Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw bohatera romantycznego


Metamorfozy bohatera romantycznego

<--1--> W swojej prezentacji zamierzam przedstawić Państwu przemiany bohatera romantycznego odwołując się do utworów polskich wieszczów narodowych - A. Mickiewicza, J. Słowackiego i Z. Krasińskiego. Swoje rozważania odniosę do wybranych bohaterów literackich. A są nimi:
- Gustaw – Konrad – postać z dramatu A. Mickiewicza pt: „Dziady”
- Konrad Wallenrod – tytułowy bohater powieści poetyckiej A. Mickiewicza
- Jacek Soplica – bohater epopei Mickiewiczowskiej pt: „Pan Tadeusz”
Kolejną postacią będzie Kordian z dramatu J. Słowackiego oraz Mąż – hr. Henryk, bohater dramatu Z. Krasińskiego pt: „Nie-Boska komedia”. Wszystkie te postacie łączą losy i niektóre cechy charakteru, jednak każdy z bohaterów to indywiduum, będące na zawsze weszło do polskiej literatury.

„Dziady” Adama Mickiewicza to przykład romantycznego dramatu. Składa się z trzech części. W drugiej pojawia się tajemniczy upiór. Z części czwartej dowiadujemy się, że jest to Gustaw, nieszczęśliwie zakochany młody samobójca. W trzeciej części Gustaw przeistacza się w Konrada – bojownika o niepodległość Polski. W tym przypadku należałoby osobno scharakteryzować różniące się od siebie postacie: Konrada i Gustawa.

Gustaw to romantyczny kochanek nacechowany werteryzmem: nadmiernie uczuciowy, odczuwający ból istnienia, darzący miłością niespełniona ukochana Marylę. Jego charakter i świadomość zostały ukształtowane przez utwory romantyczne, takie właśnie, jak „Cierpienia młodego Wertera”. Podobnie jak główny bohater, tak i Gustaw czuje się niezrozumiany i wyalienowany przez otoczenie. Jego zawód miłosny sprawia, że przestaje wierzyć w księgi. Popełnia samobójstwo, lecz żyje nadal za sprawą powstania z grobu w uroczystość Dziadów.
W części trzeciej następuje przemiana romantycznego kochanka w bojownika o sprawę polską. Imię „Konrad” ma być nawiązaniem do innego wojownika: Konrada Wallenroda. Współwięźniowie widzą w Konradzie szaleńca. Jest on owładnięty pragnieniem poświęcenia się dla ludzkości, w tym celu postanawia zmierzyć się z Bogiem. W Wielkiej Improwizacji, bohater ujawnia wiele cech swojego charakteru. Konrad jest indywidualistą i samotnikiem. Uważa się za wielkiego artystę, mogącego zmierzyć się z samym Bogiem. Odbiorcy jego poezji nie są w stanie dostrzec prawdziwego wnętrza autora. Jego pieśń jest poza ich zasięgiem. Tylko Bóg może zrozumieć poezję bohatera<--2-->. Konrad jest pyszny, sam siebie nazywa mistrzem. We własnym osądzie jest wyjątkowy i równy Bogu, jeżeli nie od niego wyższy. Gardzi ludźmi, którzy swoja pracą osiągnęli życiowe cele. Czuje się od nich lepszy. Jednakże jego główną i największą miłością są ojczyzna i naród. Konrad jest w stanie, jak twierdzi, wznieść się na Boskie wyżyny, ale nie chce pozostawiać ukochanego kraju. Bohater utożsamia się z narodem: „Nazywam się Milijon ^ bo za miliony kocham i cierpię katusze”. Cierpi dla dobra ojczyzny. Pragnie jedynie odrodzenia i szczęścia kraju, ale uważa się za wybrańca, który ma do tego doprowadzić. Konrad twierdzi, że jego absolutna, wręcz boska władza może sprawić, że naród odżyje. Żąda od Boga „rządu dusz”, chce podzielić się z nim władzą. Bohater jest zuchwały, pyszny i ironiczny wobec Boga. Twierdzi, że Najwyższy popełnia błędy, jest bezlitosny. W końcu wypowiada słowa: „Kłamca kto Ciebie nazwał miłością, ^ Ty jesteś tylko mądrością”. Bohater nieomal posuwa się do największego bluźnierstwa: nazwania Boga „carem”, ale szczęśliwie słowo to wypowiada diabeł.

Konrad jako pierwszy realizuje schemat polskiego bohatera romantycznego. Z wrażliwego kochanka przeistacza się w dumnego wojownika. Swoją przemianę odnotowuje na ścianie celi: „Umarł Gustaw – narodził się Konrad”. Chce ratować swoja ojczyznę, czyni to jednak w niewłaściwy sposób. W próbie zmierzenia się z Bogiem ponosi klęskę. Jego winy zostaną mu jednak wybaczone z powodu wstawiennictwa księdza Piotra i miłości, jaką Konrad żywił do Matki Boskiej. Zostanie jednak ślad po grzechu pychy i bluźnierstwa – mała rana na czole, dokuczająca bardziej niż rany w sercu, zadane przez wrogów.

Kordiana, tytułowego bohatera dramatu Juliusza Słowackiego, czytelnicy poznają jako 15-letniego chłopca. Zakochany jest w Laurze, starszej od siebie kobiecie. Przezywa typowe rozterki romantycznego kochanka: odczuwa „ból świata”, owładnięty jest niespełnionym uczuciem, nie widzi dla siebie żadnych celów życiowych. Brakuje mu wiary i zapału, jest zbyt słaby. Przeraża go ogrom świata. Nieszczęśliwe uczucie i „Weltschmerz” doprowadzają do próby samobójczej. Postanawia popełnić samobójstwo. Drugi akt ukazuje nam Kordiana jako niedoszłego samobójcę, podróżnika. Poprzez wędrówkę, poszukuje on celów i wartości, wyzbywa się młodzieńczych złudzeń i ideałów. Dowiaduje się, że światem rządzi pieniądz, prawdziwa miłość nie istnieje, a Kościół podporządkowany jest polityce, nie zaś Bogu<--3-->. Na górze Mont Blanc wygłasza swój monolog (podobny do „Wielkiej Improwizacji” z „Dziadów cz. III” Mickiewicza), w którym przedstawia ideę walki o niepodległość Polski, wzorem Winkelrieda, szwajcarskiego bohatera narodowego. Wypowiada słowa „Polska Winkelriedem narodów”. Bierności (np. mesjanizmowi w III cz. „Dziadów”) przeciwstawia ideę aktywnej walki.

Akt III pokazuje Kordiana jako mężczyznę, który ma ukształtowane swoje ideały. Jest odważny i nieugięty, wręcz bezlitosny. Cechuje go żądza zemsty nad carem. Z miłości do kraju podejmuje się uśmiercić władcę. Jego ofiara jest bezinteresowna: „Narodowi ^ Zapisuję, co mogę… Krew moja i Zycie ^ I tron do rozrządzenia próżny”. Okazuje się jednak, że Kordian nie jest zdolny do tak hańbiącego i niehonorowego czynu. Po pojmaniu ostatecznie traci wiarę w istnienie boskiego porządku.

Przyczyną klęski bohatera staje się ułomność ludzkiej natury powiązana z boskością jego pragnień. Kordian powodowany jest czystymi pobudkami, pragnie tylko dobra swojego kraju. Nie może jednak zrealizować swojego planu, przewyższa on jego możliwości. Okazuje się, że Kordian świadom jest własnych ograniczeń, wynikających z jego ludzkiej natury. Początkowa odwaga i przekonanie o słuszności czynu, ustępują miejsca rozterkom. Świadczy to o Kordianie, jako o bohaterze tragicznym.

Zostały tu przedstawione przemiany bohaterów romantycznych: Wertera, Konrada i Kordiana. Postać Wertera stała się niejako pierwowzorem bohaterów polskich dramatów. Zarówno Konrad – Gustaw, jak i Kordian w młodości zachwycają się poezją i miłością, dręczy ich ból istnienia oraz poczucie bezradności i bezsensu. Ich miłość jest nieszczęśliwa, prowadzi do niejasnego samobójstwa. Tu właśnie rozpoczyna się kreacja postaci różna od pierwowzoru. Konrad i Kordian staja się bojownikami o sprawę polską. Najważniejsza jest dla nich wolność. Dyskusyjna pozostaje ich etyka i moralność (pycha i bluźnierstwo Konrada w „Dziadach”, chęć zamordowania króla w „Kordianie”).

Kolejnym bohaterem literatury romantycznej, który uległ przemianie był Konrad Wallenrod.
Otwiera on galerię wielkich mickiewiczowskich bohaterów romantycznych. Jest to postać tragiczna, rozdarta między patriotyzmem i obowiązkami wobec ojczyzny, a osobistym szczęściem, które decyduje się w końcu poświęcić, bo „Szczęścia w domu nie zaznał bo go nie było w ogóle”<--4-->. Jego dramat pogłębia dodatkowo niehonorowy sposób walki z wrogiem, na który jest zmuszony przez polityczne okoliczności. Mickiewicz pokazuje swojego bohatera w całym jego skomplikowaniu psychologicznym, w sposób niejednoznaczny i często wywołujący kontrowersyjne oceny. Z jednej strony Konrad Wallenrod jest w stanie dokonać heroicznego czynu, z drugiej jednak przeżywa chwile wahania, zwątpienia, odwleka chwilę decydującego ciosu. Ma świadomość, że w jego tragiczny los wpisana jest śmierć - wypełniwszy swoją spiskową misję, Konrad nie mógłby ujść krzyżackiej zemście. Spokojne, szczęśliwe życie u boku kochającej go Aldony jest niemożliwe i, mimo zrywów nadziei, Wallenrod zdaje sobie z tego sprawę. Jego wewnętrzny dramat jest tym większy, że wie, że złamał życie nie tylko sobie, ale także Aldonie. Czyn, którego dokonał, wyniszcza go od środka, skłania ku alkoholizmowi, wreszcie powoduje samobójczą śmierć.

Od imienia głównego bohatera utworu A. Mickiewicza powstały terminy: walenrodyzm i postawa walenrodyczna na określenie postawy bohatera, który w imię racji patriotycznych zmuszony jest walczyć podstępem, przybierając maskę i stając się bohaterem dwulicowym. Idea walenrodyzmu zaciążyła na postępowaniu wielu działaczy politycznych żyjących w czasach A. Mickiewicza, przetrwała także do czasów współczesnych.

Typowego bohatera romantycznego odnajdziemy w „Panu Tadeuszu”. Postacią tą jest ksiądz Robak, czyli Jacek Soplica. Historia jego życia to konsekwencja popełnionej w młodości zbrodni, wynikającej z nieszczęśliwej miłości. Zabójstwo Stolnika Horeszki powoduje przełom i głęboką przemianę w jego życiu. Wszyscy uznają go za zdrajcę narodowego, a Moskale za swojego stronnika. Obdarzają go bogactwem oraz zaszczytami. Ceną za młodzieńczą gwałtowność było poczucie winy, które do końca życia prześladowało splamionego polską krwią Soplicę. Nieszczęśliwy i samotny, poszukiwał odkupienia swoich win w służbie społeczeństwu i ojczyźnie. Stał się mnichem i przyjął imię Robaka. Jako ksiądz Robak niezmordowanie działał w funkcji emisariusza politycznego na całej Litwie - przygotowując zaścianki szlacheckie do powstania zbrojnego przeciwko zaborcy i do czynnego poparcia Legionów Polskich formowanych przez Dąbrowskiego. Wkrótce jego imię stało się znane, jednak nikt nie miał dostępu do chowanej przez niego tajemnicy. Zachowywał się w sposób skromny i cichy, twarz zawsze zasłaniał kapturem. Mimo że okrywająca go hańba i zła sława musiały być dla niego strasznym brzemieniem, dopiero na łożu śmierci zdecydował się wyznać: "Jam jest Jacek Soplica"<--5-->. Szukanie obrony i schronienia przed cierpieniem w mnisim habicie przywodzą na myśl tajemniczego mnicha, który jest bohaterem "Giaura" Byrona. Jednak ksiądz Robak nie był typem samotnika, nie ukrywał się przed światem w klasztorze, niw widział sensu w ucieczce od rzeczywistości. W jego postaci zauważyć możemy, oprócz typowych cech romantycznych, także nowy element: patriotyzm o charakterze społecznym. Ksiądz Robak jest pierwszym z wielkich mickiewiczowskich bohaterów, który nie jest indywidualistą. Nie podziela przekonania Konrada, że sam dokona wielkich czynów i ocali naród. Przeciwnie, jest przekonany o słuszności działania grupowego, o mocy tkwiącej w całym narodzie. Swoim działaniem podkreśla sens wysiłku podejmowanego wspólnie przez całe społeczeństwo.

Według mnie, po przemianie Jacek Soplica to wzór prawdziwego patrioty, który wszystko jest w stanie poświęcić dla ojczyzny. Jest to postacią dynamiczną - jego charakter kształtuje się w trakcie rozwijania się akcji utworu. Mickiewicz w swoim utworze świadomie podkreśla, jak wielkie znaczenie w życiu człowieka odgrywa służba i poświęcenie dla ojczyzny oraz żarliwy patriotyzm, co powoduje, że przebaczamy Jackowi wszystkie grzechy jego młodości i stawiamy go w rzędzie tych bohaterów literackich, którzy stanowią dla nas wzory osobowe.

Trochę inny typ bohatera wprowadza w swoim utworze Zygmunt Krasiński. Hrabia Henryk to początkowo Mąż. Nie jest to zgodne z romantycznym pojmowaniem miłości, dlatego też bohater nie zaznaje szczęścia w małżeństwie. Zostaje omamiony przez wizję młodzieńczej kochanki, co prowadzi do tragedii: z jego winy jego żona popada w obłęd, potem umiera. Syn Hrabiego, Orcio, objawia niezwykłe cechy: widzi to, czego wszyscy wokół niego nie widzą, rozmawia ze swoją nieżyjącą matką. Okazuje się, że jest on poetą - taki los będzie jego przekleństwem i nieszczęściem. Krasiński wprowadza poetę nie jako bohatera głównego z powodu swego przeświadczenia, że artysta nie jest w stanie w sposób odpowiedzialny kierować narodem, gdyż jest zbyt rozdarty wewnętrznie: zarazem nieprzeciętny i słaby, doskonały i niezdolny udźwignąć ciężar państwa na swych barkach.

Mąż w II części dramatu tzw. dramatem społecznym występuje jako hr. Henryk. Po przemianie wewnętrznej zostaje przywódcą obozu arystokratów. Od początku ma świadomość, że broni przegranej sprawy - nie wyzwolenia narodowego, a jedynie utrzymania przywilejów klasy rządzącej. Zachowuje cały czas indywidualistyczną trzeźwość osądu sytuacji, jest nawet w stanie wewnętrznie przyznać obiektywną rację przeciwnemu obozowi rewolucjonistów w rozmowie z ich wodzem, Pankracym<--6-->. Jednak poświęca się swojej sprawie z całą ofiarnością, na jaką go stać, traktując to jako kwestię honoru. Kiedy ginie jego syn, a walczący nie mają już czym się bronić, Henryk popełnia samobójstwo, rzucając się w przepaść.

Podsumowując swoje rozważania pragnę zwrócić uwagę, iż bohaterowie romantyczni, to jednostka niepowtarzalna, niezwykła, to wielki indywidualista. Jest to postać zbuntowana, zmagająca się ze społeczeństwem, z Bogiem, ze sobą. Nieustannie walczy, powodowana pasją tworzenia nowego. Sprzeciwia się społecznej niesprawiedliwości, tkwiącemu w ludziach złu, obojętności świata i jego sztywnym konwenansom. Bohater romantyczny jest wrażliwy (często przewrażliwiony), idealistyczny, marzycielski, skłonny do bezinteresownych poświęceń. Dla wielkiej idei jest w stanie poświęcić wszystko, nawet osobiste szczęście. Często też bywa samotny, wyobcowany, niezrozumiany i nieakceptowany przez większość. Czasem sam trzyma się na uboczu, zmagając się z wielką namiętnością lub poczuciem winy.

Schemat polskiego bohatera romantycznego przedstawia się w następujący sposób: młodość (nieszczęśliwa miłość, „ból istnienia”), samobójstwo, duchowa przemiana, dorosłość (etap publiczny, walka o wyzwolenie). Pierwszy etap, czyli młodość, wzorowane były na postaci Wertera, ale reszta zawierała negację jego postawy. W polskim dramacie romantycznym, bohater porzucał zagadnienia prywatne dla dobra kraju. Goethe mógł wykreować więc postać, która w pełni poświęciła się miłości, ponieważ to nie on, ale Mickiewicz i Słowacki, żyli w kraju, który próbował odzyskać niepodległość.

Jak widać na przykładzie opisanych przeze mnie bohaterów, wśród najistotniejszych motywów metamorfozy wewnętrznej są nieszczęśliwa miłość Gustawa cz. IV „Dziadów”, poszukiwanie sensu w życiu tak jak było to u Kordiana, próba odkupienia wcześniejszych win przez Jacka Soplicę w „Panu Tadeuszu” i chęć niesienia pomocy ojczyźnie tak jak miało to miejsce w „Konradzie Wallenrodzie”. Kolejnym etapem jest zawsze przemiana, która kończy się zazwyczaj złożeniem ofiary ze swego życia na rzecz wyższej sprawy, w przypadku polskich bohaterów - sprawy narodowowyzwoleńczej lub społecznej.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Literacki portret bohatera romantycznego i kontynuacja jego wizerunku w późniejszych epokach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Cechy bohatera romantycznego pozostają niezmienne, niezależnie od epoki literackiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, rozbudowane argumenty, odwołania do różnych przykładów literackich. Można rozbudować trochę wnioski.

Bohater romantycznych dramatów. Przedstaw sposoby kreowania go w wybranych utworach romantycznych

Ocena:
17/20
Teza: Prezentacja sylwetek bohaterów romantycznych w znanych polskich utworach. Próba odnalezienia odniesień w późniejszych okresach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, choć nie wyczerpuje do końca tematu. Można dopracować argumenty i poszerzyć wnioski. Zwięzły ramowy plan wypowiedzi.

Metamorfozy bohatera romantycznego

Ocena:
17/20
Teza: Charakterystyka bohaterów romantycznych. Próba poznania przyczyn ich przemian.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogato uargumentowana, mocne poszczególne części, jednak jako całość nie zachwyca. Można dopracować wstęp i wnioski.