Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw zjaw, duchów, upiorów


Obecność duchów i ich rola w utworach literackich różnych epok. Przedstaw problem, odwołując się do przykładów literatury polskiej i obcej


Człowiek od zarania dziejów toczy wewnętrzny bój między swą cielesnością a duchowością. I ta dwoista natura ludzi powoduje, że ciągle poszukujemy szczęścia, mamy różne marzenia, pragnienia, ale też odczuwamy cierpienie, nieszczęścia, boimy się wielu rzeczy. Najbardziej jednak pociąga to, co nieznane, tajemnicze, niewytłumaczalne. Dlatego często ludzie podejmują się próby wytłumaczenia różnych irracjonalnych zajść, najczęściej metodami naukowymi, by nikt nie podważył dowodów… Zagadnienia wiążące się z tajemnicą świata, istnienia podejmuje również literatura, która nie zawsze szuka rozumowych wyjaśnień, która najczęściej próbuje zrozumieć istnienie niewytłumaczalnych zjawisk czy istot, by przybliżyć człowiekowi ich ogromną potęgę i wpływ na dzieje świata. Najczęściej w utworach literackich istoty nadprzyrodzone stanowią uosobienie pragnień i lęków bohaterów literackich, czasem stanowią urzeczywistnienie ich własnej duszy. Dlatego w swojej wypowiedzi postaram się przybliżyć wybrane teksty literatury polskiej i obcej, w których pojawiają się duchy oraz określić ich rolę w epokach, w których powstały.

Temat duchów najczęściej pojawia się w czasach, w których świat postrzegany jest przez pryzmat uczuć, intuicji, wiary. Tak właśnie widzieli świat romantycy, którzy – w odróżnieniu od oświeceniowego głoszenia potęgi rozumu – przekonani byli o dualizmie świata, o istnieniu sfery pozaziemskiej, która nieustannie ingeruje w życie człowieka. Możliwość kontaktowania się z tym pozaziemskim światem miały tylko osoby wybrane, zajmujące szczególne miejsce w społeczeństwie, na przykład osoby obłąkane, chore psychicznie. Ten wątek podjął Adam Mickiewicz w balladzie „Romantyczność”, uważanej za manifest programowy polskich romantyków. W utworze bohaterka - Karusia zachowuje się jak osoba obłąkana, gdyż rozmawia z duchem swego zmarłego ukochanego Jasieńka. Naprzemian śmieje się, płacze, wyciąga ręce, błąka się. Świadkiem wszystkiego jest prosty lud, który, podobnie jak narrator, wierzy, że dziewczyna faktycznie widzi ducha swego ukochanego, gdyż „Jasio być musi przy swej Karusi, on ją kochał za żywota!”. Zupełnie inne stanowisko przyjmuje starzec, będący przedstawicielem klasyków i jako jedyny z gromady nie wierzy w realne istnienie ducha zmarłego chłopca. Dla niego jedyną wiarygodną metodą poznawania świata jest „szkiełko i oko”. Pojawienie się ducha nie tylko odzwierciedla pragnienia cierpiącej bohaterki, ale jest również sposobem na to, by wyrazić światopogląd romantyków ujawniający się w słowach narratora: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko”. To także metoda na polemikę romantyków z klasykami.

Motyw duchów wyraźnie zaznaczony jest w innym romantycznym utworze narodowego wieszcza – w części II „Dziadów”. Dramat ten odwołuje się do pogańskiego obrzędu wywoływania, czyli wspominania duchów, z przestróg których zebrani w mrocznej scenerii cmentarza ludzie wyciągają odpowiednie nauki moralne. Całemu ceremoniałowi przewodniczy Guślarz, który przy pomocy różnych zaklęć wywołuje duchy, porozumiewa się z nimi, przekazuje ich prośby zebranym, a na koniec odwołuje duchy. Pojawiające się zjawy należą do różnych kategorii. Duchy lekkie to Rózia i Józio, duchy pośrednie reprezentuje pasterka Zosia, zaś duchy ciężkie – widmo złego pana. Każdy z nich za życia popełnił jakieś przewinienie, które nie pozwala dostać się do nieba. A prawdy moralne formułowane przez zjawy są dla żywych przestrogą. Według ludu ci, którzy nie cierpieli na ziemi, nie trudzili się z innymi, nie przeżywali żadnej troski, nie umieli nikogo pokochać – nie zasłużyli na niebo. Najsurowszy wyrok, bez nadziei na przebaczenie, poeta wydaje na widmo złego pana, który za życia okazał się bezlitosnym i okrutnym wobec poddanych człowiekiem.

Pojawiające się w utworze wygłaszające przestrogi duchy to wyraz żywej wiary ludu, że „nie ma zbrodni bez kary”. W romantyzmie polskim powszechne było przekonanie, że w folklorze zawarte są bardzo cenne wartości moralne, a ludowe wierzenia uświadamiały, że świat jest bogaty i bardziej złożony niż jest to w stanie pojąć rozum ludzki. Ludowe wartości moralne wzbogacają człowieka, pozwalają poznać prawdziwe uczucia i pojąć zjawiska irracjonalne. Na uwagę zasługuje tutaj również fakt, że Mickiewicz opatrzył dramat mottem z Szekspira: „Są dziwy na niebie i ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom”.

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego to młodopolski dramat narodowy, który odbywa się w dwóch płaszczyznach. Pierwsza – realistyczna – związana jest z weselną zabawą z okazji ślubu poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. W obrębie wiejskiej izby stykają się dwa obce, niezrozumiałe dla siebie światy: inteligencji i chłopów, które dzieli przepaść tradycji, odrębność myślenia, odczuwania i światopoglądu.

Druga płaszczyzna ma charakter fantastyczny, baśniowy, poprzez wprowadzenie przez autora postaci duchów przywołanych z polskiej tradycji narodowej. Postacie dramatu wchodzą w kontakt z osobami realistycznymi i ukazują się im jako uosobienie ich niespełnionych marzeń, stanów wewnętrznych i myśli. I tak Marysi ukazuje się zjawa jej zmarłego narzeczonego malarza, by wyrazić jej tęsknotę za niespełnioną miłością. Konserwatywnemu Dziennikarzowi objawia się Stańczyk – symbol przenikliwości politycznej oraz troski o losy kraju – i wytyka mu zakłamanie, fałsz, a przede wszystkim bierność w działaniu. Dziadowi ukazuje się Upiór Jakuba Szeli, przypominający rzeź galicyjską i odwieczny konflikt między chłopami i szlachtą. Poeta spotyka się z Rycerzem - Zawiszą Czarnym symbolizującym minioną chwałę i moc narodową. Wojownik uświadamia mu, że Polska potrzebuje wieszcza, który poprzez wspomnienie dawnych losów ojczyzny, wskrzesi w narodzie siłę i wolę walki. Pan Młody ujrzał widmo targowiczanina - hetmana Branickiego, reprezentanta klasy najbardziej odpowiedzialnej za zgubę narodu. Hetman wypomina Panu Młodemu zdradę swej klasy społecznej i ożenek z chłopką, ujawniając w ten sposób wewnętrzne rozterki bohatera, który zastanawia się czy jego ślub z chłopką był tylko wyrazem modnej w Młodej Polsce chłopomanii, czy też rzeczywistym symbolem pojednania szlachty z chłopami. I wreszcie przed Gospodarzem staje Wernyhora, legendarny lirnik ukraiński, i wręcza mu złoty róg, nakazując w ten sposób rozpoczęcie walki o wolność zniewolonej przez zaborców ojczyzny.

Dzięki wprowadzeniu do „Wesela” symbolicznych zjaw Wyspiański stworzył nastrój tajemnicy, niedopowiedzeń i wieloznaczności. Wypowiedział się również na temat kondycji polskiego społeczeństwa i jego stosunku do kwestii narodowowyzwoleńczych. Jak się okazało chłopi i inteligencja nie stanęli wspólnie do boju w wielkim ogólnym powstaniu przeciw zaborcy. Panowie nie objęli przywództwa powstania, nie dojrzeli do czynu; chłopi, mimo gotowości, zawiedli – zgubiło ich przywiązanie do rzeczy przyziemnych, materialnych. W tej sytuacji nawet „interwencja” duchów okazała się nadaremna. Bezradność i bezsilność społeczeństwa symbolicznie ukazuje chocholi taniec, którego uczestnicy poruszają się jakby we śnie.

Obecność duchów towarzyszy także głównemu bohaterowi tragedii Szekspira, Makbetowi. Siły nadprzyrodzone przyjmują w tym utworze postać Czarownic. Już ich wygląd i możliwości wskazują, że przynależą do innego niż ludzki świata: są wychudzone, dziwacznie ubrane, wydają się być kobietami, a noszą brody, potrafią latać, znikać, zmieniać się w zwierzęta… I to właśnie te Czarownice inicjują w utworze bieg wydarzeń, informując Makbeta, dzielnego wodza i lojalnego poddanego, że zostanie królem. Od tego momentu w bohaterze toczy się wewnętrzna walka, pojawiają się pierwsze myśli o zbrodni, podsycane przez Lady Makbet – wszystko, by dopomóc losowi. Odtąd jego działania determinuje skrywana do tej pory żądza władzy i zdobycia tronu, która prowadzi do zabójstwa króla Dunkana. Raz popełniona zbrodnia rodzi kolejne, byle tylko nie utracić korony. Makbet, kierowany strachem eliminuje kolejno wszystkich, którzy mogliby zagrozić jego pozycji, w końcu popada w obłęd i ginie. Makbet był cały czas łudzony, może nawet okłamywany i manipulowany przez wiedźmy, jednak wraz z żoną świadomie podjął decyzję o zgładzeniu króla Dunkana. Dzięki tak skonstruowanej fabule Szekspir ukazał złożoność ludzkiej psychiki, tragiczne pomieszanie dobra i zła. Bohater ciągle się zmienia, ujawnia różne, skrajne stany emocjonalne, jest też pełen wewnętrznych rozterek i wyrzutów sumienia, spowodowanych świadomością swego zbrodniczego postępowania, zainicjowanego przez przepowiednię Czarownic.

Kolejny utwór – „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa przeciwstawia się systemowi totalitarnemu. Akcja utworu skupia się wokół przybycia do Moskwy Szatana Wolanda z całą świtą: Korowiowem, Asasellem, Hellą i kotem Behemotem, w celu urządzenia corocznego balu na cześć diabła. Przy tej okazji przedstawione zostaje życie obywateli Moskwy, którzy podporządkowani systemowi podzieleni zostali na dwie grupy: biednych, nic nieznaczących i uprzywilejowanych. Ci drudzy to prominenci, którzy mogą robić zakupy w specjalnych sklepach z luksusowymi towarami, którzy mieszkają w doskonałych warunkach, nie liczą się z pieniędzmi i wszystkie sprawy załatwiają dzięki partyjnej legitymacji, układom, protekcji, nieuczciwości, łapówkarstwu i donosicielstwu. Natomiast biedni troszczą się jedynie o podstawowe potrzeby. Chcą się najeść, napić, ubrać i przeżyć kolejny dzień. W tak ukazanej rzeczywistości działa... diabeł, którego pojawienie się oraz problematykę utworu zapowiada motto, zaczerpnięte z „Fausta” (podobnie jak w II części „Dziadów”): „Więc kimże w końcu jesteś? – Jam częścią tej siły, która wiecznie zła pragnąc, wiecznie czyni dobro.” Słowa te obnażają naturę zła, którego istnienie byłoby nonsensem, gdyby nie istniało dobro. Istnienie zła potwierdza istnienie dobra, jedno jest gwarantem drugiego.

Woland, czyli zły duch, wraz z towarzyszami za cel obrali sobie zdemaskowanie zła tkwiącego w ludziach oraz absurdalności, w której przyszło im żyć. To oni decydują o losach bohaterów, znają ich przeszłość i przyszłość i mają moc przeobrażania jej. Wszędzie, gdzie się pojawiają, następują nieoczekiwane zdarzenia, przeczące ludzkiej logice, np. dziwne „przemieszczanie się” obywateli, pożary, znikanie dokumentów, pieniędzy, czy zamienianie cennych rzeczy w bezwartościowe po magicznym pokazie w teatrze Varietes. Ofiarami tajemniczych „czarowników” są obywatele ślepo podporządkowani systemowi i władzy, którzy zapomnieli o poszanowaniu ludzkiej godności. Ci „porządni” obywatele w ogóle nie przyjmują do wiadomości, że to, co zdarzyło się w stolicy mogło mieć jakikolwiek związek z siłami nieczystymi. Próbują w swym zakłamaniu wskazać osoby odpowiedzialne, dopatrują się nawet spisku.

Świat przedstawiony w „Mistrzu i Małgorzacie” nabiera charakteru groteskowego, bowiem łączy w sobie realizm z fantastyką, powagę ze śmiesznością, a przede wszystkim deformuje postacie, wprowadza twory fantastyczne, klowny... Taki zabieg Bułhakow zastosował celowo, eksponując groteskowość świty Wolanda, by zasygnalizować czytelnikowi zbliżającą się katastrofę, by w sposób satyryczny pokazać czasy mu współczesne i swój protest przeciwko wdzieraniu się władzy totalitarnej w życie obywateli i w akt twórczy artysty. Wprowadzenie demonów podkreśla nieludzkość systemu. Demony unaoczniają zło, które już istnieje, wskazując jednocześnie na istotne wartości, takie jak dobro, prawda, miłość, przebaczenie.

Podobną rolę odgrywają duchy w „Opowieści wigilijnej” Karola Dickensa. Celem ich działania jest zmiana postawy bohatera, unaocznienie mu czynionego przez siebie zła. W realistycznie ukazanym Londynie, w domu skąpego i samotnego kupca Ebenezera Scrooge`a w wigilię Świąt Bożego Narodzenia dochodzi do zetknięcia się dwóch światów, do fantastycznych zdarzeń, które doprowadzają do głębokiej przemiany złośliwego starca. Najpierw główny bohater spotyka się z duchem dawnego wspólnika, potem przybywają kolejne, by pokazać złemu i zgorzkniałemu przedsiębiorcy bezsens życia, które prowadzi oraz uświadomić mu, że będzie musiał je odpokutować w strasznych męczarniach po śmierci. Duchy ukazują Scrooge`owi jak świętują Boże Narodzenie inni, którzy starają się, aby ten dzień był pełen ciepła i serdeczności, często mimo biedy i choroby. Przełom dokonuje się w bohaterze pod wpływem widoku swoich samotnych zwłok, przez nikogo nieopłakiwanych oraz śmierci małego Tima, którego ojca nie stać było na leczenie. Odtąd kupiec zmienia się całkowicie, zwalcza w sobie skąpstwo, nieczułość i egoizm, potrafi dzielić się z innymi. Dzięki temu nie tylko ratuje swoją duszę od potępienia, ale zyskuje radość doczesnego życia i to za sprawą nocy pełnej zjaw i duchów.

Tematyka „Opowieści wigilijnej” zbliża utwór do tekstów pozytywistycznych, ukazując niesprawiedliwość społeczną, wykorzystywanie biednych przez bogatych. Niemniej jednak wyraźne jest romantyczne ujmowanie świata poprzez wiarę w istnienie zjawisk nadnaturalnych.

Z moich spostrzeżeń wynika, że obecność duchów i ich rola w utworach często podyktowana jest światopoglądem epoki, w której dane dzieło powstało. W renesansie, ze względu na stawianie człowieka w centrum zainteresowań, zajmowano się często próbą analizy psychiki człowieka, starano się dociec, jakie czynniki wpływają na jego myśli, decyzje, poczynania… Stąd w „Makbecie” czarownice pojawiają się jako bodźce wyzwalające ukryte w podświadomości żądze. Ale nie ma w tym utworze jednoznacznych odpowiedzi na pytanie o człowieka, bo przecież ludzkiej psychiki nie da się zamknąć w schematach. Zupełnie inaczej jest w romantyzmie, w którym głęboko wierzono w równolegle istnienie świata żywych i umarłych oraz możliwość ich wzajemnych relacji. W Polsce dodatkową inspiracją dla twórców były opowieści ludowe i ludowe poczucie sprawiedliwości. Natomiast w Anglii u schyłku epoki zrodził się nowy kierunek – realizm, który obok elementów romantycznych wprowadzał sygnały pozytywistycznej filozofii, wskazującej na konieczność zmian dla pozytywnego funkcjonowania całego społeczeństwa. Pojawianie się zjaw w utworach tego okresu umożliwiało wyrażenie romantycznego światopoglądu. W Młodej Polsce z kolei duchy mają charakter symboliczny, stąd pełne są niedopowiedzeń i wieloznaczności, by dać możliwość własnej interpretacji czytelnikowi.

W żadnej z wymienionych epok władza nie ingerowała w akt twórczy artysty, tak jak to czynił realizm socjalistyczny. Jego naczelną zasadą był ścisły związek utworu z rzeczywistością, z nakazem realizacji założeń partii i upowszechniania jej programu. Narzucanie tematyki, zastraszanie społeczeństwa, sprawowanie ścisłej kontroli nad całością życia obywateli rodziło w wielu literatach bunt, a wprowadzenie demonów – istot nierealistycznych miało podkreślić nieludzkość systemu totalitarnego. Duchy, zjawy, wiedźmy, demony… Czym są i czy w ogóle istnieją? Tego nie wie nikt, jednak wiele relacji ludzi z całego świata nie pozostawia wątpliwości, że istnieją. Potwierdza to także literatura, bo przecież czymkolwiek by nie były, są częścią ludzkiego doświadczenia, a ich pojawianie się wpływa na decyzje i postępowanie ludzi.

strona:    1    2    3    4    5    6    7  





Duchy, zjawy i upiory w literaturze romantycznej. Omów funkcje tego motywu na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy romantyzmu szczególnie często odwoływali się do pozazmysłowego świata duchów, zjaw i upiorów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w szczegółowo przedstawione przykłady. Przejrzysta konstrukcja, dobrze poprowadzony wątek.

Przedstaw przyczyny popularności motywów zjawy, duchów, upiorów w literaturze, malarstwie, filmie

Ocena:
20/20
Teza: Duchy i demony są obecne w kulturze pierwotnej każdych ludów. Nic dziwnego, że skorzystała z tych motywów sztuka, z jednej strony zainspirowana ponadnaturalnymi postaciami, z drugiej popularyzująca metafizyczne zjawiska i postacie.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa literatura podmiotu. Popularność motywu duchów dobrze uargumentowana. Płynny i dojrzały język.

Zanalizuj występowanie motywu demonów, szatana i sił nieczystych na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Wizerunek sił nieczystych zmieniał się wraz z rozwojem cywilizacji. W kolejnych epokach szatan i demony przybierały w sztuce coraz to inne postacie, choć często nawiązujące do mitologii i biblii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w głównie literackie odwołania z różnych epok. Szeroka bibliografia i wnikliwe potraktowanie tematu.

Duchy, zjawy, upiory w literaturze. Rozważ ich funkcję, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Różny sposób ukazywania świata istot metafizycznych w utworach literackich jest spowodowany odmiennymi funkcjami, jakie miał on za zadanie pełnić w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawne rozumowanie i przedstawione argumenty.

Zjawy, upiory i wampiry w literaturze. Jaką funkcję w literaturze pełnią tego typu kreacje? Zaprezentuj problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Dociekliwość człowieka wykraczająca poza to co fizyczne i namacalne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Diabeł, Anioł, Duch - goście z zaświatów w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Najciekawsze kreacje sił pozaziemskich w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca umiejętnie realizuje temat. Dobrze dobrane przykłady, przejrzysta kompozycja.

Zjawy, duchy, sny i wizje w literaturze i sztuce różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodność wykorzystania zjawisk natchnionych i nadprzyrodzonych w sztuce i literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w klarowny sposób realizuje temat i przedstawia złożoność tematu.

Diabły, demony i czarownie w literaturze polskiej i światowej. Przedstaw i skomentuj funkcje tych kreacji

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej charakterystyczne postaci kojarzone ze złem i obecne w kulturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa i ukazująca różnorodność nieziemskich postaci. Dobry konspekt i bibliografia.

Obraz zaświatów w literaturze. Przedstaw i zinterpretuj na przykładach utworów różnych epok.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie i zaprezentowanie obrazu zaświatów w literaturze, na przykładzie utworów z różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni pokazuje różnorodność różnych ujęć zaświatów w literaturze.

Obecność świata nadprzyrodzonego w romantycznych utworach literackich. Problem omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Dzięki czuciu, intuicji i wrażliwości romantyczni twórcy umożliwili nam obcowanie z irracjonalnym, nierzeczywistym światem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zgrabnie realizuje temat, omawia najważniejsze romantyczne utwory przedstawiające elementy świata nadprzyrodzonego.

Gotyckie wampiry, romantyczne zjawy i upiory we współczesnej kulturze. Omów temat, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Współczesna kultura przesiąknięta jest motywami związanymi z siłami nie z tego świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja pełna ciekawych własnych przemyśleń. poprawnie wykorzystane utwory kultury masowej.

Duchy zła jako kreacje w literaturze i tekstach kultury. Zanalizuj motyw obecny w różnorodnych dziełach

Ocena:
20/20
Teza: Istnienie złych duchów było inspiracją wielu dzieł należących do rozmaitych dziedzin sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetna, zwięzła prezentacja ukazująca jak motyw ducha wykorzystywany w różnych tekstach kultury.

Funkcjonowanie zjaw, duchów i upiorów w literaturze różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Różny sposób funkcjonowania świata istot metafizycznych w utworach literackich spowodowany jest odmiennymi funkcjami, jakie miał on za zadanie pełnić w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, ciekawa bibliografia, odpowiednio uargumentowana teza.

Obecność duchów i ich rola w utworach literackich różnych epok. Przedstaw problem, odwołując się do przykładów literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Literatura podejmuje zagadnienia wiążące się z tajemnicą świata, istnienia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w wyczerpujący sposób przedstawia występowanie duchów w literaturze polskiej i obcej. Na uwagę zasługuje płynny styl wypowiedzi i przejrzysty plan.

Zjawy, upiory i wampiry w literaturze i filmie. Omów ich rolę i sposoby przedstawiania.

Ocena:
19/20
Teza: Świat metafizyczny obejmuje więc niezliczone postacie nadprzyrodzone, pełniące określoną rolę w kulturze, w której powstały.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje postacie nadprzyrodzone w literaturze i filmie. Poprawny konspekt, logiczna konstrukcja.

Zjawy, duchy, sny i wizje. Analizując wybrane utwory literackie, omów funkcje, jakie pełnią one w tekstach

Ocena:
19/20
Teza: Zjawy, duchy, sny i wizje pełniły w literaturze bardzo wiele funkcji - w zależności od formy i przekazu treści.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, oparta na powszechnie znanych utworach.

Motyw zjaw, duchów, snów i wizji w literaturze i jego funkcja w dziełach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Motyw snów i wizji odgrywa niemałą rolę w literaturze polskiej i obcej. Rolą duchów, snów i wizji jest pokazywanie ludzkiej kondycji z odmiennej perspektywy, prognozowanie przemian społecznych, ostrzeganie przed groźnymi wariantami przyszłość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata, teza ciekawie uargumentowana. Wiele zwięźle zaprezentowanych literackich przykładów.

Zjawy, duchy, sny i wizje w literaturze. Na wybranych przykładach omów, jakie funkcje pełniły te zjawiska w dziełach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Zjawiska ponadnaturalne pojawiają się we wszystkich epokach i występują w wielu gatunkach literackich. Były i są chętnie wykorzystywane ze względu na możliwość pełnienia różnorodnych funkcji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, temat poprowadzony bezbłędnie.

Duchy, mary i upiory w literaturze. Omów problem na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Poza tym co widzialne i odczuwalne zmysłami na świecie istnieje jeszcze druga rzeczywistość. Należą do niej duchy i upiory, chętnie opisywane przez autorów dzieł literackich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat, choć ujęty schematycznie, został w pełni zrealizowany. Przykłady wyczerpująco wykorzystane.

Istoty i zjawiska nadprzyrodzone. Na wybranych przykładach omów funkcje, jakie pełnią w literaturze

Ocena:
17/20
Teza: Pisarze wykorzystują istnienie w ludzkiej świadomości istot i zjawisk fantastycznych. Czasem stanowią one jedynie symbole, a czasem też są równoprawnymi bohaterami utworów w zależności od funkcji jaką pełnią w utworze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła. Jasno postawiona teza, konsekwentnie przeprowadzone argumenty. Dobry język.

Omów funkcjonowanie świata pozazmysłowego w wybranych utworach literackich różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Przekonanie o istnieniu irracjonalnego świata, wzajemnym przenikaniu się rzeczywistości i sfery pozaziemskiej od zarania dziejów stanowiły obiekt zainteresowania ludzkości. Przedstawione w literaturze duchy, zjawy, upiory - postacie przynależne do

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, jednak temat potraktowany powierzchownie. Logiczne przedstawienie funkcji świata pozazmysłowego w kolejnych epokach literackich. Prosty i czytelny język.