Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw szatana, diabła


Scharakteryzuj motyw szatana w literaturze, analizując wybrane dzieła literackie różnych epok

Diabeł, i jego niecne uczynki, to motyw popularny i często adaptowany na potrzeby artystów i filozofów wielu epok. Samo słowo diabeł może wywodzić się od łacińskiego diabolis, co oznacza tego, który staje w poprzek. To dla niego i jego pomocników - zbuntowanych aniołów - przygotowano piekło. W XVI w. Jan Wier wyliczył, że istnieje 7405926 zwyczajnych diabłów podzielonych na 111 legionów po 6666 demonów, a dowodzi nimi 72 książąt ciemności. Fragment systematyzacji brzmiał: „Satanas, Lucyfer, Barabasz, Asmodeus - Książę seksu, Lewiatan - książę pychy, Belial - patron czarownic, Auristel - książę bluźnierców, Renfos - przewodnik po świecie grzechu”.

Szatan fascynował wielu twórców, zwłaszcza w tych epokach, w których światopogląd cechował się dynamizmem i przeczuciem zbliżającej się katastrofy. W kulturze europejskiej miał okresy wzlotów i upadków. Były momenty, gdy zepchnięto go pod ziemię. Został ośmieszony na przykład przez wielu pisarzy oświecenia i uznany za żałosny relikt ciemnej epoki. Wokół jego osoby narosło wiele legend, a wraz z nimi wiele niedomówień. Szatan był dość popularną postacią wśród romantyków. Przetrwał w literaturze okultystycznej XIX wieku. Ukazał się znowu jako fascynująca, pełna tragizmu postać w poezji, powieściach i malarstwie epoki neoromantycznej.

W tradycji europejskiej, po raz pierwszy spotykamy się z diabłem w Biblii, w Starym Testamencie. W Księdze Rodzaju motyw szatana powiązany jest z grzechem Adama i Ewy. Kusiciel pod postacią węża, pragnący upadku człowieka, namawia Ewę do zjedzenia owocu z drzewa wiadomości dobra i zła, przez co skazuje ludzkość na poznanie grzechu. Występuje też on jako członek rady Boga, a jego obowiązkiem jest oskarżanie ludzi przed Najwyższym. Lucyfer (z łaciny „niosący światło”) jako przywódca hierarchii, najdoskonalsza istota, „namaszczony cherubin” nie docenia, że przebywa w stanie największej szczęśliwości. Ambitny i pragnący wielkości chce być podobny do Boga, sam pokierować swoim zbawieniem, uniezależnić się od Stwórcy. Staje się aniołem upadłym i pierwszym buntownikiem.

Wyraz „szatan” (jako imię) pojawia się pierwszy raz w Księdze Hioba: „A pewnego dnia, gdy przyszli synowie Boży, aby stać przed Panem, był też między nimi i Szatan". Pan piekieł staje się partnerem Boga w zakładzie o pobożność i prawość człowieka. Szatan będzie kusił zarówno Stwórcę, aby Ten wystawił wiernego Hioba na próbę, jak i samego Hioba. Zły duch dąży do odsunięcia człowieka od Pana. Szlachetny i bogobojny Hiob musi zatem swoją wiarą udowodnić miłość do Boga, i przełamać rosnącą siłę szatana. Dużo bogatszy obraz księcia ciemności przynosi Nowy Testament. Diabeł zostaje tam wyraźnie spersonifikowany jako nosiciel zła. W Ewangeliach jest złym duchem dręczącym człowieka, kusicielem Syna Bożego, siłą zła, władającą Judaszem, który nie potrafi przeciwstawić się mu. W Apokalipsie diabeł pod postacią szkarłatnego smoka o siedmiu głowach jest „władcą tego świata”, doczesności, wszystkiego, co ziemskie i cielesne, jednak zostaje pokonany przez archanioła Michała. Według ewangelistów celem szatana jest nie tylko czynienie zła i szerzenie nieszczęścia, lecz przeszkodzenie człowiekowi w jego służbie Bogu. Odejście od Najwyższego uznawane jest przecież za najcięższy grzech.

Wieki średnie w szczególny sposób ustosunkowują się do problemu istnienia szatana i pełnionej przez niego funkcji, choć, być może literatura tego okresu nie daje na to zbyt wielu przykładów. Z przekazów historycznych wiadomo jednak, iż demonologia, czarownictwo i okultyzm głęboko tkwią w świadomości ludzi średniowiecza, jak i w filozofii epoki. Człowiek wieków średnich uważa, że cała istota szatana polega na tym, aby owładnąć ludzkim umysłem, krępując jego wolną wolę i zaciemniając mu moralny tok myślenia. Dla ludzi ciemnej epoki ciało jest siedliskiem wszelkiego zła i grzechu, a życie ziemskie to tylko mało ważne bytowanie. Umartwianie ciała i asceza stają się zatem orężem walki z siłami zła.

Epoka następna, odrodzenie, do problemów szeroko pojętej demonologii odnosi się raczej z dystansem. Trudno odnaleźć widoczne motywy diabła w literaturze tego okresu. W utworze stanowiącym pomost między wiekami średnimi a epoką renesansu – w „Boskiej komedii” Dante Alighieriego - odnajdujemy jednak kunsztowne przedstawienie piekła. Według włoskiego prekursora odrodzenia siedziba władcy podziemi ma kształt ogromnego, zwężającego się ku dołowi leja. Powstał on na skutek upadku Lucyfera z nieba. Sam książę ciemności przebywa w ostatnim – dziewiątym kręgu mrocznego królestwa. Szatan ma postać bestii o trzech paszczach, w których znajdują się najwięksi grzesznicy: Kasjusz i Brutus – zdrajcy Cezara i Judasz – zdrajca Chrystusa.

Innym renesansowym utworem podejmującym omawiany przeze mnie temat jest sonet IV Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Już sam jego tytuł: „O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem” sugeruje czytelnikowi, że nie ma ładu pomiędzy duchem i ciałem, a ludzkie życie jest niekończącą się walką, w której największym przeciwnikiem jest diabeł. „Srogi ciemności hetman” kusi człowieka różnymi sposobami, pragnie uwieść go pięknem świata i możliwościami, jakie daje doczesność. Jedyną ucieczką przed złem jest Bóg, któremu należy zaufać.

Analizując literaturę romantyczną, można odnaleźć wiele przykładów dzieł inspirowanych motywem szatana. Jeden z największych pisarzy romantyzmu, Johann Wolfgang Goethe, ukazuje działalność diabła w dramacie „Faust”. Tytułowy bohater pragnie poznać tajemnicę świata i zaznać prawdziwego szczęścia. Rozdarcie wewnętrzne mędrca, jego niepewność dotycząca przyszłego życia i własnych pragnień, staje się natychmiast poletkiem diabelskich działań. W Prologu, podobnie jak w Księdze Hioba, Bóg zakłada się z szatanem, że nie uda mu się sprawić, by dusza Fausta została potępiona. Robi to w imię wiary w dobroć i potęgę człowieka, który w końcu, po licznych błędach („dopóki dąży, błądzi człowiek”), musi wkroczyć na drogę głębokiej wiary i prawości. Zezwala diabłu, aby ten powiódł zagubionego naukowca po świecie, w którym być może uda mu się odnaleźć sens życia. Mefisto pojawia się w utworze w różnych postaciach. Początkowo jest czarnym pudlem, którego dzięki magicznym zaklęciom Faust zmusza do przyjęcia ludzkich kształtów. Wraca do pracowni alchemika już w całej okazałości: w jedwabnym płaszczu, czerwono-złotym stroju, z kogucimi piórami na czapce, przy szpadzie. Za sprawą diabelskich sztuczek Faust odzyskuje młodość, zdobywa zdolność przenoszenia się w przestrzeni, zakochuje się w pięknej Małgorzacie. Wolność i beztroska podobają się mędrcowi, jednak diabeł zakładu nie wygra, dopóki bohater nie wypowie formuły: „Chwilo, trwaj – jesteś piękna”. Szatan w ujęciu Goethego jest pełen drwiny, sarkazmu, ale i pewności siebie - „Idę o zakład, że go utracicie” – mówi do Boga. Mefistofeles to prawdziwy znawca życia i ludzkiej natury. Bezlitośnie szydzi z urojeń uczonego, jest „sługą nicości”. Kpi sobie z Fausta, jego marzeń o „gwiezdnych rojach”, rozkoszach i konsekwentnie prowadzi go ku zgubie. Jednak nie może zdławić dobra. Ponosi klęskę, bo jest tylko „tej siły cząstką małą, która wciąż złego pragnie, a dobro wciąż działa”. Sam siebie nazywa „duchem, który ciągle przeczy”. Jako opozycjonista twierdzi, że ziemia, to, „co się tu poczęło jedynie godnym jest, aby zginęło” i dąży do jej zniszczenia. Jest jednocześnie pierwotnym i nieodłącznym elementem świata i ma tego świadomość, mówiąc: „Jam częścią części, która ongiś wszystkim była, jam częścią tej ciemności, co światło zrodziła”. Tym samym Goethe pokazuje jedną z największych prawd, a zarazem paradoksów: dobro bez zła nie istnieje. Pisarz zdaje się twierdzić, że Bogu potrzebny jest duch zła dla właściwej organizacji świata. Rolą szatana i jego ogromnym brzemieniem jest uczestniczenie w ukazywaniu dobra i piękna.

Legendarny niemiecki doktor Faust stał się prototypem polskiego Mistrza Twardowskiego. Parafrazy legendy o szlachcicu dwukrotnie zaprzedanym diabłu dokonał nasz wieszcz, autor ballady pt. „Pani Twardowska”. Szatan Mefistofeles, który przybywa do karczmy Rzym, ma wszystkie cechy tej postaci zgodne z ludowymi wyobrażeniami: „nos jak haczyk, kurzą nogę i krogulcze ma paznokcie”. Pojawia się znienacka, nie budzi swoim wyglądem przerażenia, bo nie ma cech demonicznych. Jest postacią komiczną, gdyż ucieka na widok pani Twardowskiej.

Zdecydowanie różnym od faustowskiego jest obraz diabła-kusiciela w polskim dramacie narodowym – „Dziadach” cz. III Adama Mickiewicza. Oto w „Wielkiej Improwizacji” Konrad, romantyczny poeta-bojownik, podejmuje niemal lucyferyczny bunt, staje w szranki z Bogiem w sporze o przyszłe przywództwo nad ludzkimi duszami. Jego bluźnierczy monolog ma w sobie wyraźne cechy opętania. Konrad w swojej przeogromnej miłości do ojczyzny wpada w obłęd, nie boi się wyzwać Boga na pojedynek, oskarżając go o zło świata. Nad wszystkim tym wydaje się mieć pieczę diabeł, a siły dobra i zła toczą bój o duszę romantycznego indywidualisty. Złe duchy kuszą go, by wypowiedział największe bluźnierstwo, – że Bóg nie jest ojcem świata, ale carem. Diabeł przegrywa, sam musi dopowiedzieć bluźniercze słowo. Boża siła wypędza demona z duszy młodego poety podczas egzorcyzmów Księdza Piotra.

Inny romantyk, Juliusz Słowacki, w „Kordianie” umiejętnie łączy tradycję biblijną z tradycją narodową. W Przygotowaniu umieszcza Szatana na Łysej Górze, aby tu zaplanował dla Polski powstanie. Diabeł sprawia wrażenie, jakby decydował o losach ludzkości. Jest uosobieniem przeznaczenia, które góruje nad ludzkim losem, poniekąd kieruje całymi dziejami ówczesnej Polski. Władca ciemności wybiera sobie Polaków, aby walczyli o niepodległość tak, jak on walczy z Bogiem. Niczym stwórca powołuje do życia nieudolnych przywódców powstania. Jednak szatanowi wcale nie zależy na powodzeniu zrywu narodowego. Jest patronem złośliwości i tragedii. Klęska odda, bowiem cały naród w jego panowanie. Ostatecznie, w scenie szpitalnej, diabeł ukazuje się Kordianowi pod postacią Doktora. Demon doprowadza bohatera do całkowitej negacji ideałów, zabija w nim wiarę w celowość poświęcenia dla narodu, dowodzi, że bezgraniczne i bezrozumne poświęcenie robi z człowieka szaleńca.

Podatną glebę dla motywów satanistycznych odnajdujemy znowu na przełomie XIX i XX wieku. W czasach modernizmu fascynacja szatanem wybucha z niespotykaną dotąd siłą. Intelektualny klimat przełomu wieków sprzyja diabolicznym rozważaniom. Tadeusz Boy-Żeleński nazywa nawet epokę „Młodą Polską szatańską”. Poczucie kryzysu wszelkich wartości, szerzący się dekadentyzm, przeświadczenie o rozpadzie świata i absurdzie życia każą ludziom fin de siecle’u szukać źródeł tego stanu. Moderniści fascynują się złem i szukają jego uzasadnienia. Diabły według nich nie mają straszyć, lecz zmuszać do refleksji nad światem.

Ciekawy obraz szatana przedstawia Jan Kasprowicz w hymnie „Dies irae” (łac. „dzień gniewu”). W swym poemacie poeta w dość szczególny sposób nawiązuje do tego tematu. Uważa, że to Bóg stworzył zło na ziemi – jest okrutny i bezwzględny, przejął wartości wcześniej przypisywane szatanowi. Diabeł w tym wierszu to rozpustny gad – „dwujęzyczny smok”, przedstawiany w scenach miłości z Ewą, pramatką grzechu, wielką nierządnicą: „Na łonie jej spoczęła czarna, lśniąca broda rozpalonego szatana”. Podmiot liryczny uważa, iż Bóg jako Stwórca świata, powołał do życia również diabła, który zapanował nad ziemią. Wizja apokalipsy, jaką przedstawia Kasprowicz, to ostateczny rozrachunek Boga z wszelkim stworzeniem, w tym też z panem piekieł. W hymnie, podobnie jak w biblijnej Apokalipsie św. Jana, szatan objął władzę nad światem i dopiero interwencja Boga skazała go na zagładę poprzez zniszczenie tego świata.

Inny wiersz poety pt. „Święty Boże, Święty Mocny” to katastroficzny hymn, inspirowany epidemią cholery i będący wyrazem światopoglądowego kryzysu autora. Zawiera bluźnierczy motyw modlitwy do szatana. Skoro Bóg jest milczący i obojętny na ludzką niedolę, podmiot liryczny zwraca się do diabła, który staje się władcą świata. „Szatanie ty kościotrupa chwyciłeś pod ramię i nad wysokość jego ostrej kosy wzrosłeś w niebiosy – a grom nie pada!”. W świecie pogrążonym w chaosie grzechu nie ma już Boga, a człowiek może liczyć jedynie na litość księcia ciemności.

Zupełnie inaczej ukazuje diabła Leopold Staff w wierszu „Deszcz jesienny”. Poeta „trzech epok” kreśli obraz smutnego demona pogrążonego w rozpaczy nad złem świata. Taka postać spaceruje po ogrodzie (być może jest to metafora ludzkiej duszy?), niszczy go, zamienia w „straszną pustelnię” i płacze nad swoim dziełem. Motyw szatana służy tu stworzeniu nastroju dekadencji – odwrócenia się od świata, rozpaczy, negacji wszelkich wartości. Sam demon jest niczym dekadent „strwożon swym dziełem”.

Można jeszcze zwrócić uwagę na obecność szatańskiego motywu w literaturze dwudziestolecia międzywojennego. „Piekło w istocie nie ma ci nic nowego do zaoferowania – jedynie to, do czego mniej lub więcej przywykłeś…” tak mówi diabeł do Leverkuhna w powieści Tomasza Manna „Doktor Faustus”, wyrażając tym samym przekonanie, że ziemska rzeczywistość niewiele różni się od tej, która zaczyna się u bramy piekieł. Podobną myśl wygłasza diabeł Dostojewskiego, oświadczając Karamazowowi, że „Wszystko, co jest u was, jest i u nas…”. W „Mistrzu i Małgorzacie” obecność Boga zaznaczona jest wyłącznie przez istnienie szatana - interpretatora i wykonawcę wyroków Pańskich. Szatan utożsamiany powszechnie z niszczycielską siłą i złymi zamiarami, tutaj zdaje się być bardziej ludzki niż sam człowiek. Najważniejszy w szatańskiej grupie jest Woland, który uosabia typ diabła-buntownika. Przedstawia się jako profesor czarnej magii. Przyjmuje postać wysokiego, czterdziestoletniego mężczyzny o nienagannych manierach, eleganckiego, mającego prawe oko czarne, a lewe zielone. Jest niesłychanie doświadczony, zna świat i ludzi. Wie wszystko o ich słabościach i namiętnościach. Zło świata przygnębia go, skłania do okrucieństwa i bezwzględności.

Bułhakowski szatan burzy, demontuje, psuje, uruchamia najpotężniejsze żywioły. Konsekwentnie dąży do wypełnienia założenia o destrukcji systemu totalitarnego w Moskwie lat trzydziestych. Diabeł i jego szatańska świta co chwila odsłaniają absurdy komunistycznego „porządku” i szydzą z najbardziej paranoicznych przejawów moskiewskiej rzeczywistości, przypominającej piekło. W rezultacie za pomocą bezwzględnych żywiołów dopełniają ostatecznego dzieła zniszczenia. Mamy do czynienia z aktem naprawy świata poprzez demontaż jego starannie wymodelowanych, ale chorych układów. Szatan i jego pomocnicy działają zatem w imieniu dobra. Diabły wpływają na losy tytułowych bohaterów, nie niszczą, zagrażają tylko temu, co zepsute i złe. Diabeł (w teorii siewca zła) staje się sprawiedliwym sędzią, który karze winnych, bowiem komunizm okazuje się gorszy od diabelskich pomysłów. Również Bułhakow udowadnia, że dobro nie może istnieć bez zła. Gdy dochodzi do spotkania reprezentantów dwóch głównych sił kierujących światem: diabelskich – Wolanda – i boskich – Mateusza Lewity szatan mówi z iście diabelską logiką: „Na co by się zdało Twoje dobro, gdyby nie było zła”.

Kończąc moje rozważania mogę stwierdzić, że wizerunek szatana na przestrzeni wieków często się zmieniał. W zależności od czasu i okoliczności kulturalnych szatan objawiał rozmaite swoje strony, a jego oblicze ulegało zmianie. Budził lęk, fascynował swoją wielkością i potęgą, tragizmem, często niezwykłą mądrością i tajemniczością. Książę ciemności mierzył się z najtrudniejszymi zadaniami: występował bezpośrednio przeciwko Bogu, nadawał bieg historii, chciał decydować o kształcie świata, władać duszami, kusić i mamić ludzi o nieprzeciętnych horyzontach myślowych. Najczęściej jednak przedstawiał potęgę zła, destrukcji i zniszczenia. Motyw diabła istniał, by ukazać siłę dobra, innym razem, aby wyrazić fascynację osobą księcia ciemności i jego diabelskimi igraszkami. Jakkolwiek bylibyśmy zainteresowani osobą władcy piekieł, zawsze musimy pamiętać o przestrodze św. Piotra zawartej w Pierwszym liście: „Bądźcie trzeźwi! Czuwajcie! Przeciwnik wasz, diabeł, jak lew ryczący krąży, szukając, kogo pożreć”.

strona:    1    2    3    4    5    6    7  





Zanalizuj występowanie motywu demonów, szatana i sił nieczystych na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Wizerunek sił nieczystych zmieniał się wraz z rozwojem cywilizacji. W kolejnych epokach szatan i demony przybierały w sztuce coraz to inne postacie, choć często nawiązujące do mitologii i biblii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w głównie literackie odwołania z różnych epok. Szeroka bibliografia i wnikliwe potraktowanie tematu.

Konszachty z nieczystymi siłami. Omów na wybranych tekstach kultury

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze i sztuce odnajdujemy różnorodne wizerunki porozumienia pomiędzy człowiekiem, a istotą z natury złą i nieczystą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Wyróżnia sie bogata bibliografia i poprawny styl wypowiedzi.

Porównaj różne wcielenia diabła w literaturze i omów ich funkcje, odwołując się do wybranych tekstów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze odnaleźć możemy wiele rozmaitych wcieleń diabła, które pełnia w utworach określona funkcję.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawnie realizuje temat. Zawiera przejrzysta bibliografię; napisana jest płynnym językiem.

Motyw szatana w literaturze dawnej i współczesnej. Omów temat, porównaj sposoby kreacji na podstawie kilku utworów

Ocena:
20/20
Teza: Czy wizerunek szatana w literaturze dawnej i współczesnej tak naprawdę bardzo się różni?

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, odwołuje się do ciekawych utworów. Widać dojrzałość autora i łatwość w poruszaniu się w literaturze. Poprawny plan i bibliografia.

Literackie, malarskie i filmowe wizje piekła. Przedstaw, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Ocena:
20/20
Teza: Odmienność kreacji wizerunków piekła w różnych rodzajach sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bogata literatura i konkretny plan pracy zasługują na uznanie.

Odwołując się do wybranych przykładów, zaprezentuj różne sposoby realizacji motywu szatana w literaturze, sztuce i filmie

Ocena:
20/20
Teza: Motyw szatana w literaturze, sztuce i filmie odnajduje różne sposoby realizacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, ukazuje różnorodne kreacje pana ciemności.

Obraz piekła i raju w literaturze i malarstwie. Zaprezentuj temat, odwołując się do wybranych przykładów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Krainy nieziemskie zawsze pobudzały wyobraźnię artystów, dzięki czemu w literaturze i malarstwie odnajdziemy wiele ich przedstawień.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawe przedstawienie dwóch nieziemskich krain. Szczegółowe i trafne opisy.

Różne pojęcia motywu zła w literaturze, filmie i sztuce. Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów.

Ocena:
20/20
Teza: Artyści ukazują zło na wiele sposobów, ale zazwyczaj w opozycji do dobra, przypominając o wolnej woli człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne oblicza zła w literaturze, sztuce i filmie. Przedstawia zło jako motyw diabła, jako kreację, sztukę (podnieta) oraz jako narzędzie totalitaryzmu. Bogata prezentacja multimedialna.

Motyw kuszenia w literaturze i sztuce. Przedstaw na przykładzie wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne realizacje motywu kuszenia w literaturze oraz sztuce.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Diabły, demony i czarownie w literaturze polskiej i światowej. Przedstaw i skomentuj funkcje tych kreacji

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej charakterystyczne postaci kojarzone ze złem i obecne w kulturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa i ukazująca różnorodność nieziemskich postaci. Dobry konspekt i bibliografia.

Diabeł i jego funkcje w literaturze i sztuce. Przedstaw motyw na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie różnych ujęć postaci diabła i jego funkcji w literaturze i sztuce na przestrzeni epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogata w przykłady z literatury, sztuki i filmu. Poprawna analiza zgromadzonego materiału.

Motyw piekła i raju w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Od lęku do oswojenia – tak zmieniło się nastawienie ludzkości do raju i piekła.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, wielowątkowa prezentacja. Na podkreślenie zasługują własne wnioski.

Funkcjonowanie motywu diabła w literaturze XIX i XX wieku

Ocena:
19/20
Teza: Diabeł był inspiracją w wielu istotnych i wartościowych dziełach kultury, mimo iż zazwyczaj kojarzy się z mocami zła, w oczach artystów pełnił różnorodne funkcje i przybierał rozmaite wcielenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, wnikliwe przedstawienie różnych funkcji szatana w literaturze XIX i XX wieku. Bogata literatura przedmiotowa.

Scharakteryzuj motyw szatana w literaturze, analizując wybrane dzieła literackie różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Wizerunek szatana na przestrzeni wieków często się zmieniał. W zależności od czasu i okoliczności kulturalnych szatan objawiał swoje rozmaite oblicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo oryginalna, przemyślana i dojrzała praca. Ciekawe wnioski i tok argumentacji.

Motyw diabła i demona w literaturze polskiej i obcej. Omów ich funkcje na podstawie wybranych przykładów.

Ocena:
19/20
Teza: Nikt do końca nie zna natury diabła, dlatego w literaturze powstawało wiele jego odmiennych wizerunków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Różne wcielenia diabła w literaturze

Ocena:
19/20
Teza: Postać diabła była i jest natchnieniem dla rzeszy pisarzy, którzy przedstawiają go w swych utworach w różnoraki sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszelkie niezbędne informacje, pokazuje różnorodność szatańskich postaci w różnych epokach

Motyw szatana i jego różnorodne przedstawienia w różnych tekstach kultury

Ocena:
19/20
Teza: Postać szatana ewoluowała, gdyż zwiększał się zakres funkcji pełnionych przez tę postać w tekstach kultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w bardzo przejrzysty sposób realizuje temat. Odwołuje się do bardzo różnorodnych tekstów kultury (m.in. książka, malarstwo, rzeźba, film).

Podobieństwa i różnice w sposobach kreacji szatana w wybranych dziełach literackich i sztukach plastycznych

Ocena:
18/20
Teza: Znana już z biblii postać szatana przez kolejne epoki ewoluowała, pełniąc w wybranych utworach różne funkcje, by dziś stać się jedną z ikon popkultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, prowadząca do trafnych wniosków. Interesujące malarskie wizerunki szatana. Można popracować nad językiem wypowiedzi.

Różne sposoby ukazywania wizerunku diabła w dziełach literackich i plastycznych

Ocena:
17/20
Teza: Bez postaci diabła nie mielibyśmy wielu arcydzieł polskiej i światowej literatury i sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje przedstawioną tezę. Klasyczna literatura podmiotu, bogate opisy dzieł malarskich.

Piekło i jego mieszkańcy w literaturze i sztuce

Ocena:
17/20
Teza: Piekło i postać szatana związane są z kulturą ludzką od powstania Biblii. Autorzy w różny sposób wykorzystywali te motywy uatrakcyjniając swoje dzieła.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odnosi się do literackich i malarskich przykładów wykorzystania motywu piekła i szatana. Trafnie postawiona teza i skonstruowane wnioski.