Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw bohatera romantycznego


Bohater romantycznych dramatów. Przedstaw sposoby kreowania go w wybranych utworach romantycznych

Polski romantyzm powstawał w czasach narodowej niewoli, carskich represji, zrywów niepodległościowych i związanej z osobą Napoleona nadziei na odzyskanie niepodległości. Sytuacja polityczna kraju zaważyła na dominacji nurtu patriotycznego w twórczości polskich romantyków oraz swoistej koncepcji ojczyzny, pojmowanej jako najwyższa wartość duchowa. Zadaniem twórców tego okresu było utrzymywanie ciągłości tożsamości narodowej, a sam poeta został wykreowany na wieszcza narodowego, duchowego przywódcę Polaków.

Wraz z nastaniem romantyzmu, powstał nowy rodzaj dramatu, mianowicie dramat romantyczny, który cechował się m.in. „forma otwartą”, synkretyzmem gatunkowym oraz współwystępowaniem elementów realizmu, fantastyki, tragizmu i komizmu, a polscy romantycy stworzyli własny typ jednostki zbuntowanej – bohatera romantycznego. Postać ta stała się politycznym przywódcą narodu, klasy społecznej, a jednocześnie człowiekiem samotnym, tajemniczym, zakochanym od pierwszego wejrzenia, nieszczęśliwym i przeżywającym wewnętrzne niepokoje. Jednak, pomimo stworzonej klauzuli definiującej bohatera romantycznego, każdy z pisarzy wykreował własną postać tytułową, zmienił ją dostosowując do tematyki dramatu.

I tak miłość, którą romantycy uznawali za największą wartość życia, sprowadziła na bohatera IV części „Dziadów” cierpienie i popchnęła go na drogę samobójstwa. Gustaw posiada typowe cechy bohatera romantycznego. Zjawia się w domu księdza, swojego dawnego nauczyciela, by opowiedzieć mu swoje tragiczne dzieje spowodowane nieszczęśliwą miłością do kobiety. Przeżywa straszne męki, nie potrafi poradzić sobie ze swoim stanem duszy. Miłość przerasta jego samego, przenika całą osobowość, a wspomnienia o ukochanej jeszcze bardziej potęgują jego tragedię. W swoim wielkim monologu lirycznym odkrywa stan swojej psychiki i odczuć. Oskarża otoczenie, ukochaną, Księdza i książki Goethego, ponieważ widzi w nich przyczyny swego nieszczęścia. Jednocześnie dostrzega tylko swoją tragedię, nie obchodzi go nic poza jego własnym cierpieniem, przestaje istnieć dla świata, przekreśla swoją przyszłość i żyje tylko przeszłością. Buntuje się przeciwko światu, obyczajom, przesądom oraz szydzi z tych, którzy upatrują szczęścia w zdobyciu bogactwa.

III część „Dziadów” Adama Mickiewicza ukazuje inne znaczenie pojęcia „bohater romantyczny”. Tytułowa postać – Konrad jest więźniem, który z nieszczęśliwego kochanka Gustawa przeistoczył się w bojownika sprawy narodowej. Jednocześnie jest poetą, który zdaje sobie sprawę ze swej wielkości, który uważa siebie za wieszcza i duchowego przywódcę narodu, geniusza o wielkiej sile i boskiej mocy tworzenia. Wierzy, że swoją siłą potrafi rządzić wszechświatem. Niczym Prometeusz pragnie poświęcić się dla dobra ogółu. Buntuje się przeciw nieszczęściom swojego narodu, szuka ratunku w ufności religijnej i zwraca się do Boga z wiarą, że ten przyjdzie z pomocą zniewolonej ojczyźnie. Konrad ogarnięty uczuciem miłości do swojego kraju, postanawia zmierzyć się z Bogiem. Pragnie wydrzeć Stwórcy tajemnicę rządzenia światem i duszami po to, by pomóc narodowi. Czuje się odpowiedzialny za losy Polski i bierze na siebie wszystkie jego cierpienia. Nazywa siebie „Milionem”, bo za miliony kocha i cierpi katusze. Pełen pychy i dumy, chce przewyższyć Boga. Jego prometejski bunt jednak nie przynosi zamierzonego celu, ponieważ Stwórca milczy, a ostatecznie Konrad ulega mocy szatana i ponosi w swojej walce klęskę.

Również inny, wybitny polski poeta epoki romantyzmu – Juliusz Słowacki, stworzył swój własny typ bohatera romantycznego. Postacią tą jest Kordian. Tytułowego bohatera poznajemy jako 15-letniego chłopca, pochodzącego z rodziny hrabiowskiej. Młodzieniec ten jest zniechęcony do życia, znudzony i apatyczny. Nieszczęśliwa miłość do Laury i „choroba wieku” stały się powodem samobójczych myśli.

Ostatecznie Kordian podejmuje decyzję o podróży do Londynu, która jest formą ucieczki od świata. Tu przychodzi kolejne rozczarowanie, że światem rządzi pieniądz. Następnie wyjeżdża do Włoch, gdzie spotyka się z papieżem i prosi go o pobłogosławienie garści polskiej ziemi. Papież – zwolennik polityki zaborców – jednak odmawia. Kordian poznaje także w tym czasie Wiolettę, która staje się powodem jeszcze jednego miłosnego rozczarowania. Najważniejszym miejscem podróży młodzieńca jest natomiast szczyt Mont Blanc, ponieważ tam dokonuje się przemiana duchowa Kordiana - z romantycznego kochanka staje się bojownikiem o wolność, a monolog na szczycie góry jest wyrazem tej przemiany . Kordian powraca do kraju i podejmuje się działalności spiskowej. Pragnie sam zgładzić cara Mikołaja I, jednak nie udaje mu się tego dokonać. Cechy Kordiana to typowe cechy romantyka: uczciwość, nieszczęśliwa miłość, buntownicza postawa wobec świata, indywidualizm. W sporze, jaki prowadzi na górze Mont Blanc nie ma jak Konrad z III części „Dziadów” partnera. Dokonuje rozrachunku sam ze sobą. Nie walczy z Bogiem, ale samotnie dokonuje przemiany w swoim życiu. Kordian jednak przegrywa nie tylko z samym sobą,
ale i z otoczeniem. Staje się człowiekiem chorym oraz obłąkanym.

Kolejną postacią posiadającą typowe cechy bohatera romantycznego jest hrabia Henryk. Ta tytułowa postać dramatu Zygmunta Krasińskiego w znacznym stopniu przypomina Gustawa, Konrada czy Kordiana. Tak samo jak wspomniani już bohaterowie dramatów autorstwa Mickiewicza i Słowackiego, hrabia Henryk występuje w dwóch rolach: kochanka i działacza społecznego. Krasiński znacznie jednak rozbudował obie tradycyjne już wówczas role. Mąż jest nie tylko kochankiem Dziewicy, lecz także małżonkiem i ojcem. Jako mąż stanu jest nie tylko szeregowym konspiratorem, lecz przywódcą ruchu politycznego i określonej warstwy społecznej – arystokracji. Hrabia Henryk jest także poeta, wielką indywidualnością, egocentrykiem, który marzy o sławie i uznaniu. Z problemem fascynacji poezją bohatera „Nie-Boskiej komedii”, związana jest tragedia rodzinna. Na początku dramatu, Mąż zostaje wystawiony na pokusy fałszywej sztuki i fałszywego natchnienia. Chór Złych Duchów nasyła na Niego piekielne majaki: Dziewicę, Sławę i Eden. Uwiedziony wizjami hrabia Henryk żyje w nierealnym świecie marzeń, nie rozumiejąc zupełnie otaczającej go rzeczywistości. Z tego właśnie powodu zaniedbuje codzienne domowe obowiązki, a dla Żony i syna jest człowiekiem bez serca. Prowadzi to do wielkiej tragedii: Żona jego popada w obłęd, a syn Orcio traci wzrok. Typowy dla bohatera romantycznego jest jednak jego wewnętrzny przełom i taki też dzieje się w przypadku Męża, który po śmierci ukochanej małżonki przechodzi prawdziwą metamorfozę. W „społecznej” części dramatu widzimy go już jako przywódcę obrońców zamku Świętej Trójcy, a więc jako obrońcę Boga i wiary. Przeciwnikiem ideowym Męża jest stojący na czele buntu pospólstwa - Pankracy.

Hrabia Henryk wybiera walkę, choć zdaje sobie sprawę z tego, że poniesie klęskę i że musi zginąć. Pozostaje samotny jako obrońca starych prawd, religii, honoru. On jeden ratuje godność klasy skazanej na zagładę. Jednak w swoim działaniu hrabia Henryk jest zupełnie osamotniony. Brak mu zrozumienia i szacunku dla arystokratów, a więc warstwy, do której należy. Jest rozdarty między wzniosłymi ideami i pragnieniem wielkości, a własną słabością, co w końcu doprowadza go do samobójstwa. Swoją śmiercią rozpaczliwie usiłuje ocalić w sobie człowieczeństwo, jest to ponadto pokuta za śmierć syna i żony.

W XIX wieku romantyczny bohater literacki stał się bardzo popularny, można powiedzieć, że modny. Powstała więc moda romantyczna. Miłość romantyczna stała się przeciwstawieniem miłości realnej, codziennej. Mówiło się o romantycznym stylu życia, o romantycznym sposobie myślenia, o romantycznym geście. Myślę, że wypada jednak zadać sobie pytanie: czy romantyzm zgasł wraz z klęską powstania styczniowego, a tym samym czy polski bohater romantyczny może być dla nas żywy teraz, dzisiaj, czy może przestać być wyłącznie bohaterem historycznym ?

Czas pokazał, że idee romantyczne są uniwersalne i ponadczasowe. To dziedzictwo znajdujemy w kolejnych epokach.

Pozytywizm – bezpośredni spadkobierca i następca romantyzmu odniósł się do idei romantyków niechętnie i krytycznie. W miejsce fantazji, samotnej walki o nieosiągalne cele, pozytywiści zaproponowali pracę u podstaw i prace organiczną, oświecenie ciemnego ludu, podnoszenie gospodarki kraju. Jednak pozytywiści, pomimo okrzyków sprzeciwu i całej swojej racjonalnej teorii, cierpieli na swoisty „kompleks romantyzmu”. Sentyment i podziw dla minionej epoki co jakiś czas błyskał w ich twórczości m in. w powieści.

Elizy Orzeszkowej pt.: „Nad Niemnem” bądź w „Lalce” Bolesława Prusa. W epoce młodopolskiej nastąpił zwrot ku literaturze i ideologii romantyzmu. Wówczas królował neoromantyzm, artyści przejęli hasła głoszone przez romantyków i patrzyli na świat ich oczami. Natomiast wraz z nastaniem epoki dwudziestolecia międzywojennego nastąpił koniec z romantyzmem, wieczną martyrologią niewoli, poezją tyrtejską i wizją poety – mesjasza. Jednak druga wojna światowa, okupacja, powstanie warszawskie wskrzesiły mit bohatera romantycznego. Ówcześni poeci operowali romantyczną stylistyką, odwoływali się do ballad, zapisywali koszmar otaczającego ich świata i pragnęli siłą wyobraźni odkształcić rzeczywistość.

A co ze współczesnością? Literatura współczesna, mimo, że tak wiele w niej nowatorskich nurtów, związana jest z literaturą romantyczną. Powojenne czasy oznaczały dla wielu Polaków emigrację. Twórcy emigracyjni mieli ten sam problem, co uczestnicy Wielkiej Emigracji po powstaniu listopadowym- pragnęli pisać o tęsknocie, o walce o polskość i tak się wówczas stało. Wielu poetów tamtego okresu wyrażało swoje myśli, marzenia oraz uczucia w formie wierszy. Także nieszczęśliwa miłość była i jest nadal tematem niezwykle aktualnym i często wykorzystywanym przez pisarzy m.in. w poezji Haliny Poświatowskiej oraz Zbigniewa Herberta.

Moim zdaniem romantyzm jest wciąż żywy, ponieważ istnieje w pamięci ludzi, mobilizuje twórców, wzbudza kontrowersje. W historii literatury polskiej nigdy nie przestanie być istotny. Bez względu na charakter kolejnych epok odrodzi się znów jako wzór lub jako obiekt krytyki.

strona:    1    2    3    4    5  





Ewolucja bohatera w literaturze romantycznej. Rozwiń temat na przykładach wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób szczegółowy pokazuje podobieństwa i różnice bohaterów romantycznych. Poprawny język. Przejrzysta budowa pracy.

Bunt wielkiego indywidualisty. Analizując postawy różnych bohaterów literackich z różnych epok, porównaj portrety buntowników

Ocena:
20/20
Teza: Losy wielkich indywidualności literackich, które stać było na przeciwstawienie się innym, zamanifestowanie swej niezgody na otaczającą rzeczywistość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca pokazuje kilku ciekawych, odmiennych bohaterów, którzy nie bali się powiedzieć - nie. Poprawny plan i bibliografia.

Kreacja głównego bohatera w literaturze romantycznej. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Romantyczna literatura polska, odwołując się do zachodnioeuropejskich wzorców, stworzyła niepowtarzalne kreacje bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bez zastrzeżeń.

Funkcjonowanie motywu cierpienia w literaturze romantycznej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie funkcjonowania motywu cierpienia w literaturze romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady i cytaty z literatury podmiotowej praca.

Czołowi bohaterowie wybranych polskich dramatów romantycznych. Przedstaw podobieństwa i różnice między nimi

Ocena:
20/20
Teza: Wzorcowych bohaterów polskiego romantyzmu odnajdziemy w dramatach Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat, ukazując czterech bohaterów polskich dramatów romantycznych.

Wewnętrzna przemiana bohatera literackiego. Omów jej istotę oraz funkcję, analizując wybrane dramaty romantyczne

Ocena:
20/20
Teza: Metamorfoza jako kluczowy moment biografii romantycznego bohatera

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat, odwołuje się do najwybitniejszych polskich dramaturgów doby romantyzmu.

Dialog z tradycją romantyczną w literaturze późniejszych epok. Omów zagadnienie na podstawie wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy późniejszych epok ustosunkowują się polemicznie do tradycji romantycznej.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni wyczerpany temat prezentacji. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Literacki portret bohatera romantycznego i kontynuacja jego wizerunku w późniejszych epokach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cechy bohatera romantycznego pozostają niezmienne, niezależnie od epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, rozbudowane argumenty, odwołania do różnych przykładów literackich. Można rozbudować trochę wnioski.

Przedstaw różne formy manifestacji buntu romantycznego w wybranych utworach

Ocena:
19/20
Teza: Poszczególni bohaterowie romantyczni buntowali się przeciw Bogu, światu, uczuciom, zaborcy czy niesprawiedliwości zastanej rzeczywistości.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przedstawia różne rodzaje romantycznego buntu.

Różne wcielenia bohatera romantycznego. Dokonaj porównania na podstawie wybranych przykładów z literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Wypracowane na początku romantyzmu wzorce bohaterów ze względu na specyficzne losy Polski okazały się za ubogie, dlatego też polscy twórcy tego okresu musieli wypracować własne modele bohaterów romantycznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo przejrzysta i zwięzła. Pokazuje w ciekawy sposób różnice miedzy zachodnim bohaterem romantycznym a rodzimym.

Bohater romantycznych dramatów. Przedstaw sposoby kreowania go w wybranych utworach romantycznych

Ocena:
17/20
Teza: Prezentacja sylwetek bohaterów romantycznych w znanych polskich utworach. Próba odnalezienia odniesień w późniejszych okresach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, choć nie wyczerpuje do końca tematu. Można dopracować argumenty i poszerzyć wnioski. Zwięzły ramowy plan wypowiedzi.

Metamorfozy bohatera romantycznego

Ocena:
17/20
Teza: Charakterystyka bohaterów romantycznych. Próba poznania przyczyn ich przemian.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogato uargumentowana, mocne poszczególne części, jednak jako całość nie zachwyca. Można dopracować wstęp i wnioski.