Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw zjaw, duchów, upiorów


Zjawy, duchy, sny i wizje w literaturze. Na wybranych przykładach omów, jakie funkcje pełniły te zjawiska w dziełach literackich

Zjawy, duchy, sny i wizje od zawsze nas fascynowały. Prawdopodobnie dlatego artyści umieszczali je w swoich dziełach niezależnie od epoki, w różnych gatunkach literackich. Zjawiska te mogą pełnić wiele funkcji, które dostrzegamy także w omówionych dalej przeze mnie utworach.

Opracowując ten temat nie można pominąć „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. Dramat ten nastręcza krytykom wielu problemów. Czytelnik nie wie bowiem z jakim zjawiskiem ma styczność. Marysi ukazuje się zmarły narzeczony, natomiast Wernyhora zostaje zauważony przez wiele osób. Wszystko wskazywałoby więc na duchy. Okazuje się jednak, iż wszelkie zjawiska zostały logicznie wytłumaczone. Weselnicy są pijani i zmęczeni, dlatego mogą to być jedynie imaginacje. Tego się jednak prawdopodobnie nie dowiemy, gdyż, jak wskazują słowa Panny Młodej „a sen to miałam, choć nie spalam”, sami bohaterowie nie wiedzą dokładnie z czym mają do czynienia. Nie jest to jednak naprawdę istotne gdyż baśń nie istnieje w tym utworze dla samej baśni, ale jako wyrazicielka prawdy. Sceny ze zjawami są najbardziej sugestywne i to one przeobrażają suchą relację z wesela w dramat narodowy. Nadają bowiem utworowi znaczenie symboliczne.

Na początku drugiego aktu Chochoł zapowiada procesję zjaw stwierdzając, iż pokażą one „Co się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach”. Faktycznie tak się dzieje. Osoby dramatu są alter ego realnych bohaterów. Odsłaniają ich odczucia, marzenia oraz obawy. Dostrzegamy, że poszczególne postacie reprezentują pewne grupy społeczne. Jako doskonały przykład może posłużyć dekadencko nastawiony Poeta, przekonany o pustce swoich wierszy. Pragnie dać narodowi wiarę, ale nie potrafi znaleźć w sobie siły. Ukazuje mu się Rycerz symbolizujący moc, odwagę i działanie. Stańczyk - symbol mądrości politycznej, jest natomiast głosem sumienia Dziennikarza. Pragnie aby ten zaczął interesować się sprawami narodu i podburzać go do walki. Warto wspomnieć też o umazanym we krwi Upiorze, przypominającym Dziadowi o rabacji galicyjskiej. Nietrudno o wniosek, iż arystokracja jest bierna. Chcą stworzyć coś wielkiego ale brak im pewności siebie, odwagi lub po prostu chęci na współpracę z niższą warstwą społeczną.

Jednak „Osoby dramatu” obnażają także prawdę o chłopach. Główną rolę pełni tu Wernyhora. Zjawa gubi złotą podkowę oraz przekazuje Gospodarzowi złoty róg mający rozpocząć walkę o niepodległość. Pierwszy przedmiot zostaje schowany przez gospodarzy, którzy stwierdzają iż „czyli Piekła dar, czy Nieba aleć jensze szczęście moje”. Podkowa staje się symbolem dbania o własne interesy. Podobne znaczenie ma czapka z pawich piór . Kiedy obdarowany złotym rogiem przez Gospodarza Jasiek zauważa jej brak, postanawia ją odnaleźć. Gubi jednak cenniejszy dla narodu przedmiot - symbol czynu i nadziei, po którym zostaje sznur - stający się jednocześnie symbolem utraconej szansy. Dostrzegamy więc, że obie warstwy społeczne nie tylko nie potrafią się porozumieć ale dbają tez o własne interesy, zachowując się egoistycznie. Całości dopełnia akt trzeci i ukazane w nim bierne czekanie na cudowne przybycie Wernyhory, które przechodzi w taniec Chochoła. Wyspiański przedstawia uśpienie narodu, który nic nie może zdziałać. Ludzie są jakby zaklęci. Zanurzają się w sztucznym, lunatycznym tańcu. Nie reagują na wołania Jaśka, który chce im przerwać zabierając szable i kosy. Chochoł przygrywa na skrzypcach jednostajną melodię, która zagłusza skoczną muzykę weselną. Izbę wypełnia błękitne światło. Otulina krzewu powtarza frazę „Miałeś chamie złoty róg”, podkreślając stratę, gnębiąc sumienie Jaśka. Wprowadza to tajemniczy, oniryczny nastrój. Zauważamy także liczne symbole, takie jak Chochoł oznaczający niemoc, usypiającą ideę. Natomiast okrzyk „czeka was WAWELSKI DWÓR” możemy skojarzyć z triumfem, odzyskaniem polskości dumy, tradycji.

Każdy z nas zauważył zapewne także, iż swoista procesja zjaw, mimo wprowadzenia tragizmu, rozładowuje patos utworu. Dzięki nim bowiem, dokonują się pewne zabawne, czasami dziwne wydarzenia. Jedną z takich scen jest moment, kiedy Wernyhora przybywa z rozkazem zgromadzenia ludu. Gospodarz zadaje pytanie „Jutro? – skoro się zgromadzą? Mają radzić? - co uradzą?”. Odpowiedź gościa brzmi „Jutro skoro się zgromadzą, niech nie radzą, nic nie radzą.”. Z pewnością nie spodziewalibyśmy się w tej chwili takiej zabawy językowej. Zauważamy, że autor miał dystans do swojego tekstu. Sytuacją groteskową jest zgubienie złotego rogu przez Jaśka. Natomiast potraktowanie przez Isię Chochoła wydaje się ironiczne, zważając na jego późniejszą rolę. Zjawy pełnią więc w „Weselu” funkcję zdecydowanie nadrzędną. To one nadają odpowiedni nastrój, one stają się źródłem wiedzy o bohaterach, one wprowadzają symbolizm. To wreszcie one ukazują krytyczny obraz Polski u schyłku XIX wieku, zmuszając nas tym samym do refleksji.

Podobne zjawiska znajdujemy także w „Opowieści wigilijnej” Karola Dickens’a. Główny bohater - Ebenezer Scrooge jest skąpym egoistą. Nie zwraca uwagi na krzywdy i potrzeby innych. Święta uważa za niepotrzebnie stracone dni pracy. Za chwilę jednak wszystko się zmienia. Siedem lat po śmierci wspólnika o imieniu Marley zaczynają się dziać dziwne rzeczy. Na kołatce Scrooge’a ukazuje się wyżej wymieniony człowiek. Rozlega się także dźwięk nieużywanych od dawna dzwonków. Atmosfera staje się coraz bardziej napięta. W końcu Scrooge’owi objawia się sam Marley. Opowiada o swojej pełnej cierpienia tułaczce i przestrzega przyjaciela aby nie spotkał go ten sam los. Daje mu jednak również nadzieję na uniknięcie kary, jeśli tylko skąpy handlarz zmieni swoje postępowanie. Przez kolejne noce Scrooge’owi pokazują się kolejno duch ubiegłej, obecnej i przyszłej wigilii Bożego Narodzenia. Mają one ogromny wpływ na bohatera. Zobaczywszy krzywdy jakie wyrządził, serdeczność obojętnych mu osób oraz nędzną przyszłość jaka może go spotkać, przechodzi moralne odrodzenie. Bohater zmienia się w serdecznego, hojnego człowieka, co staje się przestrogą i pouczeniem dla czytelnika. Utwór oprócz dostarczenia nam emocji, rosnącego zaciekawienia, uczy także odpowiednich zachowań.

Podobne funkcje zauważamy w „Romantyczności” Mickiewicza. W balladzie tej, Karusi - prostej dziewczynie ze wsi, ukazuje się duch ukochanego Jasieńka. Dziewczyna wciąż żywi do niego uczucie, chce aby z nią pozostał. Zauważamy, że traci kontakt ze światem gdyż nie reaguje na obecność i nawoływania innych osób oraz błędnie odbiera porę dnia jako ranek. Zebrany wokół lud wierzy dziewczynie, prócz starego mędrca nawołującego do zaufania „oku i szkiełku” a więc nauce i rozumowi. Podmiot liryczny z kolei stwierdza, iż wiedza nie może być ostateczna drogą do poznania świata. Dzieło staje się manifestem światopoglądowym. Zauważamy zestawienie postawy klasycznej z romantyczną. Tytuł wskazuje nam także, iż autor pragnie wytłumaczyć nam to słowo. Uczynił to w bardzo trafny sposób. Pokazuje nam się duch, wprowadzający odpowiedni nastrój, ludowość oraz typowo romantyczną, nieszczęśliwa miłość.

Ważnym tekstem jest także „Tren XIX (albo sen)” Kochanowskiego. Zrozpaczonemu po stracie Orszulki ojcu ukazuje się zmarła matka z jego córką na rękach. Podobnie jak w „Weselu”, tak i tu nie wiemy z jakim zjawiskiem się stykamy. Podmiot liryczny opowiada nam, iż zasnął, a następnie się ocknął. Sytuacja wydaje się jasna, jednak komplikuje się w ostatnich wersach gdy mężczyzna stwierdza: „Tu zniknęła. – Jam się też ocknął. – Aczciem prawie Niepewien, jeślim przez sen słuchał czy na jawie.”. Nie ma to jednak większego znaczenia, gdyż przedmiotem naszych rozważań jest rola zjawiska w tekście. Z pewnością wprowadza ono nastrój tajemniczości oraz oniryzm. Jest jednak także zamknięciem cyklu trenów. Po ukazaniu dobrych przymiotów zmarłej oraz ogromu bólu i cierpień w poprzednich dziełach, tren ten przynosi consolatio a więc pocieszenie. Matka przekonuje bowiem załamanego syna, iż jego dziecko jest szczęśliwe i uniknęło trosk życia na ziemi. Ponadto, w przeciwieństwie do klasycznego epicedium, Kochanowski ukazał wcześniej załamanie światopoglądu, który teraz odbudowuje. Zrozpaczony po tak wielkiej stracie, odzyskuje wiarę w sprawiedliwość Boską. Powraca także do stoicyzmu- tym razem bogatszego jednak o ludzkie odczucia cierpienia po tak wielkiej krzywdzie. Matka odsłania więc tajemnicę teraźniejszości pocieszając i napominając syna. Dzięki niej utwór nawołuje do zaufania odzyskanym przez podmiot liryczny wartościom.

Zjawy, duchy, sny i wizje pełnią wiele funkcji także w innych utworach. W „Zbrodni i karze” Dostojewskiego mordercy ukazuje się kobieta, którą wcześniej zabił. Pogłębia to jego obłęd i staje się karą za popełniony czyn. W trzeciej części „Dziadów” Mickiewicza ksiądz ma wizję przyszłości kraju, związaną z mesjanizmem. Funkcję proroczą mają także fragmenty „Biblii”. Doskonałym przykładem jest Apokalipsa Świętego Jana przedstawiająca Sąd Ostateczny i koniec świata. Tekst ten jest przepełniony symbolizmem i tajemniczością.

Nadprzyrodzone zjawiska pojawiają się we wszystkich epokach i wielu gatunkach literackich. Były chętnie wykorzystywane ze względu na ogrom funkcji jakie mogą pełnić. Mogą wyrażać więcej niż zjawiska zwyczajne, codzienne, ponieważ są wytworem wyobraźni i nie muszą mieścić się w ściśle określonych ramach. Funkcji tych zjawisk jest wiele, głównie mają na celu wprowadzenie odpowiedniego nastroju i przekazanie odpowiednich wartości, prawd, idei. Dlatego nawet jeśli nie wierzymy w zjawiska nadprzyrodzone, warto zanurzyć się w lekturze, która być może niesie za sobą także jakieś głębsze przesłanie.

strona:    1    2    3    4  





Duchy, zjawy i upiory w literaturze romantycznej. Omów funkcje tego motywu na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy romantyzmu szczególnie często odwoływali się do pozazmysłowego świata duchów, zjaw i upiorów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w szczegółowo przedstawione przykłady. Przejrzysta konstrukcja, dobrze poprowadzony wątek.

Przedstaw przyczyny popularności motywów zjawy, duchów, upiorów w literaturze, malarstwie, filmie

Ocena:
20/20
Teza: Duchy i demony są obecne w kulturze pierwotnej każdych ludów. Nic dziwnego, że skorzystała z tych motywów sztuka, z jednej strony zainspirowana ponadnaturalnymi postaciami, z drugiej popularyzująca metafizyczne zjawiska i postacie.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa literatura podmiotu. Popularność motywu duchów dobrze uargumentowana. Płynny i dojrzały język.

Zanalizuj występowanie motywu demonów, szatana i sił nieczystych na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Wizerunek sił nieczystych zmieniał się wraz z rozwojem cywilizacji. W kolejnych epokach szatan i demony przybierały w sztuce coraz to inne postacie, choć często nawiązujące do mitologii i biblii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w głównie literackie odwołania z różnych epok. Szeroka bibliografia i wnikliwe potraktowanie tematu.

Duchy, zjawy, upiory w literaturze. Rozważ ich funkcję, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Różny sposób ukazywania świata istot metafizycznych w utworach literackich jest spowodowany odmiennymi funkcjami, jakie miał on za zadanie pełnić w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawne rozumowanie i przedstawione argumenty.

Zjawy, upiory i wampiry w literaturze. Jaką funkcję w literaturze pełnią tego typu kreacje? Zaprezentuj problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Dociekliwość człowieka wykraczająca poza to co fizyczne i namacalne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Diabeł, Anioł, Duch - goście z zaświatów w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Najciekawsze kreacje sił pozaziemskich w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca umiejętnie realizuje temat. Dobrze dobrane przykłady, przejrzysta kompozycja.

Zjawy, duchy, sny i wizje w literaturze i sztuce różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodność wykorzystania zjawisk natchnionych i nadprzyrodzonych w sztuce i literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w klarowny sposób realizuje temat i przedstawia złożoność tematu.

Diabły, demony i czarownie w literaturze polskiej i światowej. Przedstaw i skomentuj funkcje tych kreacji

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej charakterystyczne postaci kojarzone ze złem i obecne w kulturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa i ukazująca różnorodność nieziemskich postaci. Dobry konspekt i bibliografia.

Obraz zaświatów w literaturze. Przedstaw i zinterpretuj na przykładach utworów różnych epok.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie i zaprezentowanie obrazu zaświatów w literaturze, na przykładzie utworów z różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni pokazuje różnorodność różnych ujęć zaświatów w literaturze.

Obecność świata nadprzyrodzonego w romantycznych utworach literackich. Problem omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Dzięki czuciu, intuicji i wrażliwości romantyczni twórcy umożliwili nam obcowanie z irracjonalnym, nierzeczywistym światem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zgrabnie realizuje temat, omawia najważniejsze romantyczne utwory przedstawiające elementy świata nadprzyrodzonego.

Gotyckie wampiry, romantyczne zjawy i upiory we współczesnej kulturze. Omów temat, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Współczesna kultura przesiąknięta jest motywami związanymi z siłami nie z tego świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja pełna ciekawych własnych przemyśleń. poprawnie wykorzystane utwory kultury masowej.

Duchy zła jako kreacje w literaturze i tekstach kultury. Zanalizuj motyw obecny w różnorodnych dziełach

Ocena:
20/20
Teza: Istnienie złych duchów było inspiracją wielu dzieł należących do rozmaitych dziedzin sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetna, zwięzła prezentacja ukazująca jak motyw ducha wykorzystywany w różnych tekstach kultury.

Funkcjonowanie zjaw, duchów i upiorów w literaturze różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Różny sposób funkcjonowania świata istot metafizycznych w utworach literackich spowodowany jest odmiennymi funkcjami, jakie miał on za zadanie pełnić w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, ciekawa bibliografia, odpowiednio uargumentowana teza.

Obecność duchów i ich rola w utworach literackich różnych epok. Przedstaw problem, odwołując się do przykładów literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Literatura podejmuje zagadnienia wiążące się z tajemnicą świata, istnienia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w wyczerpujący sposób przedstawia występowanie duchów w literaturze polskiej i obcej. Na uwagę zasługuje płynny styl wypowiedzi i przejrzysty plan.

Zjawy, upiory i wampiry w literaturze i filmie. Omów ich rolę i sposoby przedstawiania.

Ocena:
19/20
Teza: Świat metafizyczny obejmuje więc niezliczone postacie nadprzyrodzone, pełniące określoną rolę w kulturze, w której powstały.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje postacie nadprzyrodzone w literaturze i filmie. Poprawny konspekt, logiczna konstrukcja.

Zjawy, duchy, sny i wizje. Analizując wybrane utwory literackie, omów funkcje, jakie pełnią one w tekstach

Ocena:
19/20
Teza: Zjawy, duchy, sny i wizje pełniły w literaturze bardzo wiele funkcji - w zależności od formy i przekazu treści.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, oparta na powszechnie znanych utworach.

Motyw zjaw, duchów, snów i wizji w literaturze i jego funkcja w dziełach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Motyw snów i wizji odgrywa niemałą rolę w literaturze polskiej i obcej. Rolą duchów, snów i wizji jest pokazywanie ludzkiej kondycji z odmiennej perspektywy, prognozowanie przemian społecznych, ostrzeganie przed groźnymi wariantami przyszłość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata, teza ciekawie uargumentowana. Wiele zwięźle zaprezentowanych literackich przykładów.

Zjawy, duchy, sny i wizje w literaturze. Na wybranych przykładach omów, jakie funkcje pełniły te zjawiska w dziełach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Zjawiska ponadnaturalne pojawiają się we wszystkich epokach i występują w wielu gatunkach literackich. Były i są chętnie wykorzystywane ze względu na możliwość pełnienia różnorodnych funkcji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, temat poprowadzony bezbłędnie.

Duchy, mary i upiory w literaturze. Omów problem na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Poza tym co widzialne i odczuwalne zmysłami na świecie istnieje jeszcze druga rzeczywistość. Należą do niej duchy i upiory, chętnie opisywane przez autorów dzieł literackich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Temat, choć ujęty schematycznie, został w pełni zrealizowany. Przykłady wyczerpująco wykorzystane.

Istoty i zjawiska nadprzyrodzone. Na wybranych przykładach omów funkcje, jakie pełnią w literaturze

Ocena:
17/20
Teza: Pisarze wykorzystują istnienie w ludzkiej świadomości istot i zjawisk fantastycznych. Czasem stanowią one jedynie symbole, a czasem też są równoprawnymi bohaterami utworów w zależności od funkcji jaką pełnią w utworze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła. Jasno postawiona teza, konsekwentnie przeprowadzone argumenty. Dobry język.

Omów funkcjonowanie świata pozazmysłowego w wybranych utworach literackich różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Przekonanie o istnieniu irracjonalnego świata, wzajemnym przenikaniu się rzeczywistości i sfery pozaziemskiej od zarania dziejów stanowiły obiekt zainteresowania ludzkości. Przedstawione w literaturze duchy, zjawy, upiory - postacie przynależne do

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, jednak temat potraktowany powierzchownie. Logiczne przedstawienie funkcji świata pozazmysłowego w kolejnych epokach literackich. Prosty i czytelny język.