sztuki. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Różne sposoby ukazywania śmierci i umierania w literaturze i malarstwie renesansu oraz przełomu XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Motyw życia i śmierci towarzyszy ludzkości od początku jej istnienia poprzez wszystkie epoki literackie i artystyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, bardzo przejrzysta. Kolejne argumenty przedstawione są logicznie. Dobre wprowadzenie do tematu i wnioski.

Motyw śmierci w literaturze i sztukach plastycznych. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: W zależności od epoki historycznej, kultury, światopoglądu i głoszonych idei człowiek próbował oswajać śmierć, pojąć jej zagadkę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo obszerna i szczegółowa. Temat wnikliwie zanalizowany.

Śmierć jako motyw w literaturze i sztuce. Przeanalizuj zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści, próbując przybliżyć innym tajemnicę śmierci, przedstawiali w swoich dziełach własne wyobrażenia umierania i życia pośmiertnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w różne wizje śmierci. Rozbudowana bibliografia, płynna i poprawna wypowiedź. Ciekawe ilustracje.

Analizując wybrane utwory literackie, omów funkcje śmierci i zła w baśniach, bajkach i mitach

Ocena:
20/20
Teza: Zło i śmierć podstawowymi elementami baśniowego, bajkowego i mitycznego świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Ciekawe przykłady literatury podmiotowej, przemyślana kompozycja.

Danse macabre - motyw śmierci w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Taniec śmierci odzwierciedla wszechobecność śmierci, która wszystkich ludzi traktuje tak samo.

Ocena opisowa nauczyciela: Motyw bardzo poprawnie opracowany. Zawiera zarówno literackie, jak i plastyczne przykłady. Dobra bibliografia i plan prezentacji.

Czekając na śmierć, czyli jak i w czym odnaleźć sens życia kiedy brak już nadziei. Rozwiń temat w oparciu o wybrane utwory z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy każdej epoki przedstawiali ludzi oczekujących na śmierć, świadomych jej nieuchronnego nadejścia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszelkie niezbędne argumenty. Poprawna konstrukcja, ciekawy tok myślenia.

Ars moriendi - wielcy bohaterowie literaccy wobec śmierci. Zaprezentuj ich postawy i autorskie sposoby kreacji analizując wybrane dzieła

Ocena:
20/20
Teza: Główne utwory związane z ars moriendi powstały w średniowieczu, jednak i w późniejszej literaturze możemy odnaleźć przykłady godnej śmierci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wykorzystuje dostępne argumenty. Poprawna stylistyka, logiczna spójność.

Przedstaw funkcjonowanie motywu śmierci w literaturze i sztuce średniowiecza i baroku

Ocena:
20/20
Teza: Charakterystyka obrazów śmierci w średniowieczu i barok

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowa, zawiera wiele ciekawych przykładów z literatury i sztuki. Poprawna kompozycja, teza i wnioski.

Człowiek wobec śmierci w literaturze i sztuce. Przedstaw zagadnienia na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści często wykorzystywali motyw śmierci, by ukazać swój stosunek do niej lub stosunek swego pokolenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wiele interesujących przykładów. Poprawna bibliografia i plan.

Miłość i śmierć w wybranych utworach literackich i w sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Miłość i śmierć w literaturze i kulturze – popularność omawianych motywów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat. Ciekawe przykłady oraz wnioski.

Literackie i malarskie sposoby heroizacji śmierci bohatera. Omów problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Heroizacja śmierci bohaterów najczęściej służyła zachowaniu pamięci i oddaniu hołdu nieprzeciętnym jednostkom.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, oparta na przykładach z różnych epok literackich.

Przedstaw motyw poświęcenia życia w literaturze. Scharakteryzuj problem, analizując przykłady literackie z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Ukazanie wyjątkowych postaci, które w imię szczytnej idei poświęciły własne życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat ciekawie przedstawiony. Oparty na lekturach z różnych epok.

Wesela i pogrzeby w literaturze polskiej. Omów różnorodne ujęcia motywów, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw wesela i pogrzebu w twórczości pisarzy polskich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni wyczerpuje temat - opisuje dwa wesela i dwie ceremonie pogrzebowe.

Przedstaw różne wyobrażenia ludzi dotyczące śmierci w oparciu o wybrane dzieła literackie

Ocena:
20/20
Teza: a) Uniwersalność i tajemniczość tematu śmierci widziana oczami twórców literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja wnikliwie przedstawia wybrane utwory. Poprawny styl i kompozycja.

Motyw śmierci w literaturze i sztuce romantyzmu i Młodej Polski. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu śmierci w literaturze i sztuce romantyzmu i Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata bibliografia i szczegółowy plan prezentacji.

Przedstaw rolę motywu śmierci w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze i poeci w zależności od roli, jaką przypisywali motywowi śmierci opisywali różnorodne jej oblicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana, pokazuje różnorodne wizje śmierci służące różnym celom autorskim.

In hora mortis. W jaki sposób poeci opisywali swoje przeżycia związane ze śmiercią ważnych dla nich osób?

Ocena:
20/20
Teza: Artyści przeżywając śmierć ważnych dla nich osób swoje refleksje przekazywali za pomocą języka poezji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat. Mówi o poetyckich obrazach "godziny śmierci" w różnych epokach.

Wykorzystanie motywu śmierci w utworach literackich i malarskich XIX i XX wieku Omów, analizując wybrane dzieła

Ocena:
19/20
Teza: Literatura odbiega od przedstawiania śmierci wyłącznie w biologicznym wymiarze, nadając jej określony sens.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca logiczna, zawierająca bogatą literaturę podmiotową i przedmiotową. Wiele argumentów na udowodnienie tezy.

Motyw śmierci w literaturze i malarstwie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Temat śmierci jest ciągle aktualny i fascynuje wielu artystów, dlatego też powstało mnóstwo dzieł poruszających tę kwestię.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana dobrym stylem. W pełni realizuje temat.

Obraz śmierci w malarstwie i literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Myśl o śmierci towarzyszyła człowiekowi praktycznie od zawsze. Istnieją na to dowody w poezji, prozie, dramacie czy sztukach pięknych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem. Ciekawe przykłady z malarstwa. Logiczna i przejrzysta kompozycja.

Motyw samobójstwa w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach pochodzących z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze akt samobójstwa jest najczęściej potępiany i nie prowadzi do niczego pozytywnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat zwięźle ukazany. Poszczególne argumenty sformułowane poprawnie. Jasne wnioski. Właściwy plan i bibliografia.

Śmierć i umieranie w literaturze dawnej oraz współczesnej. Omów na podstawie dwóch epok

Ocena:
19/20
Teza: Różnorodność sposobów ujęcia motywu śmierci i umierania jest ściśle uzależniona od okoliczności historycznych, światopoglądowych i epokowych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, wnikliwie analizuje temat. Poprawnie dobrana literatura.

Motyw śmierci w literaturze. Dokonaj analizy wybranych utworów z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Artyści, próbując przybliżyć innym tajemnicę śmierci przedstawiali w swoich dziełach własne wyobrażenia umierania i życia pośmiertnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko ukazuje motyw śmierci w literaturze. Szczegółowa bibliografia i plan pracy.

Przedstaw różne wyobrażenia ludzi dotyczące śmierci w oparciu o wybrane dzieła literackie

Ocena:
19/20
Teza: Przez wieki w literaturze śmierć przybierała różnorodne obrazy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na kilku przykładach pokazuje jak artyści przedstawiali śmierć. Poprawna bibliografia i język wypowiedzi.

Scharakteryzuj różne ujęcia motywu śmierci w literaturze i określ ich funkcje

Ocena:
19/20
Teza: Artyści odmiennie przedstawiali motyw śmierci w literaturze w zależności od funkcji jaką miał pełnić.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazując różne ujęcia śmierci uwzględnia ich funkcję. Poprawny język, rozbudowana bibliografia i plan pracy.

Sposoby ukazywania bohaterskiej śmierci w literaturze. Scharakteryzuj je na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich.

Ocena:
19/20
Teza: Mimo iż istota śmierci jest niezmienna, odmienne są sposoby prezentacji bohaterskiej śmierci w literaturze rożnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, bogata bibliografia.

Sceny śmierci w literaturze. Porównaj i omów ich funkcje w wybranych dziełach

Ocena:
19/20
Teza: Aby „oswoić” śmierć poszczególni twórcy próbowali przedstawić różnorodne sceny śmierci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawny plan pracy oraz bibliografia.

Obraz śmierci w sztuce średniowiecza. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Wyobrażenia śmierci w średniowieczu miały przede wszystkim charakter dydaktyczny – przypominały o kruchości ludzkiego żywota i zachowaniu pokory wobec Stwórcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, ukazuje różnorodność wizerunków śmierci. Poprawna bibliografia.

Motyw śmierci i czasów ostatecznych w literaturze, sztuce i muzyce. Omów, analizując wybrane przykłady

Ocena:
19/20
Teza: Motyw śmierć i czasów ostatecznych ukazywany jest na obraz i podobieństwo wyobrażeń ludzi żyjących w danej epoce.

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięzła praca w pełni realizująca temat.

Topos śmierci heroicznej w literaturze. Przedstaw jego źródła i udowodnij jego popularność w epoce romantyzmu i literaturze współczesnej

Ocena:
19/20
Teza: Popularność motywu śmierci heroicznej w romantyzmie i czasach współczesnych.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna, właściwy dobór lektur i ciekawe wnioski.

Motyw miłości i śmierci. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Miłość i śmierć w literaturze to nierozerwalne uczucia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na odpowiednio dobranych przykładach literackich ilustruje postawioną tezę. Poprawna bibliografia.

Bohaterska śmierć w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: W romantyzmie twórcy ukazywali śmierć bohaterów w celu ukazania właściwej postawy patriotycznej, jednak sposoby przedstawiania zgonu bohatera były różne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, napisana dobrym językiem. Teza poprawnie uargumentowana.

Różne ujęcia śmierci w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Pomimo licznych prób ukazania śmierci w literaturze i sztuce wciąż pozostaje ona tajemnicą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawnie realizuje temat. Dobry język i styl wypowiedzi.

Samobójstwo jako temat utworów literackich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Ucieczka przed realnym życiem, zagubienie w świecie wartości oraz niedojrzałość i nieodpowiedzialność jako źródła decyzji samobójczej wybranych bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie realizuje temat. Ciekawa kompozycja pracy.

Motyw umierania ukazany w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: W literaturze problem śmierci jest podejmowany niezwykle często.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna i przejrzysta praca. Ciekawa prezentacja pps.

Śmierć w literaturze różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Śmierć to jeden z najczęściej pojawiających się motywów w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo zwięzła. Poprawna forma wypowiedzi i przytoczone argumenty.

Człowiek wobec śmierci w poznanych utworach literackich różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Wizerunek śmierci zmieniał się w zależności od czasu, w którym poruszano ten temat.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Dobra argumentacja. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Motyw śmierci heroicznej w wybranych utworach

Ocena:
18/20
Teza: Literatura wskazuje bohaterów, którzy poświęcając swoje życie w dobrej sprawie, ukazali swe męstwo i odwagę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, analizuje podstawowe utwory dotyczące heroicznej śmierci.

Stosunek człowieka do śmierci. Przedstaw problem, opierając się na wybranych lekturach

Ocena:
17/20
Teza: Obraz śmierci w literaturze ukształtowany jest na obraz i podobieństwo ludzkich wyobrażeń danej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna i przejrzysta. Śmierć została przedstawiona wieloaspektowo, na przykładzie lektur z różnych epok.

Funkcje motywu śmierci w literaturze i sztuce. Przedstaw na podstawie wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Śmierć jest zjawiskiem ponadczasowym, które na przestrzeni epok literackich zmienia swój wizerunek.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.

Wizerunek śmierci w utworach literackich i malarstwie. Zaprezentuj odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: We wszystkich epokach niemal każdy twórca podejmował temat śmierci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, a temat przedstawiony na wielu przykładach.

Miłość, samotność i śmierć w literaturze. Przedstaw temat, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: Zróżnicowanie kreacji miłości, śmierci i samotności na przestrzeni wieków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna i tendencyjna. Poprawna bibliografia.