Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw Polski i Polaków


Postawy Polaków w najważniejszych momentach dziejowych. Przedstaw i porównaj typy postaw na wybranych przykładach literackich z różnych epok

Rozważania dotyczące postaw Polaków wobec najważniejszych historycznych przełomów należy rozpocząć od rzeczy podstawowej – zdefiniowania samego terminu „Polak”. Zgodnie z koncepcją Bogdana Chlebowskiego pojęciem tym określimy człowieka, który używa języka polskiego, traktuje go jako mowę ojczystą, przestrzega norm typowych dla kultury polskiej oraz jest przekonany o posiadaniu polskich korzeni etnicznych. Zgodnie z preambułą do aktualnie obowiązującej Konstytucji Rzeczypospolitej Polakiem jest obywatel polski poczuwający się do wspólnego dziedzictwa historycznego i dobra kraju, niezależnie od narodowości. Widoczny jest wspólny element obu definicji – posiadanie dziedzictwa historyczno-kulturowego wypracowanego przez poprzednie epoki. Jeden z najważniejszych elementów tego dziedzictwa stanowi z całą pewnością literatura. Przyjrzyjmy się więc, w jaki sposób znaleźć w niej można ślady kształtowania się świadomości narodowej. Polska jako państwo pojawiła się na kartach kronik wraz z opisem walk Mieszka I z najeźdźcami niemieckimi. Co sprawiło, że ludy wielu plemion zamieszkujących nadbałtycki rejon Europy Środkowej zaczęły traktować się jako całość? Dlaczego na przełomie X i XI wieku nazwały siebie „Polakami” i zyskały świadomość „my”?

Konstanty Grzybowski wskazuje kilka czynników, które scementowały związki międzyludzkie i doprowadziły do wytworzenia się społeczeństwa. Były nimi w głównej mierze: wolność, język, kultura oraz religia. Pierwotna całkowita wolność jednostki okazała się niebezpieczna, gdyż wraz z pojawieniem się własności prywatnej człowiek chciał mieć jak najwięcej dóbr dla siebie i gotów był odebrać je swemu sąsiadowi. Doprowadzało to często do bratobójczych walk, co burzyło harmonię życia w plemieniu. Korzystne okazało się więc zrzeczenie się części wolności na rzecz panowania jednego władcy, który zapewniał podstawowy ład społeczny. Wielość gwar i dialektów stopniowo ulegała zmniejszeniu, uniwersalizacji, z powoli tworzył się jeden wspólny język. Posługiwanie się nim przynosiło wiele korzyści w różnych sferach – zarówno handlowej, jak i życia codziennego. Poczucie wspólnoty zrodzone z używania jednego języka, posiadania jednego władcy, połączone wkrótce z jedną religią wyznającą jednego Boga zaowocowało stworzeniem kultury. Ludzie zrozumieli, że łączy ich coraz więcej, odczuli wspólne więzi i uznali siebie za społeczeństwo.

Za przykład cementującej siły religii i języka niech posłuży pierwsza polska pieśń religijna „Bogurodzica”. Modlitwa błagalna skierowana do Maryi jako pośredniczki między niebem a ludźmi ukazuje nam nie tylko bogactwo języka polskiego średniowiecza, lecz także świadomość „my”. Dowodzą tego: sformułowanie „Zyszczy nam, spuści nam” czy czasowniki użyte w 1 osobie liczby mnogiej: „nosimy, prosimy”. Występujące postaci Maryi, Boga, Chrystusa i Jana Chrzciciela tworzą liczbę „cztery” i odsyłają nas do czterech cnót – męstwa, sprawiedliwości, umiarkowania i roztropności. Nic więc dziwnego, że pierwsze narodowe wyznanie wiary stało się wkrótce pieśnią rycerstwa polskiego. Odśpiewano ją nie tylko przed bitwą pod Grunwaldem, lecz także w trakcie koronacji Władysława Warneńczyka. W XV wieku „Bogurodzica” stała się hymnem dynastii Jagiellonów i pierwszym nieoficjalnym jeszcze hymnem Polski. Pieśń stała się symbolem jedności religijno-patriotycznej, łączyła bowiem treści chrześcijańskie z wojskowymi. Niemałą rolę w likwidacji odrębności plemiennych wypełnił Kościół – przyjęcie chrztu przez Mieszka I nie tylko pozwoliło wkroczyć do wspólnoty państw chrześcijańskich, lecz także umożliwiło rozwój języka. Podczas synodu w Łęczycy w 1285 roku nakazano, by elementy wiary były przekazywane w języku polskim, by w szkołach katedralnych i zakonnych uczono w języku narodowym.

Jednak język polski stał się równoprawny z łaciną dopiero w następnej epoce, w renesansie, który zaowocował pierwszym dojrzałym dziełem politycznym. W czasie, gdy szlachta walczyła o reformy mające przyznać im korzyści, pojawił się traktat „O poprawie Rzeczypospolitej” Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Stanowi on próbę odpowiedzi na pytanie „Co się zda w naszej Rzeczypospolitej poprawy być godnego?”. Autor opisuje aktualny stan ustroju, prawodawstwa i moralności oraz proponuje konkretne reformy. I tak: nierówność wobec prawa powinna być zastąpiona sprawiedliwym sądownictwem, samowola szlachecka winna ulec wzmocnionej władzy królewskiej, nieuctwo i brak szacunku należy zmienić w powszechne wychowanie i edukowanie młodzieży. Celem państwa powinno być zapewnienie obywatelom spokojnego i szczęśliwego życia, także stworzenie opieki prawnej i zabezpieczenie przed krzywdą oraz wyzyskiem. Wśród obywateli ma panować miłość i zgoda oraz powszechna tolerancja. Tak odważne i dalekosiężne plany reformatorskie znacznie wyprzedziły epokę, w której je ogłoszono, niemniej stanowiły podwaliny pod współczesny model republiki i trójpodziału władzy oraz tolerancji religijnej. Modrzewski jawi się jako zatroskany o ojczyznę działacz polityczny, głęboko przejęty losem własnego kraju wójt i wizjonerski reformator. Jego przykład ukazuje, jak doskonale i w pełni ukształtowała się świadomość narodowa w epoce odrodzenia. Los ojczyzny postanowiony został ponad losem osobistym. Radykalizm pomysłów i zapędy reformatorskie twórcy traktatu „O poprawie Rzeczypospolitej” zrodziły licznych przeciwników i spotkały się ze znacznym sprzeciwem, ba, nawet z oporem całej niemal szlachty. Z perspektywy czasu uznaje się Modrzewskiego za ojca polskiej myśli demokratycznej. Traktowanie języka jako własnego, uznanie kultury za wspólną i państwa za instytucją służącą do ich obrony skutkowało zrodzeniem się świadomości narodowej, poczucia „nas” jako obywateli.

Co uczyni Polak, gdy długo wypracowywana świadomość ulegnie silnemu zagrożeniu, a państwo nie będzie w stanie zapewnić obrony kultury i prawa? Rozpatrzmy to na przykładzie „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza. Powieść sięga czasów średniowiecza, okresu konfliktów Polski i Zakonu krzyżackiego zakończonych bitwą pod Grunwaldem. Na tle wielkich wydarzeń historycznych przedstawiona została opowieść o życiu społeczeństwa polskiego na przełomie XIV i XV wieku. Krzyżaków ukazał Sienkiewicz jako plemię zaborcze, nienasycone, posługujące się samowolą i zbrodnią. Jawią się jako gwałciciele, mordercy i przestępcy, a wszystkich tych czynów dopuszczają się pod przykrywką krzyża. Są bezlitośni i obłudni w swej pobożności. Ich okrucieństwo szczególnie dotkliwie odczuwają mieszkańcy przygranicznych dworów i grodów, takich jak siedziba Juranda ze Spychowa. Wspomniany rycerz został głęboko skrzywdzony – spalono mu domostwo, zamordowano żonę. Nic dziwnego, że zapałał gniewem i poprzysiągł zemstę. Walki i podjazdy zakończyły się dopiero, gdy Krzyżacy podstępem uprowadzili jego córkę. Wówczas to Jurand postanowił ukorzyć się i zwalczyć w sobie chęć zemsty. Udał się do zamku w Szczytnie, by odzyskać Danusię. Został upokorzony, okaleczony, oślepiony, oszpecony i w takim stanie uwolniony. Zamiast przysiąc zemstę, Jurand wyciszył się, uspokoił. Gdy przyprowadzono przed jego oblicze oprawcę Zygfryda de Lowe, rycerz uwolnił go, pozostawiając sąd Bogu. Udowodnił tym samym, jak wielką rolę w ówczesnej moralności pełniły etos rycerski i etyka chrześcijańska. Ksiądz Kaleb uznał Juranda za świętego, co znalazło potwierdzenie w fakcie, że po śmierci jego ciało nie uległo zepsuciu podczas wielodniowych nabożeństw. Czy jednak tak pasywna, stoicka niemal postawa mogła zaowocować czymś dla narodu? Czy społeczeństwo nie utraciłoby swej wolności, gdyby całe rycerstwo przeobraziło się w chrześcijańskich męczenników? Większość polskich wojów żądało zemsty. Wyczuwano zagrożenie niepodległości, utraty własnej kultury i świadomości narodowej. Jak pisze Sienkiewicz: „Gotowano się po wszystkich ziemiach Królestwa poważnie, bez chełpliwości, jako zwyczajnie do boju na śmierć i życie”. Polak zrozumiał, czym jest ojczyzna, jakie korzyści płyną z niepodległości i jak wielką rolę pełni własny dom. Powszechne powstanie przeciw oprawcy było tylko kwestią czasu. Suma doznanych krzywd przerodziła się w ogólnonarodową świadomość i doprowadziła do ostatecznej rozprawy ze znienawidzonym wrogiem. Kwiat rycerstwa, zjednoczony „Bogurodzicą”, stanął do bitwy pod Grunwaldem i w glorii pokonał Krzyżaków, uwalniając naród od groźby utraty wolności. Tak w świadomości narodowej narodziło się przekonanie o Polsce jako przedmurzu Europy, ostatnim bastionie obrony przed barbarzyńcami, heretykami i wszelkimi wschodnimi wpływami (odsiecz wiedeńska). Przekonanie to jest obecne w świadomości Polaka po dziś dzień.

Za kilkaset lat sąd o naszej waleczności zostanie wzbogacony o poczucie mesjanizmu - misji Polaków jako narodu wybranego. Przekonanie to pełnię osiągnęło w romantyzmie, w dziełach Mickiewicza i Słowackiego. Czym była ojczyzna dla romantyków? W wizji księdza Piotra z „Dziadów” nasz naród, symbolizujący Chrystusa, dźwiga krzyż ukuty z trzech zaborców. U stóp umierającego na krzyżu stoi zapłakana matka – wolność. Polska rozpięta na krzyżu cierpi za wszystkie narody Europy. Jak w takiej sytuacji powinien zachować się prawdziwy romantyk – poeta, myśliciel, przewodnik dusz? Zobaczmy, co czyni Konrad, więziony razem z innymi członkami Związku Filomatów w klasztorze w Wilnie. Konrad z „Dziadów części III” to wrażliwy i samotny, nierozumiany przez innych poeta, która ma poetyckie wizje przyszłości losów ojczyzny, lecz nie umie przełożyć ich na konkrety. Nagromadzona w nim moc wybucha w formie buntu przeciw Bogu. Przekonany o swej potędze twórczej, spiera się z Nim o „rząd dusz”. Domaga się od Boga władzy, by pomóc własnemu narodowi. Kocha ojczyznę, pragnie ją zbawić, uszczęśliwić. Grzeszy jednak pychą zrównania się ze Stwórcą i wypowiedzenia Mu wojny, dlatego musi ponieść klęskę. Toczy też walkę z siłami ciemności, diabłami, które wykorzystując słabość młodzieńca, doprowadzają go do bluźnierczych słów przeciw Bogu. Również w duszy bohatera toczy się walka o zachowanie zdrowego rozsądku, honoru, godności i szacunku dla siebie. Bunt Konrada ma charakter prometejski, jest wyrazem miłości do ludzi i gotowości poświęcenia dla innych, ale również wyrazem przeświadczenia o własnej potędze i wyjątkowości. Ale bohater jest postacią tragiczną - mimo poczucia drzemiących w nim możliwości jest bezsilny, nie może nic zrobić dla ojczyzny. Mdleje tuż przed ostatecznym obrażeniem Boga, pojawia się później wśród zesłańców wiezionych na wygnanie do Rosji.

Dramat Słowackiego „Kordian” podejmuje problem świadomości narodowej po klęsce powstania listopadowego. Od samego początku wyczuwamy konflikt między młodymi i starymi. W diabelskim kotle rodzą się przywódcy powstania: są starzy, ostrożni, niechętni radykalnym zmianom. Szatan wypuszcza na ziemię „tłum rycerzy – ospalców”. W ten sposób ta groteskowa scena jest oceną nieudolności przywódców przegranego zrywu narodowego. A co na to młodzi? Kordian to młodzieniec o wrażliwej, chorej duszy, w dodatku nieszczęśliwie zakochany. Ale to nie miłość go niszczy, tylko destrukcyjne siły będące w nim samym. Kordian pragnienie wielkiego czynu i nie jest zdolny do jego realizacji. Na szczycie Mont Blanc odnajduje swoje powołanie – ideę patriotyczną, której chce złożyć życie w ofierze. Jego przemiana dokonuje się podobnie jak u Konrada w „Wielkiej Improwizacji”. Wzorzec swego postępowania odnajduje w osobie Winkelrieda - szwajcarskiego bohatera z XIV wieku, który własnym ciałem unieruchomił kopie wrogów i umożliwił rodakom zwycięstwo. Konrad chce być polskim Winkelriedem, dlatego podejmuje się zadania ponad swoje siły: chce zamordować cara. Ale jest tylko wrażliwym człowiekiem, któremu nieobce są zwątpienia i obawy. Lęka się skutków swego czynu, grzechu królobójstwa i dlatego nie wykona tego, co zamierzał. Jego tragizm polega na konflikcie marzeń z możliwościami. Jako człowiek czynu okazuje się nieskuteczny i jałowy. Traci przytomność na progu sypialni cara, zostaje pojmany i skazany na śmierć. Bohaterowie Konrad i Kordian to typowi romantycy, którym historia narzuca określone zadania. Czują się przeznaczeni do wielkich czynów, na swoje barki biorą odpowiedzialność za uwolnienie ojczyzny. Czują się mesjaszami, wybrańcami, których wielka moc zbawi nie tylko własny naród, lecz cały świat. Działają jednak samotnie, pozostając w konflikcie z własnymi słabościami i sumieniem, dlatego przerasta ich misja, patriotyzm okazuje się zbyt wielkim obciążeniem, a wiara we własne siły przeceniona. Obaj skazani są na klęskę.

Polacy odzyskali niepodległość dopiero w 1918 roku. Pojawiło się wówczas pytanie, jaka ta niepodległość ma być i co z nią dalej zrobić. Żeromski w „Przedwiośniu” stara się udzielić odpowiedzi na to pytanie. W powieści pojawiają się dwie koncepcje rozwoju sytuacji w kraju. Pierwsza z nich postuluje wprowadzenie stopniowych reform na drodze ewolucji: rozwój struktur państwowych, uzdrowienie gospodarki i zbudowanie oświaty, spółdzielczości, mocnych fundamentów kraju, wzmocnienie obronności ojczyzny i poszanowanie prawa. Druga koncepcja głosi konieczność komunistycznej rewolucji. Przedstawiciel tego poglądu, Lulek, jest komunistycznym fanatykiem. Kwestionuje fakt niepodległości Polski, dostrzega potknięcia i porażki młodego rządu, widzi konieczność rewolucji robotniczej takiej jak w Rosji. Cezary Baryka, główny bohater utworu, wykazuje postawę sceptyczną wobec obu tych koncepcji. Zdążył już w czasie pobytu w Rosji poznać, jakie zło niesie ze sobą rewolucja, która niczego nie tworzy, a wszystko obala. Wiedział, że oznacza to grabieże i morderstwa oraz niszczenie wszelkich wartości. Przekonał się, że w młodym niepodległym kraju jest wiele nieszczęść, krzywdy ludzkiej i niesprawiedliwości. Rozczarował go również mit o szklanych domach, utopijny obraz dobrobytu w wolnej Polsce. Zarzuca Lulkowi, że zbyt wolne wprowadzenie reform okaże się nieskuteczne, a proponowane przez rząd zmiany nie wpłyną na poprawę warunków życia najuboższych. Zdecydowanie odrzuca również drogę przewrotu komunistycznego. Krytykuje komunistów za brak patriotyzmu i odwrócenie się od będącej w potrzebie ojczyzny. Rozumie, że klasa robotnicza nie potrafi sięgnąć po władzę, gdyż sama jest zdegenerowana i nieprzygotowana do rządzenia. Mimo to, nie mogąc pogodzić się z prześladowaniem mniejszości narodowych i stosowaniem politycznego terroru, decyduje się stanąć na czele robotniczego pochodu protestacyjnego. Ciągle poszukuje „wielkiej idei”, dlatego idzie osobno, co oznacza, że nie aprobuje tej drogi walki. Wybiera mniejsze zło. Powieść ukazuje, że nie zawsze wybór dobra jest prosty i jednoznaczny. Świadomość patriotyczna w niektórych okolicznościach nie może się w pełni realizować. Barykę, maszerującego na Belweder, cechuje niepewność, dręczą go pytania. Czym zaowocuje jego decyzja? Czy okaże się słuszna?

Zaledwie po kilkunastu latach od wydarzeń kończących „Przedwiośnie” czarne chmury znów zebrały się nad Polską. Hitler próbował odebrać nam wolność, kulturę, język. Przekonanie o wyższości narodu niemieckiego doprowadziło do największej dotąd zbrodni - do holokaustu. Tadeusz Borowski, były więzień Oświęcimia, swoje doświadczenia i obserwacje obozowe przedstawił w cyklu napisanych po wojnie opowiadań. Znajdujemy w nich opis psychiki człowieka zlagrowanego. Jest to osobnik bezsilny wobec masowej, ciągłej śmierci i zbrodni, zobojętniały na ból i rozpacz, upadły moralnie i fizycznie, egoistyczny w obronie własnego życia. W opowiadaniu „U nas w Auschwitzu” matki wyrzekają się swoich dzieci, by ratować życie, żony sprzedają się za kawałek chleba, mężowie zabijają, syn popycha do komory gazowej swego ojca. Człowiek jest traktowany jako rzecz i wykorzystywany do maksimum. Nawet po śmierci z jego skóry wyrabia się abażury, z tłuszczu mydło, z kości ozdoby. Pracujący przy paleniu zwłok Adamek chwali się, że wymyślił nowy sposób palenia dzieci. Główny bohater, Tadek, pozostawił sobie jedno uczucie - miłość do dziewczyny i jedną ideę – chęć przetrwania. Człowiek zmuszony do życia w świecie koszmaru musi ten koszmar akceptować. Jeśli tego nie zrobi, jego psychika odmówi posłuszeństwa, doprowadzi do obłędu. Ludzie różnie reagowali na otaczającą ich rzeczywistość. Jedni w rozpaczy po stracie bliskich rzucali się na druty, inni próbowali ucieczki, jeszcze inni za wszelką cenę pragnęli przeżyć, nawet kosztem drugiego człowieka, kosztem utraty własnego człowieczeństwa. Instynkt samozachowawczy okazywał się silniejszy od wszelkich zasad moralnych. W warunkach obozowych trudno pozostać człowiekiem. Nie liczy się tu naród, lecz jednostka. Zło jest silniejsze. Zlagrowany Polak nie jest w stanie z nim wygrać, musi się podporządkować, by przetrwać. Udaje się to nielicznym - kosztem utraty moralności i nieludzkich cierpień, jak Tadeuszowi.

Widzimy, jak różne postawy przyjmowali Polacy w obliczu napotykanych problemów. Były one w znacznej mierze uzależnione od epoki, w której żyli, obyczajów kulturowych i własnej psychiki. Od kiedy ukształtowała się świadomość społeczna, poczucie więzi narodowej i instytucji państwa, Polak poznał korzyści płynące z ich istnienia. W czasie zagrożenia stawał twarz w twarz z wrogiem, by bronić ojczyzny, jak choćby średniowieczni rycerze pod Grunwaldem. Choć, wzorem Juranda, zdarzało się nielicznym porzucić walkę, by poświęcić się Bogu i doskonaleniu własnego wnętrza. Wówczas taka bogata duchowo świadomość, zebrawszy siły i zrozumiawszy własną potęgę, rzuciła Stwórcy wyzwanie, pragnąc mocy absolutnej, by wyswobodzić swój naród. Jednak samotnie nie mogła podołać temu zadaniu (Konrad) i została skazana na śmierć (Kordian). Wraz z odzyskaniem niepodległości podniosła się z kolan (Cezary Baryka), lecz nie mogła znaleźć właściwego sposobu, by działać na rzecz dobra ojczyzny. Wybrała mniejsze zło. Zawsze kierowała się interesem narodu. Jednak w obliczu utraty własnego istnienia, w obliczu największego kataklizmu, jaki dotknął świat, celem stało się własne przetrwanie. Świadomość narodowa zmieniła się w świadomość jednostkową, a ta uległa zlagrowaniu, wyzbywając się ludzkiej moralności.

Jednak świadomość narodowa, w różnym stopniu towarzysząca przodkom na przestrzeni wieków, przetrwała i może odbudować wszystko, co uległo zatraceniu. Żyjemy w dobie globalizacji, powszechnej demokracji i kapitalizmu. Zawdzięczamy je ciężkiej pracy poprzednich pokoleń i ewolucji świadomości społecznej. Dziś wielu naszych rodaków bez jakichkolwiek oporów wyjeżdża za granicę w poszukiwaniu pracy. Powszechnie porozumiewamy się w języku angielskim, dzięki Internetowi w ułamku sekundy możemy wymieniać informacje z całym światem. Jesteśmy świadkami czasów, w których zacierają się granice polityczne i kulturowe. Jaka jest nasza świadomość narodowa? Czym jest współczesny patriotyzm? Czy dziś bylibyśmy w stanie poświęcić się dla ojczyzny? Na te pytania musimy odpowiedzieć sobie sami...

strona:    1    2    3    4    5  





Polska i Polacy we współczesnych utworach muzycznych. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Przełom lat `80 i `90 to okres burzliwych zmian w dziejach Polski, które zauważali i odzwierciedlali w swoich tekstach muzycy.

Ocena opisowa nauczyciela: Doskonała znajomość realiów Rzeczypospolitej w latach 80. i 90. XX w. Osobista, zaangażowana praca napisana sprawnym językiem, uwzględnia analizę teoretycznoliteracką tekstów wymienionych muzyków.

Motyw patriotyzmu w literaturze polskiej. Przedstaw na podstawie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Powinnością pisarzy powinno być reagowanie na błędy społeczeństwa oraz propozycje naprawy tych błędów.

Ocena opisowa nauczyciela: Szacunek dla Autora za dojrzałość i trafność sądów, dogłębne zrozumienie tematu, wywód argumentacyjny, piękny język.

Pisarze polscy o własnym narodzie. Przedstaw zagadnienie na przykładzie wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Na wydarzenia polityczne i sytuację panującą w społeczeństwie polskim natychmiast reagowali pisarze.

Ocena opisowa nauczyciela: Świadomy wybór i rzetelne omówienia trudnych i ważnych dla Polaków tekstów polskiego romantyzmu (z wykorzystaniem cytatów). Dobra znajomość tła historycznego, logika wywodów, bogaty, poprawny język sprawiają, że pracę czyta się z zainteres

Antysemityzm i Holokaust w polskiej literaturze. Omów zagadnienia na podstawie wybranych utworów.

Ocena:
20/20
Teza: Przykłady antysemityzmu i holokaustu przedstawione w literaturze polskiej są obiektywnym obrazem cierpienia oraz oceną martyrologii Żydów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna. Temat zanalizowany na przykładzie kilku poprawnie dobranych lektur z kanonu. Przejrzysty styl wypowiedzi.

Polskie wady narodowe w literaturze różnych epok literackich. Omów sposoby ich przedstawiania na wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Poprzez przedstawianie narodowych przywar twórcy polscy nie pragnęli obrazić swych rodaków, ale podkreślić błędy jakie popełniają by uniknąć ich na przyszłość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje jak przez wieki twórcy literatury przedstawiali narodowe przywary. Bogata bibliografia, poprawny plan.

Polskie stereotypy narodowe. Przedstaw odwołując się do wybranych utworów z róznych epok

Ocena:
20/20
Teza: W Polsce najbardziej wyrazisty obraz przedstawiają Niemcy i Rosjanie, a także związani przez wiele wieków z naszym krajem Żydzi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogato ilustruje temat. Ciekawe argumenty, poprawna kompozycja.

Żartem, serio, ironicznie. Różne sposoby mówienia o wadach Polaków. Rozważ na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Obok utrzymanych w poważnym tonie utworów rozliczeniowych autorzy przedstawiając wady Polaków często posługiwali się satyrą i żartem, by jednocześnie bawić i uczyć czytelników.

Ocena opisowa nauczyciela: Napisana świetnym językiem, dojrzała praca. Bogata literatura podmiotu i przedmiotu.

Obraz arystokracji polskiej w literaturze XIX wieku. Omów na kilku wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze polskiej przeważa negatywny obraz arystokracji, jej mentalności i podejmowanych przez nią działań.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła i konkretna. Pokazuje w jednoznaczny sposób stosunek twórców XIX wieku do arystokracji.

Wizerunek Polaków w utworach dwóch wybranych okresów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Jedne z ciekawszych portretów Polaków powstały w oświeceniu oraz dwudziestoleciu międzywojennym.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja rzetelnie napisana. Poprawny plan wypowiedzi i bibliografia.

Rozważania o Polsce i Polakach w literaturze różnych epok. Omów temat na podstawie wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Opinie o Polsce i Polakach zmieniały się, wraz ze zmieniającą się pozycją historyczną Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, wątek poprowadzony konsekwentnie, dobrze ujęte wnioski.

Odwołując się do wybranych utworów, przedstaw wyobrażenia Polaków o godności, honorze i powinnościach wobec kraju

Ocena:
20/20
Teza: Niezmienne przez wieki wyobrażenia Polaków o godności, honorze i powinnościach wobec kraju – patriotyzm, miłość do ojczyzny i poczucie odpowiedzialności za los narodu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana, można zauważyć własne refleksje autora.

Przedstaw i oceń stosunek jednostki do społeczeństwa w ujęciu pisarzy epoki romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski

Ocena:
20/20
Teza: Różne odcienie stosunku jednostki do społeczeństwa na przestrzeni epok – od utożsamienia z ogółem i współdziałanie po poczucie zagrożenia i zagubienia w społeczeństwie.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana. poprawna bibliografia i ramowy plan.

Motywy patriotyczne w piosenkach hip-hopowych. Omów patriotyczne oblicze polskiego hip-hopu na wybranych przykładach piosenek

Ocena:
20/20
Teza: Piosenki hip-hopowe poruszają tak ważne tematy, jak miłość do kraju. Odnajdujemy w nich liczne motywy patriotyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i ciekawa. Świadczy o dobrej znajomości poruszanej problematyki.

Inteligencja i stawiane przed nią zadania. Analizując wybrane utwory XIX i XX wieku, przedstaw, jak w ocenie pisarzy inteligencja wywiązuje się ze swoich ról społecznych

Ocena:
20/20
Teza: Zaprezentowanie, jak w ocenie pisarzy inteligencja wywiązuje się ze swoich ról społecznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Nietuzinkowa praca, która w przemyślany i konsekwentny sposób realizuje temat.

Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle

Ocena:
20/20
Teza: Rola krzywego zwierciadła literatury w ukazywaniu mieszkańców kraju nad Wisłą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, bogata w przykłady z różnych epok. Na pochwałę zasługuje spójna kompozycja.

Juliusz Słowacki, Stanisław Wyspiański i Stefan Żeromski o swoim narodzie. Omów temat na podstawie wybranych dzieł tych twórców

Ocena:
20/20
Teza: Ocena narodu polskiego w oczach wybitnych polskich twórców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Dawne polskie zwyczaje utrwalone w literaturze. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Dawne polskie zwyczaje stanowią bogaty i ciekawy temat często wykorzystywany w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, wielowątkowa praca ukazująca bogactwo motywów związanych z dawnymi tradycjami i obrzędami w polskiej literaturze.

Na podstawie utworów Juliana Tuwima przedstaw stanowisko poety wobec wydarzeń politycznych i społecznych w dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce

Ocena:
20/20
Teza: Krytycyzm Juliana Tuwima wobec rzeczywistości wynikał z wrażliwości i inteligencji poety, a nie z poglądów politycznych.

Ocena opisowa nauczyciela: Oryginalna, wymagająca samodzielnego myślenia praca. Postawiona teza została w pełni dowiedziona.

Tolerancja i nietolerancja - postawy Polaków wobec mniejszości narodowych. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Omówienie literackich przejawów tolerancji oraz nietolerancji Polaków wobec mniejszości narodowych.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa prezentacja pokazująca jaką rolę pełnią w literaturze stereotypy narodowe.

Odwołując się do utworów literackich z wybranych epok, uzasadnij, że są one zwierciadłem czasu w którym powstały

Ocena:
20/20
Teza: Udokumentowane tło historyczne, polityczne i społeczne odgrywa istotną rolę w wielu utworach i mówi wiele o minionych czasach.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja szczegółowo analizuje wybrane utwory. Teza, jak i wnioski współgrają ze sobą.

Omów dramat narodu polskiego w świetle Dziadów i Wesela

Ocena:
20/20
Teza: Rola literatury w dokumentowaniu cierpień narodu polskiego podczas zaborów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w rozbudowany sposób przedstawia sytuację Polaków pod zaborami. Poprawna bibliografia i plan.

Jednostka wobec historii. Na dowolnie wybranych przykładach prześledź, w jaki sposób losy państwa i społeczeństwa wpływają na wybory życiowe bohaterów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Polacy i ich postawy wobec wydarzeń historycznych - jako motyw obecny w literaturze polskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Dobry dobór literatury potwierdza postawioną tezę. Ciekawa, przekrojowa praca. Bogata bibliografia.

Portrety Polaków w utworach satyrycznych i karykaturze literackiej. Przedstaw, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
19/20
Teza: Polacy bardzo często stanowią temat utworów satyrycznych. Twórcy ukazują głównie wady i przywary narodowe.

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięzła, dobrze zaplanowana praca, wiernie według planu zrealizowana. Wnioski wypływają ze zgromadzonego materiału, są uniwersalne.

Przedstaw ocenę narodu polskiego na podstawie wybranej literatury dwóch wybranych epok

Ocena:
19/20
Teza: Ocena społeczeństwa polskiego - częstym motywem dzieł literackich, szczególnie w romantyzmie i Młodej Polsce.

Ocena opisowa nauczyciela: Dzięki wykorzystaniu bogatej literatury przedmiotu głęboka analiza tematu. Szczegółowe odniesienie się do dwóch lektur. W zakończeniu może warto uwzględnić tło historyczne.

Postawy Polaków w najważniejszych momentach dziejowych. Przedstaw i porównaj typy postaw na wybranych przykładach literackich z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze odnaleźć możemy wyraźne ślady kształtowania się świadomości narodowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Dobrze osadzone w historii, ciekawe, samodzielne rozważania na temat Polaków, którym czasami nie sposób zaprzeczyć.

Obraz dążeń i marzeń Polaków o wolności. Przedstaw, analizując wybrane utwory literackie

Ocena:
19/20
Teza: Jak pisarze i poeci rozumieli patriotyzm i jakie drogi odzyskania niepodległości utrwalili w swych utworach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odzwierciedla temat. Skupia się na epoce romantyzmu i Młodej Polsce. poprawna bibliografia.

Wizerunek Polaków w utworach epickich dwóch wybranych okresów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Pozytywizm i dwudziestolecie międzywojenne to epoki, w których pisarze wiele uwagi poświęcili polskiemu społeczeństwu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat, skupia się przede wszystkim na charakterystyce Polaków jako społeczeństwa.

Polacy a mniejszości narodowe i ich wzajemny stosunek w świetle wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Literatura, opisująca wszelkie problemy społeczne, nie była obojętna wobec mniejszości narodowych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, wykorzystująca trzy lektury z kanonu podstawowego. Przemyślane rozpoczęcie, właściwe wnioski.

Przedstaw różne portrety Polek na wybranych przykładach literackich. Zanalizuj wybrane utwory

Ocena:
19/20
Teza: Kreacje kobiet-Polek odnajdziemy w wielu epokach polskiej literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje ciekawe wizerunki kobiet.

Siedem polskich grzechów głównych. Przedstaw refleksje na temat polskich wad narodowych, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Główne wady narodowe Polaków na tle historycznym.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Prezentuje szeroki katalog polskich wad narodowych.

Polska i Polacy podczas II wojny światowej. Zaprezentuj na podstawie wybranych utworów

Ocena:
18/20
Teza: Zbrodnie faszyzmu i stalinizmu na Polakach są w dalszym ciągu otwartą raną, co znalazło odzwierciedlenie w twórczości pisarzy i poetów okresu powojennego.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, głęboka analiza problemu, rozsądnie dobrany zestaw argumentów. Można poprawić styl wypowiedzi

Motyw ojczyzny w literaturze polskiej. Przestaw temat, analizując jego funkcje na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Ojczyzna stanowi ważny element systemu wartości każdego z nas.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa literatura przedmiotu i przejrzysta koncepcja pracy ukazuje sposoby mówienia o ojczyźnie i choć nie wyczerpuje tematu, zmusza do refleksji. Pracę dobrze się czyta, podążając za myślą Autora.

Obraz Polski i Polaków w Przedwiośniu Stefana Żeromskiego

Ocena:
18/20
Teza: Napisana w krótkim czasie po odzyskaniu niepodległości przez Polskę powieść Żeromskiego w doskonały sposób charakteryzuje ówczesne społeczeństwo polskie.

Ocena opisowa nauczyciela: Rzetelna analiza stanu społeczeństwa polskiego na początku niepodległości państwa.

Jak utwory muzyczne XX wieku wykorzystują motyw Polski i Polaków. Omów problem, odwołując się do świadomie wybranych nagrań

Ocena:
18/20
Teza: Tematyka ukazywana przez artystów w swych utworach w odniesieniu do motywu Polski i Polaków zmieniała się na przestrzeni lat.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetny, trochę nie do końca wykorzystany pomysł sięgnięcia po sztukę współczesną - niedawne, czasem aktualne utwory muzyczne. Dobre podsumowanie.

Literackie i filmowe wizje PRL-u. Dokonaj analizy i interpretacji wybranych tekstów.

Ocena:
18/20
Teza: Literatura i film w różny sposób ukazują społeczeństwo w czasach PRL-u.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Momentami konstrukcja wydaje się nie do konca spójna. Dobry plan i bibliografia.

Literacki obraz narodu polskiego podczas okupacji hitlerowskiej

Ocena:
17/20
Teza: Wojna stała się doświadczeniem zaprzeczającym wszelkim kategoriom humanizmu. Wśród Polaków i polskich Żydów znaleźli się tacy, którzy zachowali moralność, jak i ci paktujący z okupantem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, standardowa. W prosty sposób opisuje zachowania Polaków i ich losy podczas wojny. Poprawny język.

Wizerunek Polski i Polaków. Omów temat na przykładzie wybranych dzieł literackich i filmowych

Ocena:
16/20
Teza: W ukazywaniu obrazu Polaków twórcom dzieł literackich i filmowych przyświecał dydaktyzm.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogaty zestaw tekstów gwarantowałby realizację tematu, gdyby czasem nie ginął on z oczu autora.