Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw domu


Obraz domu rodzinnego w literaturze. Przedstaw, opierając się na wybranych przykładach z rożnych epok

Dom to miejsce bliskie każdemu. To w nim stawiamy pierwsze kroki, wypowiadamy pierwsze słowa, poznajemy wartości, ale i ronimy pierwsze łzy. Powinien dawać poczucie bezpieczeństwa, być miejscem schronienia, „twierdzą”, przestrzenią, w której spotyka się rodzina, przyjaciele. O wadze domu pisał między innymi w jednym z listów do narzeczonej Żeromski: „Dom jest dla człowieka częścią jego istoty, toteż najbardziej brak tej części odczuwają tacy jak ja, co nie mieli prawie rodzinnego domu…”. Dom to zazwyczaj symbol rodziny, spokoju, stabilizacji, kosmicznego ładu czy pępka świata. Nie dziwi więc fakt, że motyw domu jako miejsca, gdzie żyje rodzina występuje bardzo często. Dyskusje i relacje pomiędzy członkami domostw są często wykorzystywane do przedstawienia mentalności przedstawicieli danej epoki, a także ich sposobu postrzegania świata. W literaturze, tak jak w życiu, spotkać możemy zarówno szczęśliwe, pełne śmiechu i zrozumienia domu, jak też takie, w których panuje smutek, czasem nawet okrucieństwo.

Z podkreśleniem roli domowego, rodzinnego ciepła spotkać możemy się już w mitologii. Symbolem domu jest tam córka Kronosa i Rei – Hestia – bogini ognia i ogniska domowego. Dawni Grecy poświęcali jej ognisko, które znajdowało się w każdym domu, a także w budynkach publicznych. Kult Hestii miał rodowód praindoeuropejski. Jest to przypuszczalnie jedno z najstarszych bóstw europejskich. Jako grecka bogini ślubowała dziewictwo i, choć była opiekunką wszystkich rodzin, sama nie mogła założyć rodzinnego gniazda. O szacunku, jakim ją darzono świadczy fakt, że każda panna młoda „dziedziczyła” ogień bogini, ponieważ jej matka rozpalała pierwszy raz nowe domowe ognisko pochodnią przeniesioną z własnego domu. Także przy zakładaniu nowych kolonii ogień rozniecano ogniem pochodzącym ze stolicy. W starożytnym Rzymie jej odpowiedniczką Hestii była Westa. Jej świątynia znajduje się do dziś na Forum Romanum w stolicy Włoch. Płonął w niej wieczny, reprezentujący samą Westę ogień, którym opiekowały się kapłanki westalki.

Obraz szczęścia rodzinnego odnajdziemy w renesansowym utworze „Żywot człowieka poczciwego” Mikołaja Reja. Wybitny poeta kreśli portret szlachcica - ziemianina wiodącego spokojne i unormowane życie na wsi. „Człowiek poczciwy” to dobry gospodarz, który dogląda prac w polu i w ogrodzie, troszczy się o gospodarstwo i rodzinę, jest oddanym mężem i ojcem. Rej przedstawia w swoim utworze obraz zgodnej rodziny, w życiu, której dominują: praca, wzajemna miłość i troska o potomstwo. Utwór pokazuje obraz wzorowego małżeństwa i szczęśliwego życia rodzinnego „człowieka poczciwego”. Małżonkowie darzą się szacunkiem, wspierają się w pracy, przeżywają wspólne smutki i radości. Z radością goszczą przyjaciół i sąsiadów, którzy chętnie zaglądają do ich domu, pełnego ciepła rodzinnego i miłości. W małżeństwie panują miłość, zgoda i wzajemne zrozumienie, dlatego gospodarz cieszy się szczęściem rodzinnym i dba, by niczego w domu nie brakowało. Z radością wraca do zacisza domowego, do żony i „dziatek”, o czym świadczyć może fragment: „wiosną azaź owo nie rozkosz z żonką, z czeladką po sadkach, po ogródkach sobie chodzić,(...). Rej kreśli, więc portret rodziny szczęśliwej, która zapewnia ziemianinowi pomyślne, spokojne i radosne życie.

Literatura romantyczna skupiała się na jednostkowym bohaterze i jego dylematach. Zazwyczaj był on nieszczęśliwym kochankiem lub bojownikiem o sprawę narodową. Z domami rodzinnymi, które stanowią tło całego utworu spotykamy się dopiero w pozytywizmie. Podobnie jak Serbinowo w „Nocach i dniach” Marii Dąbrowskiej, tak Korczyn w „Nad Niemnem” są główną areną powieściowych wydarzeń. Dworek rodziny Korczyńskich to majątek dziedziczony z pokolenia na pokolenie. Jego aktualny gospodarz – Benedykt – po powstaniu styczniowym ma problemy z utrzymaniem gospodarstwa. Jednak traktuje je jako „gniazdo ojczyste”, próbuje podtrzymać dawne tradycje i obyczaje, sprzeciwia się modnym nowinkom, a nawet kpi z nich. Dzięki uporowi i umiłowaniu pracy udaje mu się pozostać właścicielem. Dodatkowo w trudnej sytuacji nie wspiera go żona – Emilia, która jest wiecznie schorowana. Kobieta żyje tym co wyczyta w rozlicznych romansach, marzy o wielkiej miłości i wspanialszym świecie, zupełnie nie rozumie problemów ojca. Autorka charakteryzuje ją używając zabiegu milieu, czyli poprzez opis pokoju, w którym pani domu przebywała: „pokój ten przypominał pudełko apteczne oklejona papierem w kwiatki i napełnione wonią olejków i trucizn.” Benedykt, mimo początkowych kłótni z synem – Witoldem – ostatecznie odnajduje w nim podporę i kontynuatora swoich idei. To dodaje mu nowych sił w walce o utrzymanie Korczyna. Obraz korczyńskiej rodziny dopełniają: siostra Witolda Leonia, Marta – krewna Benedykta opiekująca się domem, a także Justyna Orzelska z ojcem. Szlachecki dwór z „Nad Niemnem” nie jest pełen przepychu, jak mickiewiczowskie Soplicowo, widać w nim skromność, prostotę, nawet zubożenie. Jest to miejsce raczej smutne, w którym cierpią samotni bohaterowie.

Z motywem domu rodzinnego, a właściwie jego zaprzeczenie może spotkać się w powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”. Główny bohater – Tomasz Judym – już od dzieciństwa pozbawiony jest rodzinnego ciepła. Wychowuje go ciotka, która nie przejmuje się losem chłopca. Następnie podczas studiów i po powrocie z nich nie znajduje stałego, bezpiecznego miejsca. Podobną sytuację miała Joanna Podborska, która z racji wykonywanej pracy guwernantki, mieszkała w domach swych wychowanków, traktując spotykane rodziny, jak swoje własne. Judym po wielu doświadczeniach decyduje się wyrzec własnego szczęścia w imię niesienia opieki biednym i chorym. Justynie tłumaczy: „Jestem odpowiedzialny przed moim duchem, który we mnie woła: „nie pozwalam!”. Jeżeli tego nie zrobię ja, lekarz, to któż to uczyni? Tego nikt… […] Otrzymałem wszystko, co potrzeba… Muszę to oddać, com wziął. Ten dług przeklęty… Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden. Żeby obok mnie nikt nie był, nikt mię nie trzymał!” W tym momencie wyrzeka się szczęścia osobistego i domowego w imię wyższych ideałów.

Krytykę mieszczaństwa odnaleźć możemy w „Moralności pani Dulskiej”. Dramat Gabrieli Zapolskiej pokazuje typową rodzinę, która tylko pozornie żyje zgodnie z zasadami przyzwoitości i moralności. W pierwszej scenie obserwujemy gospodynię – panią Anielę Dulską, która się krząta, wydaje polecenia służbie, zwołuje rodzinę. Wydawałoby się przeciętna, zwyczajna rodzina. Wszystko wygląda jak należy. Jednak, jak pokazuje dalsza część utworu, to tylko pozory. W tym domu brak uczuć, ciepłych, pozytywnych emocji. Mieszkańcy tylko udają, że są rodziną. Dzieciom brak poczucia bezpieczeństwa, zrozumienia i miłości rodziców. O zakłamaniu świadczy między innymi bunt Zbyszka przeciw matce. Bohater jednak bardzo szybko ze względu na własną wygodę podporządkowuje się jej. Główna zasada tego domu jest taka, by swoje brudy w domu prać, to znaczy by we własnych czterech ścianach ukryć wszelkie niedoskonałości, a na zewnątrz świecić przykładem. Mimo iż Zapolska nieraz w sposób humorystyczny opisuje zwyczaje rodzinne, na przykład spacer pana Felicjana wokół stołu w salonie, tak naprawdę demaskuje obłudę i niegodziwość mieszczaństwa.

Inny przykład wykorzystania motywu domu rodzinnego odnaleźć możemy w „Granicy” Zofii Nałkowskiej. Rodzinnym domem Zenona Ziembiewicza jest dworek szlachecki w Boleborzy, należący do hrabiostwa Tczewskich i zarządzany przez Waleriana Ziembiewicza, ojca głównego bohatera. Boleborza to przede wszystkim szlachecki sposób myślenia i świadomości. Pan Walerian, twierdzący, że jest przywiązany do ziemi i tradycji, do końca życia szczycił się posiadaniem herbów szlacheckich, należących do niego i do jego żony. Ziembiewicze to portret upadku szlacheckiego życia, jego etap końcowy, kiedy to szlachcic z herbem, bez własnego majątku, musiał pracować dla innych. Walerian nie przejmował się w rzeczywistości majątkiem, którym zarządzał, spędzał dnie na rozrywkach, uwodzeniu dziewcząt folwarcznych. Symbolem wzajemnej miłości Waleriana i Żanci Ziembiewiczów był gest obojga na koniec dnia – Walerian całował dłoń żony, a ona całowała jego rękę. Mimo że Zenon krytycznie odnosił się do sposobu życia ojca i jego stosunku do matki, która świadoma zdrad małżonka milczała, powielił boleborzański schemat. Miłość Zenona i Elżbiety zapewne byłaby uczuciem bezgranicznym i wyjątkowym, gdyby nie romans Zenona i Justyny: „I tak rzecz cała ułożyła się ściśle według wiadomego schematu: dziewczyna wiejska i panna z mieszczańskiej kamienicy, narzeczona i kochanka, miłość idealna i zmysły”. Pęd do kariery spowodował, że Zenon pragnął mieć rodzinę na pokaz. Mimo uzyskanego statusu, wydawanych przyjęć nie był to dom szczęśliwy, zaś romans pana domu z Justyną doprowadził ostatecznie do tragedii.

Groteskowy motyw rodzinnego domu możemy odnaleźć w „Tangu” Mrożka. Autor ukazuje dom Stomilów, w którym mieszkają trzy pokolenia, które w żaden sposób nie potrafią się porozumieć. Dom wypełniają porozrzucane rupiecie. Ojciec nie potrafi być ojcem, jego miejsce zajmuje syn – Artur, próbując przywróci porządek, zaś babcia zachowuje się jak młódka. Artur o swoim domu mówi: „W tym domu panuje bezład, entropia i anarchia (…). Żadnego porządku, żadnej zgodności z dniem bieżącym. Żadnej skromności ani inicjatywy. Tutaj nie można oddychać, chodzić, żyć!”. Jednym z problemów ukazanym w „Tangu” jest konflikt pokoleń. Jednak to młode pokolenie oskarża starszych o brak zasad, jest konserwatywne. Celem głównego bohatera – Artura – jest powrót do normalności, w której miałby prawo do buntu. Zarzuca swojemu ojcu, że jego pokolenie doprowadziło do upadku norm, „przeciw którym można się było jeszcze buntować (…) Brak norm stał się waszą normą. A ja mogę się buntować tylko przeciw wam, czyli przeciwko waszemu rozpasaniu”. Mrożek wykorzystał motyw domu rodzinnego by ukazać upadek moralny świata. Pokazuje między innymi przyzwyczajenie do niechlujnego wyglądu, akceptację romansów pani domu, babcię, która zachowuje się jak nastolatka. Artur tak określa ten stan: „(…) burdel, gdzie nic nie funkcjonuje, bo wszystko dozwolone, gdzie nie ma ani zasad, ani wykroczeń (…)”. Sprzeciw Artura wydawał się w końcu przynosić sukcesy, lecz zwątpienie w słuszność własnych racji doprowadziło do śmierci głównego bohatera.

Zaprezentowane wizerunki rodzinnych domostw, miejsc najbliższych człowiekowi, pokazują, jak bardzo różnorodne mogą to być miejsca. Na przykładzie każdego z domów możemy odnaleźć sposób myślenia ówczesnych ludzi i filozofii, która im przyświecała. Renesansowy obraz ukazany przez Reja ilustruje dążenie do harmonii, wzajemnego szczęścia. Późniejsze wizerunki skupiają się głównie na pokazaniu za pomocą rodziny i rodzinnego domu aktualnych problemów. Sposób takiego przedstawienia „rodzinnego gniazda” odnaleźć możemy zarówno w „Granicy”, w której Nałkowska ukazała upadek warstwy szlacheckiej, „Moralności pani Dulskiej”, gdzie autorka krytykuje mieszczańską moralność czy „Tangu” Mrożka – ostrzeżeniu przed upadkiem moralnym świata. Dopóki dom rodzinny będzie podstawową przestrzenią, w której dorastamy i żyjemy, dopóty nie zniknie z kart literatury, prezentując oblicza coraz szybciej zmieniającego się świata.

strona:    1    2    3    4  





Ojczyzna jako dom. Przedstaw na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Motyw domu jako ojczyzny możemy obserwować na przykładzie wielu epok, a jego realizacja zależy od intencji autora.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, temat zrealizowany przejrzyście. Dobra bibliografia i plan pracy.

Arkadyjskie ujęcia domu w literaturze polskiej. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze do motywu arkadii odwołują się pisarze i poeci, którzy z dystansu patrzą na swój młodzieńczy dom, na „kraj lat dziecinnych”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpująco opisuje wizje idyllicznych domów. Poprawny język, przejrzysta treść.

Różne obrazy domu w literaturze polskiej. Zanalizuj wybrane przez siebie przykłady

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze polskiej dom to zazwyczaj ostoja tradycji, nieraz motyw domu bywa wykorzystany by ukazać wady domowników - reprezentantów określonej grupy społecznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta. Bogata bibliografia, poprawny plan wypowiedzi.

Różne ujęcia motywu domu w literaturze i sztuce różnych epok. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Motyw domu w różnorodny sposób bywa wykorzystywany przez artystów rożnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata, wykorzystuje przykłady z literatury i sztuki. Obszerna bibliografia. Poprawny język.

Dom i rodzina jako motyw literacki. Omów różne sposoby jego ujęcia na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy literatury, świadomi, jak wielką rolę w egzystencji każdego odgrywa dom i rodzina, często sięgali po związane z nimi motywy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan pracy.

Jakie znaczenie ma dom i rodzina w życiu człowieka? Zaprezentuj funkcjonowanie tego motywu, odnosząc się do utworów różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy, analizując mechanizmy tworzące rodzinny dom, szeroko opisywali jego znaczenie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca konkretna, na temat, zawiera właściwą analizę poprawnie dobranych dzieł.

Literatura XX wieku o domu i rodzinie - serio i prześmiesznie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Zarówno śmieszne, jak i poważne obrazy rodzinnego domu wiele mówią o świadomości i wartościach wyznawanych przez ich mieszkańców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana płynnym językiem. Ciekawe przykłady, w pełni zrealizowany temat.

Dom i bezdomność w literaturze. Omów wpływ tych kategorii na losy bohaterów w wybranych utworach z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Wpływ motywu domu lub jego braku na życie i wybory literackich bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w różnorodny sposób mówi o domu i jego braku. Ciekawe przykłady literackie.

Porównanie ujęcia motywu domu rodzinnego w serialu telewizyjnym, filmie i literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Dzieła literackie i filmowe dokumentują najważniejsze procesy i zmieniające się relacje jakie zachodzą w przestrzeni rodzinnego domu.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetna praca oparta na bogatym materiale. Przemyślana i konsekwentna kompozycja.

Dom. Omów realizację tego motywu literackiego, odwołując się do utworów ukazujących różne jego ujęcie

Ocena:
20/20
Teza: Pojęcie domu w literaturze ma bardzo szerokie zastosowanie i występuje w postaci dosłownej, jak i symbolicznej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, ukazuje w jak różny sposób można postrzegać dom.

Motyw domu, z którego się odchodzi, do którego się powraca. Przedstaw różne obrazy domu i oceń jego wartości w życiu wybranych bohaterów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura od wieków wykorzystuje motyw domu by ukazać jego wagę w życiu człowieka, a także ludzką wędrówkę przez życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, oparta na ciekawej teorii, ukazująca wszechstronność wykorzystania motywu domu, przede wszystkim w sposób symboliczny.

Polski dom i polskie tradycje. Analizując przykłady z literatury, przedstaw sposób wykorzystania i funkcje tego motywu

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze polskiej odnajdziemy wiele wizerunków domów, w których jednym z najważniejszych zadań było przekazywanie narodowych tradycji

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dowodzi, że polskie tradycje przyczyniały się do zachowania tożsamości narodowej. Dobrze wybrane przykłady, wnikliwe podsumowanie.

Wpływ domu rodzinnego na kształtowanie osobowości człowieka. Omów na wybranych przykładach literackich i własnych doświadczeniach

Ocena:
19/20
Teza: Występująca w domu rodzinnym miłość jest warunkiem przekazania młodym ludziom określonego systemu wartości oraz tradycji kształtujących osobowość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, w pełni zrealizowany temat i uargumentowana teza.

Symbolika domu w literaturze polskiej różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Oprócz dosłownego znaczenia pojęcia dom często niesie ono ze sobą bogatsze, symboliczne treści.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca realizuje temat na dobrze dobranych przykładach. Dobry język wypowiedzi, czytelna konstrukcja.

Obraz domu rodzinnego w literaturze. Przedstaw, opierając się na wybranych przykładach z rożnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Relacje pomiędzy członkami domostw są często wykorzystywane do przedstawienia mentalności przedstawicieli danej epoki, a także ich sposobu postrzegania świata.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje na właściwie dobranych przykładach jak różnie może zostać wykorzystany motyw rodzinnego domu. Poprawny język, dobrze uargumentowana teza.

Motyw domu w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Artyści przedstawiali zarówno tradycyjne wyobrażenia domostw, jak też takie, które odbiegały od idealistycznych wyobrażeń.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna pokazuje jak zmieniał się dom na przestrzeni lat. Praca odwołuje się głównie do tradycji szlacheckiej. Poprawny język wypowiedzi. Bogata bibliografia.

Omów rolę domu rodzinnego w życiu bohaterów wybranych dzieł literackich

Ocena:
19/20
Teza: We wszystkich odwołujących się do motywu rodzinnego domu utworach podkreślana jest waga stosunków panujących w rodzinie i mich wpływu na samopoczucie jej członków.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Czy dom i rodzina mogą stać się przewodnią ideą w życiu człowieka? Rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Czy rzeczywiście dla każdego dom i rodzina to najważniejsze elementy w życiu?

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna, przemyślana prezentacja.

Samotność i bezdomność w literaturze polskiej. Omów problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Często terminy samotności i bezdomności łączą się ze sobą, są tożsame. Ludzie, którzy nie mają swojego miejsca zamieszkania lub nie mogą się odnaleźć w swoim świecie, czują się samotni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Teza została w pełni uargumentowana.