Podobieństwa i różnice w sposobach kreacji szatana w wybranych dziełach literackich i sztukach plastycznych
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw szatana, diabła


Podobieństwa i różnice w sposobach kreacji szatana w wybranych dziełach literackich i sztukach plastycznych

W naszym kręgu kulturowym opartym na wierze chrześcijańskiej podział ról jest jasno określony. Bóg symbolizuje dobro, wspaniałomyślność i przebaczenie. Uosobieniem zła jest Szatan. Imię Szatana po raz pierwszy pojawia się w Biblii a dokładniej w Starym Testamencie. Jego geneza powstania jest niejasna, pojawia się w Raju pod postacią węża aby kusić Adama i Ewę. Wiąże się z nim także inna opowieść biblijna mówiąca o buncie aniołów przeciw Bogu, których przywódcą był Lucyfer, czyli Szatan. Sam wyraz Szatan pierwszy raz pojawia się w Księdze Hioba, gdzie zawiera układ z Bogiem polegający na tym, że będzie kusił zarówno Stwórcę aby wystawił na próbę Hioba jak i samego Hioba aby sprzeniewierzył się Bogu.

Szatan w swoich działaniach może przybierać różne postacie. Najbardziej popularne skojarzenie to wąż, ale w Apokalipsie występuje pod postacią siedmiogłowego szkarłatnego smoka, zajmującego 1/3 nieba, który toczy walkę z Bogiem i przegrywa. Te wszystkie wątki dotyczące Szatana w Biblii zostały powiązane i rozwinięte przez teologów, którzy stworzyli spójny obraz Władcy ciemności. Szatan to upadły anioł, który przeciwstawił się Bogu i został strącony pod ziemię do Piekła. Został jego władcą i ma do pomocy piekielne demony czyli diabły. Ich zadaniem jest działanie na szkodę ludzi poprzez szerzenie zła i nieszczęść, a wszystko to po to, aby ludzie odwrócili się od Boga, aby żyli w grzechu i nie mogli zostać zbawieni. Taki wizerunek władcy Piekła, mimo iż przez wiele wieków ewoluował, pozostał aktualny do czasów współczesnych, świadcząc o ponadczasowości Pisma Świętego.

Zakres wierzeń skupiających się wokół Piekła i Szatana trafił na podatny grunt w średniowieczu. Powstały wtedy bardzo rygorystyczne normy mówiące o życiu w grzechu. Za grzeszne uznano samo ciało człowieka, a także wiele zachowań międzyludzkich, szczególnie tych związanych z seksem. Stąd rozwinięcie doktryny mówiącej o potrzebie umartwiania ciała, przejawiające się w noszeniu włosiennic, biczowaniu, postach. Szczególnie podatne na podszepty diabła uznano kobiety, co doprowadziło między innymi do stworzenia obrazu kobiety – czarownicy, która oddaje się fizycznie diabłu, aby uzyskać moc szkodzenia innym ludziom. Stopniowo w niektórych krajach przekształciło się to w procesy czarownic i palenie ich na stosach. Szerokie określenie pojęcia grzechu znaczyło, że podejrzani o kontakty z diabłem stawali się ludzie nauki, filozofowie, którzy próbowali na przykład inaczej interpretować zasady wiary niż oficjalna doktryna kościelna. W sztuce skrystalizowała się postać diabła jako kozłonogiego satyra z rogami i szponami, ze złośliwym i szyderczym wyrazem twarzy. Tak na przykład diabły są przedstawiane w tryptyku Memlinga „Sąd Ostateczny”, czy w miedziorycie Drera, „Rycerz, Śmierć i Diabeł”.

Ale w średniowieczu zrodziło się także inne podejście do diabła. W ówczesnych misteriach na przykład była to postać prawie komiczna, bo przecież władca Piekieł przegrał walkę z Bogiem więc można by powiedzieć zgodnie z przysłowiem, że ,,nie taki diabeł straszny jak go malują”.

Twórcy Odrodzenia do tematyki diabła odnosili się raczej z dystansem, ale prekursor renesansu Dante Alighieri stworzył dzieło, które na długo ukształtowało obraz Piekła wśród ludzi. W Boskiej Komedii Piekło ma kształt ogromnego leja znajdującego się pod ziemią, zwężającego się ku dołowi. Powstał on po upadku Lucyfera, on sam zresztą zajmuję ostatni najniższy krąg piekieł. Piekło zapełniają grzesznicy, którzy poddawani są torturom przez mieszkające tam demony. Diabeł towarzyszył także twórczości Szekspira, gdzie najczęściej był synonimem zdrady i kusicielem. W późniejszych wiekach szczególnym zainteresowaniem twórców cieszył się diabeł w epoce romantyzmu. Wielcy pisarze tego okresu widzieli Diabła jako siłę walczącą z Bogiem o duszę człowieka. W „Fauście” J.W. Goethego właśnie Szatan jest partnerem Boga w zakładzie o duszę ludzką. Jest pokazany jako siła pierwotna i nieodłączna światu, ale skazana na porażkę. Zło jest bezsilne wobec dobra, a Szatan jest tak naprawdę tylko jednym z poddanych Boga.

Szatan objawia się w dramacie jako Mefistofeles – osoba obłudna, chytra, doskonale znająca charakter i zwyczaje człowieka, z czego bez skrupułów korzysta kierując się własnymi korzyściami. Faust, pod wpływem diabła zgadza się na podpisanie cyrografu, który stwierdza, że diabeł będzie służył uczonemu do końca życia, po czym jako zapłatę po śmierci ten odda mu swoją duszę. Jednak szybko przekonuje się, że ta decyzja nie przyniesie mu wiele dobrego. Teoretycznie Mefistofeles robił wszystko, czego jego pan mógł sobie tylko zażyczyć. Zmienił go w młodego człowieka, pomógł mu w odwiedzaniu różnych zakątków świata jak Lipsk czy góry Harcu. A nawet sprowadził dla oblubienicy tytułowego bohatera – Małgorzaty skrzynie z klejnotami i kosztownościami. Diabeł jednak, oprócz roli zwykłego sługi, korzysta z okazji. Podszeptami oraz fałszerstwami przekonuje go do rzeczy, które później przyczyniają się tylko do nieszczęść. Doskonałym przykładem jest tutaj zabójstwo Walentego – brata Małgorzaty w sporze, który szatan sprowokował i zaognił.

Wszystko to w konsekwencji doprowadza do śmierci jego ukochanej. Jest to moment zwrotny w dramacie. Bohater przegląda na oczy, a diabeł nie odgrywa już w jego życiu roli doradcy. Diabeł jest już jedynie narzędziem w ręku człowieka. Wszystkie próby manipulowania uczonym stają się nieskuteczne. Mefistofeles, tak jak większość interpretacji szatana, symbolizuje zło oraz wszystkie jego aspekty, sprowadza się do podstawowych żądz człowieka, zachęca do kierowania się pierwotnym instynktem. Jest przedstawicielem piekła. Wszędzie, gdzie tyko się znajdzie wprowadza chaos swoimi podszeptami i knowaniami. Jest tym bardziej niebezpieczny, bo inteligentny, posiadający ogromną wiedzę, a na dodatek dysponujący nadludzkimi mocami. Ich przykładem może być rozlewanie najlepszych win wprost z dziur zrobionych w drewnianym stole, czy zmiana postaci w psa.

W literaturze polskiej tego okresu podobnie pisali Słowacki i Mickiewicz. Ten ostatni w Dziadach przedstawił szatana jako postać złożoną. Po pierwsze, w wielkiej improwizacji szatan jest kusicielem, który walczy z bogiem o duszę Konrada. Usiłuje zmusić go do grzechu przez doprowadzenie do bluźnierstw skierowanych przeciw bogu, a w ostateczności do wyrzeczenia się stwórcy. Ogrom cierpień, jakie spadają na bohatera i jego najbliższych powoduje, że sprzeciwianie się bogu przychodzi mu znacznie prościej, ale w końcowym rozrachunku diabeł przegrywa walkę o duszę Konrada, ponieważ Konrad nie przekracza ostatecznej granicy i nie wyrzeka się boga.
Na drugiej płaszczyźnie szatan przedstawiony jest jako wcielenie zła i utożsamiony ze znienawidzonym przez Polaków carem. Mickiewicz był zagorzałym zwolennikiem walki Polski o niepodległość i dał temu wyraz między innymi w trzeciej części „Dziadów”. Pokazał Polaków, a szczególnie swoich towarzyszy z młodości, jako osoby posiadające wszelkie cechy pozytywne stojące w walce po stronie Boga. Car natomiast wraz z jego poplecznikami reprezentują siły piekła. Potwierdzeniem tego może być scena VI, gdzie występuje kilka postaci diabelskich, a Belzebub sam przyznaje, że jego władcą jest car. Usłyszawszy to, pozostałe diabły natychmiast stają się posłuszne i pokornieją. Cała wymowa dziadów przedstawia Polskę cierpiącą pod jarzmem zła, a Polaków, jako ludzi z tym złem walczących, którzy siłę znajdują w wierze w Boga. Mickiewicz pokazuje jak należy postępować, aby zwyciężyć szatana i nie ulec jego pokusom.

Z literacką twórczością doby romantyzmu koresponduje także ówczesne malarstwo. Szczególną uwagę zwraca tutaj malarstwo Williama Blake`a. Namalował on kilka obrazów przedstawiających Szatana – „Szatan w swej pierwotnej chwale”, „Szatan poraża wrzodami Hioba”, „Czerwony smok i kobieta odziana w słońce” i inne. Tworzy wizerunek Szatana majestatycznego, posiadającego wszelkie atrybuty władzy, zbudowanego jak greccy herosi. Ale za tym wspaniałym wyglądem jest ukryta druga twarz Szatana czyli chciwość, dążenie do władzy i dominacji, a także szkodzenie ludziom, na przykład przez sprowadzanie chorób. W ostatnim obrazie Blake nawiązuje do Apokalipsy i przedstawia Szatana jako smoka, ale choć jest on potężny i nie wydaje się niezwyciężony, to opiera mu się kobieta niewinna i czysta, nieulegająca grzechowi.

W dwudziestym wieku, erze racjonalizmu i nauki, wydawało by się, że diabeł nie będzie nośnym tematem. Stało się jednak wręcz odwrotnie. Co prawda teologowie katoliccy z pewnym zażenowaniem podchodzą obecnie do tematu Piekła i Szatana, traktując je raczej jako pewne symbole, dotyczące duszy ludzkiej, ale pojęcia te weszły szeroko do kultury masowej. Jedną z ciekawszych interpretacji tego zjawiska przedstawił nam Michał Bułhakow w swoim dziele pod tytułem „Mistrz i Małgorzata”. Jest to jedna z popularniejszych i uznanych powieści, nad którą autor pracował przez całe swoje życie. W międzyczasie spalił jedną z jej wersji, czemu później dał wyraz poprzez podobne zachowanie tytułowego Mistrza względem jego pracy. Po raz pierwszy książka doczekała się wydania w roku 1966 na łamach miesięcznika „Moskwa”.

Bułhakow przedstawia ludność Moskwy jako całkowicie ateistyczną, nie wierzącą w Boga, gdzie problemem jest znaleźć nawet krzyż czy ikonę. Co więcej, skoro nie wierzy się w Boga to naturalnym wydaje się twierdzenie, że Diabeł także nie istnieje. Doskonale to widać w początkowej fazie powieści w trakcie rozmowy dwóch literatów. I właśnie tak myślący ludzie, stają się paradoksalnie łatwym łupem dla przybywającego do Moskwy Szatana i jego świty. Szatan, który w powieści przybiera postać Wolanda jawi się ludziom jako człowiek dystyngowany, szacowny. Ma wygląd cudzoziemca, a dla ówczesnych mieszkańców Moskwy to synonim znaczenia, wyjątkowości i bogactwa. Ma dostęp do wszelkich luksusów (na tamte czasy) jak dolary czy duże mieszkanie, jada na złotej zastawie i same najwyższej klasy potrawy. Posiada charyzmę i wielki intelekt, wzbudza nie tyle lęk ile onieśmielenie. Zupełnie inaczej wygląda jego świta – są to postacie, które uosabiają najgorsze wady ludzi, takie jak chciwość, pijaństwo, warcholstwo, kłamstwo, wyuzdanie - sam Szatan jest ponad to. Oczywiście Szatan posiada także cechy nadnaturalne. Fizycznym podkreśleniem tych cech jest posiadanie różnokolorowych oczu. Szatan radzi sobie znakomicie z wszelkimi ograniczeniami, które spotykają zwykłych ludzi, na przykład z wszelką biurokracją.

Czytając powieść można odnieść wrażenie, że Bułhakow przedstawia Szatana w bardzo pozytywnym świetle. Oczywiście popełnia on zbrodnie, doprowadza do chaosu, ale mimo wszystko rządzi się swoim systemem wartości. Czyni zło ludziom złym, ujawnia fałsz i zakłamanie. Paradoksalnie kontakt z Szatanem lub z jego sługami pomaga niektórym stać się bardziej ludzkimi, szczerymi i dobrymi. Inna sprawa, że takie zmiany u ludzi w ówczesnej Moskwie kończą się najczęściej zamknięciem w klinice psychiatrycznej. Bułhakow, oczywiście w zawoalowanej formie na jaką pozwalała cenzura, wręcz pokazuje, że Szatan i jego działania to nic wobec piekła, które ludzie zgotowali sobie sami. Poza samym podejściem człowieka do innych ludzi, to piekło tworzą wszechobecna biurokracja, a szczególnie tajna policja, czyli NKWD.

Szatan według Bułhakowa nie jest wszechmocny. Ograniczony jest swoimi własnymi zasadami i normami postępowania. Może na przykład przewidzieć śmierć i wykorzystać ją do swoich celów, tak jak w przypadku Berlioza zabitego przez tramwaj, ale nie może zabijać dla własnej przyjemności. Ludzie umierają dopiero, gdy przyjdzie ich pora, niezależnie od Szatana. Są uczucia i zachowania ludzkie, które są większe od jego zdolności manipulowania, a największym z nich jest miłość.

Wydaje się, że przesłaniem powieści jest między innymi pokazanie, że zło, którego personifikacją jest Szatan, to siła pierwotna istniejąca od zarania ludzkości. Istnieje na równi z dobrem, trzeba dotknąć zła aby móc lepiej zrozumieć siebie i stać się dobrym, wartościowym człowiekiem. Przykładem może być tu poeta Iwan Bezdomny, który zrozumiał, że jego dotychczasowe życie było sztuczne i bezwartościowe i musi je zmienić. Także księgowy z teatru „Varietes” i konferansjer, którzy przestali kłamać i oszukiwać. Jaskrawym przykładem konieczności istnienia zła jest scena, gdzie Jeszua zwraca się z prośbą aby uśmiercić Mistrza i Małgorzatę. Można by powiedzieć, że dobro nie chce sobie splamić rąk ich śmiercią, a Szatan jest do tego powołany.

Bardzo ciekawy obraz Szatana wykreował Salvatore Dali. W cyklu grafik poświęconych Boskiej Komedii Dantego na uwagę zasługują szczególnie dwa obrazy. W pierwszej ilustracji do Czyśćca przedstawia Szatana jako upadłego anioła o cechach kobiecych co nawiązuje do tezy, że ciało kobiece jest szczególnie podatne na grzech. Z tego ciała wysuwają się szuflady w których Szatan czegoś poszukuje. Symbolizuje to tajemnicę, utraconą wolność i niewinność. Bardzo ekspresyjna jest jedna z grafik przedstawiająca Piekło, a mianowicie „Logiczny diabeł”. Dali nadaje bardzo konkretny, fizyczny wymiar cierpieniom ludzi, którzy znaleźli się w piekle. Ilustruje scenę pożerania grzesznika przez diabła, pokazując to w sposób groteskowy, a zarazem makabryczny.

Współcześnie rozwijają się także inne dziedziny sztuki, a wśród nich jednym z najbardziej nośnych jest kino. Motywy związane z Piekłem i Szatanem były bardzo często wykorzystywane w sztuce filmowej. Postać Władcy Ciemności grali najwybitniejsi aktorzy jak Robert De Niro, Al Pacino czy Gabriel Byrne. Należy zwrócić uwagę, że postacie przez nich kreowane były co prawda nosicielami zła, ale też pokazywały majestat, siłę i charyzmę. Już sam wygląd – elegancki, dystyngowany i władczy nasuwał skojarzenia potęgi i władzy, były to postacie arystokratów, a nie morderców. Drugim nurtem w kinie były historie pokazujące opętanie ludzi przez Szatana. Dwa najsłynniejsze filmy z tego cyklu to „Egzorcysta” z 1973 roku i niespełna 3 lata późniejszy „Omen”. Kanwą obu utworów jest próba pojawienia się na ziemi Szatana w cielesnej postaci. Filmy te pokazują jak chętnie ludzie poddają się złu i jak niewiele trzeba by Szatan zapanował na Ziemi. Także jeden z najwybitniejszych polskich reżyserów interesował się tą tematyką. Mowa tu o Romanie Polańskim, którego film „Dziecko Rosemary” stał się klasyką gatunku. Reżyser niedawno nakręcił „Dziewiąte Wrota”, film także mówiący o próbie zapanowania Piekła nad światem.

W czasach obecnych może się wydawać, że diabeł stał się wręcz ikoną popkultury. Pojawia się w każdym gatunku twórczości. W muzyce członkowie zespołu Black Sabat charakteryzowali się na postacie diabłów i pokazywali się tak nie tylko na scenie. Wiele okładek płyt, tekstów piosenek nawiązuje do tematu Piekła, a także wykorzystuje symbolikę satanistyczną. Współczesne komiksy, grafika komputerowa pełne są odniesień do tej tematyki. Postać diabła bardzo często występuje w animowanych filmach dla dzieci, a nawet w reklamach telewizyjnych różnych produktów. Stał on się oswojoną codziennością naszego życia. Można więc uknuć diabelską intrygę, zrobić piekielną awanturę, gdy się ma diabła za skórą, a na uspokojenie napić się kawy – „szatana”.

strona:    1    2    3    4    5    6    7  





Zanalizuj występowanie motywu demonów, szatana i sił nieczystych na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Wizerunek sił nieczystych zmieniał się wraz z rozwojem cywilizacji. W kolejnych epokach szatan i demony przybierały w sztuce coraz to inne postacie, choć często nawiązujące do mitologii i biblii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w głównie literackie odwołania z różnych epok. Szeroka bibliografia i wnikliwe potraktowanie tematu.

Konszachty z nieczystymi siłami. Omów na wybranych tekstach kultury

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze i sztuce odnajdujemy różnorodne wizerunki porozumienia pomiędzy człowiekiem, a istotą z natury złą i nieczystą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Wyróżnia sie bogata bibliografia i poprawny styl wypowiedzi.

Porównaj różne wcielenia diabła w literaturze i omów ich funkcje, odwołując się do wybranych tekstów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze odnaleźć możemy wiele rozmaitych wcieleń diabła, które pełnia w utworach określona funkcję.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawnie realizuje temat. Zawiera przejrzysta bibliografię; napisana jest płynnym językiem.

Motyw szatana w literaturze dawnej i współczesnej. Omów temat, porównaj sposoby kreacji na podstawie kilku utworów

Ocena:
20/20
Teza: Czy wizerunek szatana w literaturze dawnej i współczesnej tak naprawdę bardzo się różni?

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, odwołuje się do ciekawych utworów. Widać dojrzałość autora i łatwość w poruszaniu się w literaturze. Poprawny plan i bibliografia.

Literackie, malarskie i filmowe wizje piekła. Przedstaw, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Ocena:
20/20
Teza: Odmienność kreacji wizerunków piekła w różnych rodzajach sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bogata literatura i konkretny plan pracy zasługują na uznanie.

Odwołując się do wybranych przykładów, zaprezentuj różne sposoby realizacji motywu szatana w literaturze, sztuce i filmie

Ocena:
20/20
Teza: Motyw szatana w literaturze, sztuce i filmie odnajduje różne sposoby realizacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, ukazuje różnorodne kreacje pana ciemności.

Obraz piekła i raju w literaturze i malarstwie. Zaprezentuj temat, odwołując się do wybranych przykładów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Krainy nieziemskie zawsze pobudzały wyobraźnię artystów, dzięki czemu w literaturze i malarstwie odnajdziemy wiele ich przedstawień.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawe przedstawienie dwóch nieziemskich krain. Szczegółowe i trafne opisy.

Różne pojęcia motywu zła w literaturze, filmie i sztuce. Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów.

Ocena:
20/20
Teza: Artyści ukazują zło na wiele sposobów, ale zazwyczaj w opozycji do dobra, przypominając o wolnej woli człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne oblicza zła w literaturze, sztuce i filmie. Przedstawia zło jako motyw diabła, jako kreację, sztukę (podnieta) oraz jako narzędzie totalitaryzmu. Bogata prezentacja multimedialna.

Motyw kuszenia w literaturze i sztuce. Przedstaw na przykładzie wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne realizacje motywu kuszenia w literaturze oraz sztuce.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Diabły, demony i czarownie w literaturze polskiej i światowej. Przedstaw i skomentuj funkcje tych kreacji

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej charakterystyczne postaci kojarzone ze złem i obecne w kulturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa i ukazująca różnorodność nieziemskich postaci. Dobry konspekt i bibliografia.

Diabeł i jego funkcje w literaturze i sztuce. Przedstaw motyw na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie różnych ujęć postaci diabła i jego funkcji w literaturze i sztuce na przestrzeni epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogata w przykłady z literatury, sztuki i filmu. Poprawna analiza zgromadzonego materiału.

Motyw piekła i raju w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Od lęku do oswojenia – tak zmieniło się nastawienie ludzkości do raju i piekła.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, wielowątkowa prezentacja. Na podkreślenie zasługują własne wnioski.

Funkcjonowanie motywu diabła w literaturze XIX i XX wieku

Ocena:
19/20
Teza: Diabeł był inspiracją w wielu istotnych i wartościowych dziełach kultury, mimo iż zazwyczaj kojarzy się z mocami zła, w oczach artystów pełnił różnorodne funkcje i przybierał rozmaite wcielenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, wnikliwe przedstawienie różnych funkcji szatana w literaturze XIX i XX wieku. Bogata literatura przedmiotowa.

Scharakteryzuj motyw szatana w literaturze, analizując wybrane dzieła literackie różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Wizerunek szatana na przestrzeni wieków często się zmieniał. W zależności od czasu i okoliczności kulturalnych szatan objawiał swoje rozmaite oblicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo oryginalna, przemyślana i dojrzała praca. Ciekawe wnioski i tok argumentacji.

Motyw diabła i demona w literaturze polskiej i obcej. Omów ich funkcje na podstawie wybranych przykładów.

Ocena:
19/20
Teza: Nikt do końca nie zna natury diabła, dlatego w literaturze powstawało wiele jego odmiennych wizerunków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Różne wcielenia diabła w literaturze

Ocena:
19/20
Teza: Postać diabła była i jest natchnieniem dla rzeszy pisarzy, którzy przedstawiają go w swych utworach w różnoraki sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszelkie niezbędne informacje, pokazuje różnorodność szatańskich postaci w różnych epokach

Motyw szatana i jego różnorodne przedstawienia w różnych tekstach kultury

Ocena:
19/20
Teza: Postać szatana ewoluowała, gdyż zwiększał się zakres funkcji pełnionych przez tę postać w tekstach kultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w bardzo przejrzysty sposób realizuje temat. Odwołuje się do bardzo różnorodnych tekstów kultury (m.in. książka, malarstwo, rzeźba, film).

Podobieństwa i różnice w sposobach kreacji szatana w wybranych dziełach literackich i sztukach plastycznych

Ocena:
18/20
Teza: Znana już z biblii postać szatana przez kolejne epoki ewoluowała, pełniąc w wybranych utworach różne funkcje, by dziś stać się jedną z ikon popkultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, prowadząca do trafnych wniosków. Interesujące malarskie wizerunki szatana. Można popracować nad językiem wypowiedzi.

Różne sposoby ukazywania wizerunku diabła w dziełach literackich i plastycznych

Ocena:
17/20
Teza: Bez postaci diabła nie mielibyśmy wielu arcydzieł polskiej i światowej literatury i sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje przedstawioną tezę. Klasyczna literatura podmiotu, bogate opisy dzieł malarskich.

Piekło i jego mieszkańcy w literaturze i sztuce

Ocena:
17/20
Teza: Piekło i postać szatana związane są z kulturą ludzką od powstania Biblii. Autorzy w różny sposób wykorzystywali te motywy uatrakcyjniając swoje dzieła.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odnosi się do literackich i malarskich przykładów wykorzystania motywu piekła i szatana. Trafnie postawiona teza i skonstruowane wnioski.