Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw śmierci


Obraz śmierci w malarstwie i literaturze. Omów na wybranych przykładach

„Żyć jest bardzo niezdrowo. Kto żyje, ten umiera.” Cytat ten nie jest bynajmniej mądrością ulicznego grafficiarza. Pochodzi z tórczości uznanego poety Stanisława Jerzego Leca. Ta „myśl nieuczesana”, bo tak nazywa się zbiór krótkich aforyzmów jego autorstwa, budzi oczywiście uśmiech. Jednakże gdyby tylko humor był atutem limeryków Leca, nie przetrwałyby one próby czasu. A w zacytowanych dwóch zdaniach kryje się przecież prawda podstawowa – świadomość nieuchronności śmierci, która dotyczy każdego, bez wyjątku. Jako coś tak nierozerwalnie związanego z kondycją ludzką, myśl o śmierci towarzyszyła człowiekowi praktycznie od zawsze. Istnieją na to dowody w poezji, prozie, dramacie czy sztukach pięknych. Zależnie od epoki, nastroju wieku i rozwoju wiedzy ludzkiej różnie ją przedstawiano. Przyjrzyjmy się kilku przykładom.

Najbardziej typowymi wizerunkami spotykanymi w średniowieczu są postaci kościotrupów, często z kosami. Obraz taki pojawia się zarówno w sztukach plastycznych, jak i w literaturze. Szczególnie dobrze reprezentuje go „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, anonimowego twórcy. Wersja polska z XV wieku stanowi swobodny przekład ze starszego tekstu łacińskiego. Utwór ma formę wiersza średniowiecznego asylabicznego, dominuje w nim dialog. Uczestniczą w nim „Magister Polikarpus”, czyli Mistrz Polikarp oraz „Mors” – Śmierć. Pierwszy z bohaterów pragnie ujrzeć śmierć, sprawdzić, jak ona wygląda – to umysł dociekliwy. Śmierć więc zjawia się przed nim i tu następuje bardzo charakterystyczny opis jej wyglądu. Ma ona postać kobiecą, ale niewiele z jej kobiecości się ostało – to prawie sam kościotrup, który w dodatku na oczach Polikarpa rozpada się (a dokładnie odpada Śmierci nos). Z oczu, którymi przewraca we wszystkie strony, wypływa krew, brak jest warg. Usta i zęby porównane są do „gęby samojedzi”, czyli paszczy ludożercy. Śmierci wystają żebra i kości, w ręku dzierży kosę.

Postać ta, jak widać, łączy w sobie zarówno cechy autentycznie przerażające (usta ludojada, płynąca krew) z elementami groteskowymi (odpadający nos). Doskonale koresponduje to z funkcję tego utworu. Przestrzega on bowiem przed śmiercią, ale jednocześnie oswaja z myślą o niej. Owa pedagogika lęku wzmocniona jest przez wypowiedź Kostuchy, która następuje w dalszej części wiersza. Postać ta poucza Polikarpa, że nie można od niej uciec, że sprawiedliwie kończy życie każdego człowieka, niezależnie od jego statusu społecznego czy majątku. Przypomina też, że Ci, którzy żyli sprawiedliwie i nie mają grzechów na sumieniu wcale jej się nie boją, bo wraz z odejściem z tego świata nic nie tracą.

Motyw ten rozwijany jest przez popularne w przedstawieniach plastycznych tańce śmierci, czyli danse macabre. Ukazują one korowody ludzkie, prowadzone przez jedną bądź kilka personifikacji śmierci. Wiele z nich zdobi średniowieczne księgi, często można je spotkać w zdobieniach kościołów. Jednym z najpełniejszych w wyrazie jest komplet drzeworytów autorstwa Hansa Holbeina Młodszego. Po raz pierwszy zostały one opublikowane w 1538, ale duchem w pełni należą do średniowiecza. Prezentowany drzeworyt przedstawia astronoma przy pracy, któremu śmierć, zamiast modelu wszechświata, podsuwa czaszkę, sugerując, że ona bardziej warta jest kontemplacji. Inne ukazują biskupów, papieża, starca, biedaka, księżną, pannę młodą... Słowem – wszystkim, bo nikogo śmierć nie ominie.

Jest to wykładnia moralności średniowiecznej, wyrastająca z myśli chrześcijańskiej. Taki obraz (personifikacja) śmierci utrwali się na długie epoki w świadomości europejskiej, często będzie powtarzany wręcz dosłownie, z niewielką jedynie zmianą atrybutów – pojawi się koń czy szata okrywająca Kostuchę. Ale zasady, którymi Śmierć się rządzi, pozostaną takie same. Inne obrazy czy miniatury o tej tematyce przedstawiają zazwyczaj podobną grupę ludzi w tanecznym kręgu lub sznurze, trzymających się za ręce i wiedzionych przez personifikacje śmierci, podobne do tej omówionej przed chwilą. W grupie takiej znajdują się przedstawiciele obu płci i wszystkich stanów – chłopstwa, stanu kupieckiego, rycerzy i duchowieństwa. Nierzadko pojawiają się tam sylwetki ludzi w młodym wieku, którzy – wydawałoby się – nie mają powodów, by myśleć już o śmierci. Przesłanie tego typu dzieł przypomina jednak, że każdy powinien myśleć o końcu. Owo złowieszcze memento mori (pamiętaj o śmierci) staje się jednym z haseł epoki.

Hasło to jednak nie zostało w późniejszych epokach zapomniane. Powróciło później – w baroku. Śmierć jednak nie pojawiała się tam w sposób równie obrazowy, personifikacje byłby dużo rzadsze. Jednak cała poezja tego okresu, zwłaszcza należąca do nurtu dworskiego, przesycona byłą myślą o niej. Krótkość żywota pojawiała się w wierszach Jana Andrzeja Morsztyna, emblematach Zbigniewa Morsztyna czy utworach Daniela Naborowskiego. Wszystkie one utrzymane były w przygnębiającym nastroju, przywodzącym na myśl marność z Księgi Koheleta.

Warto jednak zwrócić uwagę na twórcę swojego czasu niedocenianego, który temat śmierci ujął w sposób zaskakujący i niebanalny. Mam tu na myśli Józefa Bakę i jego Uwagi śmierci niechybnej. Utwór ten podzielony jest na części, z których każda opatrzona została tytułem - zwrotem. Zwrot ten wyjaśnia, do kogo adresowana jest dana zwrotka. Wyliczenie owych adresatów przywodzi znów na myśl tańce śmierci. Pojawiają się tu bowiem i starzy, i młodzi, bogacze i biedni, panowie i damy... Każdą z tych postaci podmiot mówiący ostrzega przed śmiercią. Owe napomnienia dalekie są jednak w duchu od posępnej poezji Naborowskiego. Starym bowiem przypomina się, że czas schodzić z tego świata, bo potomkowie czekają na dobra zapisane w testamencie. Damy ostrzega się, że „śmierć niemodna, kiedy głodna”, więc „na ząb bierze (...) panienki”.

Jest to więc ujęcie humorystyczne, obfitujące w przykłady absurdalnego humoru i groteskowego obrazowania. Przypomnienie o śmierci jest tu nie tyle groźbą, co piętnowaniem wad poszczególnych grup – pyszałkowatości, zbytniej ufności pokładanej w pieniądzu czy kultowi urody. Sama śmierć zostaje tu upostaciowiona, zyskuje formę antropomorficzną: mówi się o niej, że jest głodna, skacze i porywa. Mówi się też, że ma poczucie humoru (choć to raczej humor wisielczy), cechuje ją sprawiedliwość (zabiera wszystkich, niezależnie od majątku). Do jej atrybutów należy nieodłączna kosa.

Taka wizja śmierci koresponduje niewątpliwie z wizją średniowieczną. Z łatwością można wykazać cechy wspólne tych dwóch sposobów widzenia. Stają się one z czasem niemal schematem, zaczynają funkcjonować w zbiorowej wyobraźni. Dowodem tego są pojawiające się w wielu późniejszych obrazach kostuchy – kobiece szkielety z kosami w ręku. Niemniej jednak od romantyzmu wizja śmierci zaczyna się zupełnie zmieniać, by w końcu XIX wieku w malarstwie i innych formach twórczości symbolistów przybrać bardzo wieloznaczne formy.

I tak zupełnie odmienna wizja pojawia się u artysty czasów wiktoriańskich, George’a Fredericka Wattsa. Jego obraz Death Crowning Innocence doskonale oddaje nieschematyczny sposób widzenia śmierci u symbolistów. Watts nie tworzył owej pracy z zamiarem prezentowania jej krytykom, miała ona wymiar bardziej osobisty. Przedstawione w centrum pola obrazowego dziecko to trzyletni bratanek żony malarza. Chłopiec zmarł wskutek upadku z kucyka. Obraz miał więc znaleźć się w grobowcu rodzinnym.

Przedstawia on anioła o ciemnych skrzydłach pochylającego się nad dzieckiem i podtrzymującego jego głowę. Z tytułu pracy można wnioskować, że anioł jest personifikacją śmierci. Jest to niewątpliwie postać kobieca. Na takie obrazowanie wpłynęły oczywiście wcześniejsze wzorce przedstawiania śmierci. Jednak nie tylko. Kobiecość odgrywa w tym obrazie również inną rolę. Śmierć nie jest tu bowiem bezwzględna i bezlitosna. Ma też atrybuty przynależne kulturowo do kobiecego stereotypu: łagodność, czułość. Wielkie skrzydła okalają obie postaci, tworząc jak gdyby kołyskę dla chłopca. Na twarzy anielicy (niestety już pociemniałej, a stanowiącej niegdyś najwyraźniejszy element obrazu) dostrzec można współczucie i miłość. Historycy sztuki zwracają też uwagę na podobieństwo postaci śmierci do typowych przedstawień Madonny z dzieciątkiem. Spostrzeżenie to nie jest bez znaczenia. Tworzy ono bowiem pewien krąg znaczeniowy o wymowie symbolicznej. Maria jako idea matki, która daje początek życia łączy się tu z kobiecą personifikacja śmierci, która życie odbiera. Śmierć jest więc tylko aspektem sił natury, również reprezentowanych w mitach i późniejszej kulturze przez pierwiastek żeński, przez kobietę.

Nie jest to oczywiście wizja obowiązująca w końcu XIX wieku, ani nawet wizja lansowana w środowisku symbolistów. Byłoby to zresztą sprzeczne z założeniem tego nurtu, który stawia na wieloznaczność. Praca Wattsa dobrze obrazuje jednak odejście od konwencjonalnych przedstawień na rzecz indywidualnych poszukiwań i pogłębionej refleksji nad śmiercią.

Jeszcze inne podejście znaleźć można w literaturze współczesnej. Wiąże się to ze zmianami jakie zaszły w społeczeństwie, z nową hierarchią wartości oraz kondycją współczesnego człowieka. Doskonale diagnozuje to Miron Białoszewski w utworze należącym do serii Kabaretu Kici Koci, noszącym tytuł Wywiad. Gatunek nawiązuje do utworów Gałczyńskiego, łącząc elementy liryki i dramatu.

Bohaterami utworu są dwie postaci: MISTRZ MIRON oraz PANI GOŚĆ. Już nad samymi imionami czy też określeniami postaci należy się zatrzymać. MISTRZ MIRON przywodzi bowiem na myśl Mistrza Polikarpa z omawianego już średniowiecznego wiersza. Przy czym imię pozwala interpretować tę postać jako alter ego autora. Tożsamość PANI GOŚĆ wyjaśnia się z czasem. Przychodzi ona do domu MISTRZA MIRONA, wprasza się do środka i rozpoczyna rozmowę. Ten bierze ją za „dziennikarę”. Jest to jednak przypuszczenie błędne. PANI GOŚĆ okazuje się być śmiercią, wymierzającą karę. Karę „za życie”, jak tłumaczy bohaterowi. Ten, przyjmuje to ze zdziwieniem, ale i z ulgą, podsumowując: „Nareszcie spokój”. Pełen gier słowotwórczych utwór stanowi portret współczesnego człowieka. Niewątpliwie mądrego (mistrz) i sławnego (skoro spodziewa się dziennikarki), który o śmierci nie myśli zupełnie, którego śmierć zaskakuje. Wydaje się być zresztą bezsensowna – jest karą za życie. W efekcie człowiek okazuje się jednak zupełnie zadowolonym z jej nadejścia – oznacza ona bowiem koniec udawania oraz odpoczynek.

To oczywiście tylko kilka sposobów przedstawiania śmierci. Są one jednak dosyć reprezentatywne i pozwalają wysnuć pewne wnioski. Najbardziej narzucającym się spostrzeżeniem jest fakt, że śmierć zazwyczaj przedstawiana była jako kobieta. Spotykają się tu dwa źródła kulturowe. Po pierwsze chrześcijański sposób widzenia, który – naznaczony interpretacją Ojców Kościoła – łączy kobietę ze złem. Po drugie obecna w dawnych wierzeniach ludowych wizja natury, przyjmującej postać żeńską – natury, która daje życie i je odbiera. Dla wielu przedstawień śmierci charakterystyczna jest też kosa. Ten atrybut przywodzi zaś na myśli mitologiczne istoty, jakimi były Mojry. To one przecinały nić życia ludzkiego. Niezależnie od epoki śmierć wzbudzała strach. Dlatego też mówiono o niej w sposób zabawny lub łagodny, próbując oswoić lęk przed końcem. Jako element nierozerwalnie złączony z samym życiem, umieranie jest typowo ludzkie. Stąd ciągła obecność tego motywu we wszystkich epokach literackich i we wszystkich gałęziach sztuki.

strona:    1    2    3    4  





Bo życie kruche jest... Motyw cierpienia i śmierci na podstawie wybranych utworów literackich i dzieł sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy często staja w obliczu śmierci i cierpienia. Zjawiska te są wielowymiarowe i często nieuniknione.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat trudny. Bardzo dobrze przeprowadzona argumentacja broni tezę prezentacji. Ciekawe wnioski uzupełniają całość. Brawo!

Symbol jako sposób nazywania niewyrażalnego. Interpretując wybrane utwory literackie i dzieła malarskie, określ rolę symbolu w komunikacji artystycznej

Ocena:
20/20
Teza: Śmierć, szczególnie u twórców modernistycznych ma często znaczenie symboliczne, jest nośnikiem pewnych głębszych przemyśleń i przeżyć autora

Ocena opisowa nauczyciela: Autor w umiejętny sposób porusza się po świecie literatury i sztuki. Na uwagę zasługuje bogata bibliografia.

Różne sposoby ukazywania śmierci i umierania w literaturze i malarstwie renesansu oraz przełomu XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Motyw życia i śmierci towarzyszy ludzkości od początku jej istnienia poprzez wszystkie epoki literackie i artystyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, bardzo przejrzysta. Kolejne argumenty przedstawione są logicznie. Dobre wprowadzenie do tematu i wnioski.

Motyw śmierci w literaturze i sztukach plastycznych. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: W zależności od epoki historycznej, kultury, światopoglądu i głoszonych idei człowiek próbował oswajać śmierć, pojąć jej zagadkę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo obszerna i szczegółowa. Temat wnikliwie zanalizowany.

Śmierć jako motyw w literaturze i sztuce. Przeanalizuj zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści, próbując przybliżyć innym tajemnicę śmierci, przedstawiali w swoich dziełach własne wyobrażenia umierania i życia pośmiertnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w różne wizje śmierci. Rozbudowana bibliografia, płynna i poprawna wypowiedź. Ciekawe ilustracje.

Analizując wybrane utwory literackie, omów funkcje śmierci i zła w baśniach, bajkach i mitach

Ocena:
20/20
Teza: Zło i śmierć podstawowymi elementami baśniowego, bajkowego i mitycznego świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Ciekawe przykłady literatury podmiotowej, przemyślana kompozycja.

Danse macabre - motyw śmierci w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Taniec śmierci odzwierciedla wszechobecność śmierci, która wszystkich ludzi traktuje tak samo.

Ocena opisowa nauczyciela: Motyw bardzo poprawnie opracowany. Zawiera zarówno literackie, jak i plastyczne przykłady. Dobra bibliografia i plan prezentacji.

Czekając na śmierć, czyli jak i w czym odnaleźć sens życia kiedy brak już nadziei. Rozwiń temat w oparciu o wybrane utwory z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy każdej epoki przedstawiali ludzi oczekujących na śmierć, świadomych jej nieuchronnego nadejścia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszelkie niezbędne argumenty. Poprawna konstrukcja, ciekawy tok myślenia.

Ars moriendi - wielcy bohaterowie literaccy wobec śmierci. Zaprezentuj ich postawy i autorskie sposoby kreacji analizując wybrane dzieła

Ocena:
20/20
Teza: Główne utwory związane z ars moriendi powstały w średniowieczu, jednak i w późniejszej literaturze możemy odnaleźć przykłady godnej śmierci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wykorzystuje dostępne argumenty. Poprawna stylistyka, logiczna spójność.

Przedstaw funkcjonowanie motywu śmierci w literaturze i sztuce średniowiecza i baroku

Ocena:
20/20
Teza: Charakterystyka obrazów śmierci w średniowieczu i barok

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowa, zawiera wiele ciekawych przykładów z literatury i sztuki. Poprawna kompozycja, teza i wnioski.

Człowiek wobec śmierci w literaturze i sztuce. Przedstaw zagadnienia na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści często wykorzystywali motyw śmierci, by ukazać swój stosunek do niej lub stosunek swego pokolenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wiele interesujących przykładów. Poprawna bibliografia i plan.

Miłość i śmierć w wybranych utworach literackich i w sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Miłość i śmierć w literaturze i kulturze – popularność omawianych motywów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat. Ciekawe przykłady oraz wnioski.

Literackie i malarskie sposoby heroizacji śmierci bohatera. Omów problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Heroizacja śmierci bohaterów najczęściej służyła zachowaniu pamięci i oddaniu hołdu nieprzeciętnym jednostkom.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, oparta na przykładach z różnych epok literackich.

Przedstaw motyw poświęcenia życia w literaturze. Scharakteryzuj problem, analizując przykłady literackie z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Ukazanie wyjątkowych postaci, które w imię szczytnej idei poświęciły własne życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat ciekawie przedstawiony. Oparty na lekturach z różnych epok.

Wesela i pogrzeby w literaturze polskiej. Omów różnorodne ujęcia motywów, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Motyw wesela i pogrzebu w twórczości pisarzy polskich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni wyczerpuje temat - opisuje dwa wesela i dwie ceremonie pogrzebowe.

Przedstaw różne wyobrażenia ludzi dotyczące śmierci w oparciu o wybrane dzieła literackie

Ocena:
20/20
Teza: a) Uniwersalność i tajemniczość tematu śmierci widziana oczami twórców literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja wnikliwie przedstawia wybrane utwory. Poprawny styl i kompozycja.

Motyw śmierci w literaturze i sztuce romantyzmu i Młodej Polski. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu śmierci w literaturze i sztuce romantyzmu i Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata bibliografia i szczegółowy plan prezentacji.

Przedstaw rolę motywu śmierci w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze i poeci w zależności od roli, jaką przypisywali motywowi śmierci opisywali różnorodne jej oblicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana, pokazuje różnorodne wizje śmierci służące różnym celom autorskim.

In hora mortis. W jaki sposób poeci opisywali swoje przeżycia związane ze śmiercią ważnych dla nich osób?

Ocena:
20/20
Teza: Artyści przeżywając śmierć ważnych dla nich osób swoje refleksje przekazywali za pomocą języka poezji.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat. Mówi o poetyckich obrazach "godziny śmierci" w różnych epokach.

Wykorzystanie motywu śmierci w utworach literackich i malarskich XIX i XX wieku Omów, analizując wybrane dzieła

Ocena:
19/20
Teza: Literatura odbiega od przedstawiania śmierci wyłącznie w biologicznym wymiarze, nadając jej określony sens.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca logiczna, zawierająca bogatą literaturę podmiotową i przedmiotową. Wiele argumentów na udowodnienie tezy.

Motyw śmierci w literaturze i malarstwie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Temat śmierci jest ciągle aktualny i fascynuje wielu artystów, dlatego też powstało mnóstwo dzieł poruszających tę kwestię.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana dobrym stylem. W pełni realizuje temat.

Obraz śmierci w malarstwie i literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Myśl o śmierci towarzyszyła człowiekowi praktycznie od zawsze. Istnieją na to dowody w poezji, prozie, dramacie czy sztukach pięknych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem. Ciekawe przykłady z malarstwa. Logiczna i przejrzysta kompozycja.

Motyw samobójstwa w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach pochodzących z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze akt samobójstwa jest najczęściej potępiany i nie prowadzi do niczego pozytywnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat zwięźle ukazany. Poszczególne argumenty sformułowane poprawnie. Jasne wnioski. Właściwy plan i bibliografia.

Śmierć i umieranie w literaturze dawnej oraz współczesnej. Omów na podstawie dwóch epok

Ocena:
19/20
Teza: Różnorodność sposobów ujęcia motywu śmierci i umierania jest ściśle uzależniona od okoliczności historycznych, światopoglądowych i epokowych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, wnikliwie analizuje temat. Poprawnie dobrana literatura.

Motyw śmierci w literaturze. Dokonaj analizy wybranych utworów z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Artyści, próbując przybliżyć innym tajemnicę śmierci przedstawiali w swoich dziełach własne wyobrażenia umierania i życia pośmiertnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko ukazuje motyw śmierci w literaturze. Szczegółowa bibliografia i plan pracy.

Przedstaw różne wyobrażenia ludzi dotyczące śmierci w oparciu o wybrane dzieła literackie

Ocena:
19/20
Teza: Przez wieki w literaturze śmierć przybierała różnorodne obrazy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na kilku przykładach pokazuje jak artyści przedstawiali śmierć. Poprawna bibliografia i język wypowiedzi.

Scharakteryzuj różne ujęcia motywu śmierci w literaturze i określ ich funkcje

Ocena:
19/20
Teza: Artyści odmiennie przedstawiali motyw śmierci w literaturze w zależności od funkcji jaką miał pełnić.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazując różne ujęcia śmierci uwzględnia ich funkcję. Poprawny język, rozbudowana bibliografia i plan pracy.

Sposoby ukazywania bohaterskiej śmierci w literaturze. Scharakteryzuj je na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich.

Ocena:
19/20
Teza: Mimo iż istota śmierci jest niezmienna, odmienne są sposoby prezentacji bohaterskiej śmierci w literaturze rożnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, bogata bibliografia.

Sceny śmierci w literaturze. Porównaj i omów ich funkcje w wybranych dziełach

Ocena:
19/20
Teza: Aby „oswoić” śmierć poszczególni twórcy próbowali przedstawić różnorodne sceny śmierci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszystkie niezbędne elementy. Poprawny plan pracy oraz bibliografia.

Obraz śmierci w sztuce średniowiecza. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Wyobrażenia śmierci w średniowieczu miały przede wszystkim charakter dydaktyczny – przypominały o kruchości ludzkiego żywota i zachowaniu pokory wobec Stwórcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, ukazuje różnorodność wizerunków śmierci. Poprawna bibliografia.

Motyw śmierci i czasów ostatecznych w literaturze, sztuce i muzyce. Omów, analizując wybrane przykłady

Ocena:
19/20
Teza: Motyw śmierć i czasów ostatecznych ukazywany jest na obraz i podobieństwo wyobrażeń ludzi żyjących w danej epoce.

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięzła praca w pełni realizująca temat.

Topos śmierci heroicznej w literaturze. Przedstaw jego źródła i udowodnij jego popularność w epoce romantyzmu i literaturze współczesnej

Ocena:
19/20
Teza: Popularność motywu śmierci heroicznej w romantyzmie i czasach współczesnych.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna, właściwy dobór lektur i ciekawe wnioski.

Motyw miłości i śmierci. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Miłość i śmierć w literaturze to nierozerwalne uczucia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na odpowiednio dobranych przykładach literackich ilustruje postawioną tezę. Poprawna bibliografia.

Bohaterska śmierć w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
18/20
Teza: W romantyzmie twórcy ukazywali śmierć bohaterów w celu ukazania właściwej postawy patriotycznej, jednak sposoby przedstawiania zgonu bohatera były różne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, napisana dobrym językiem. Teza poprawnie uargumentowana.

Różne ujęcia śmierci w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Pomimo licznych prób ukazania śmierci w literaturze i sztuce wciąż pozostaje ona tajemnicą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawnie realizuje temat. Dobry język i styl wypowiedzi.

Samobójstwo jako temat utworów literackich różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Ucieczka przed realnym życiem, zagubienie w świecie wartości oraz niedojrzałość i nieodpowiedzialność jako źródła decyzji samobójczej wybranych bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie realizuje temat. Ciekawa kompozycja pracy.

Motyw umierania ukazany w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: W literaturze problem śmierci jest podejmowany niezwykle często.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna i przejrzysta praca. Ciekawa prezentacja pps.

Śmierć w literaturze różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Śmierć to jeden z najczęściej pojawiających się motywów w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo zwięzła. Poprawna forma wypowiedzi i przytoczone argumenty.

Człowiek wobec śmierci w poznanych utworach literackich różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Wizerunek śmierci zmieniał się w zależności od czasu, w którym poruszano ten temat.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Dobra argumentacja. Poprawny język i styl wypowiedzi.

Motyw śmierci heroicznej w wybranych utworach

Ocena:
18/20
Teza: Literatura wskazuje bohaterów, którzy poświęcając swoje życie w dobrej sprawie, ukazali swe męstwo i odwagę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, analizuje podstawowe utwory dotyczące heroicznej śmierci.

Stosunek człowieka do śmierci. Przedstaw problem, opierając się na wybranych lekturach

Ocena:
17/20
Teza: Obraz śmierci w literaturze ukształtowany jest na obraz i podobieństwo ludzkich wyobrażeń danej epoki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna i przejrzysta. Śmierć została przedstawiona wieloaspektowo, na przykładzie lektur z różnych epok.

Funkcje motywu śmierci w literaturze i sztuce. Przedstaw na podstawie wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Śmierć jest zjawiskiem ponadczasowym, które na przestrzeni epok literackich zmienia swój wizerunek.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.

Wizerunek śmierci w utworach literackich i malarstwie. Zaprezentuj odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: We wszystkich epokach niemal każdy twórca podejmował temat śmierci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, a temat przedstawiony na wielu przykładach.

Miłość, samotność i śmierć w literaturze. Przedstaw temat, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: Zróżnicowanie kreacji miłości, śmierci i samotności na przestrzeni wieków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna i tendencyjna. Poprawna bibliografia.