Piekło i jego mieszkańcy w literaturze i sztuce
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw szatana, diabła


Piekło i jego mieszkańcy w literaturze i sztuce

Leksykon PWN przedstawia piekło w kosmologii i eschatologii wielu religii jako miejsce czasowej lub wiecznej kary pozagrobowej. Zwykle to kraina podziemna, siedziba złych duchów i dusz potępionych. Natomiast demon początkowo w wierzeniach religijnych była to bezosobowa moc nadnaturalna, potem – duch dobry lub zły, następnie (głównie w chrześcijaństwie) – zły duch czyli szatan. Zamierzam przybliżyć postać szatana jako ucieleśnienie zła oraz piekło – miejsce wiecznego cierpienia i potępienia
W Boskiej komedii, piekło, jak wynika z relacji autora, powstało wskutek upadku Lucyfera z niebios. Zanim Dante i jego przewodnik Wergiliusz weszli w piekielne bramy, ich oczom ukazała się tablica głosząca Porzućcie wszelką nadzieję wy, którzy tu wchodzicie. Piekło w utworze to kraina katuszy, cierpią tu różne dusze, a kara zależy od rodzaju popełnionej zbrodni. Samo miejsce piekielne ma wygląd zwężającego się ku dołowi stożka [patrz plakat] i jest podzielone na 10 kręgów (w istocie 9 kręgów i przedsionek piekła). Im bardziej poważne przewinienie, tym w dalszym kręgu znajdują się kolejne napotykane postaci. A jest ich tu wiele, Dante wymienia około 600 nazwisk. Przedsionek piekła stanowi limbo – miejsce, w którym umiejscawia autor nieochrzczone dzieci oraz tych, którzy żyli przed narodzeniem Chrystusa i przez to nie mogli nigdy poznać jedynej, prawdziwej wiary. Tutaj też spotykamy liczne grono myślicieli, poetów i postaci historycznych lub mitologicznych antyku. Pojawiają się m. in. Homer, Achilles. W górnej części owej krainy (2-5 krąg) miejsce swoje znaleźli ci, którzy zgrzeszyli wskutek braku umiaru; w kolejnych kręgach (6-9) ci, których występki wynikają ze złośliwości. Ostatni, najniżej położy krąg (10) to siedziba Lucyfera, znajdują się tam zdrajcy. W piekle, wypełnionym ogniem i silnym wiatrem, dzieją się rzeczy przerażające. Dusze poddawane są wymyślnym torturom i nie mają chwili spokoju. Jest to średniowieczna wizja mąk piekielnych, mająca w tamtych czasach silnie oddziaływać na grzeszników i wzywać do nawrócenia się.
Hans Memling w swoim obrazie Sąd ostateczny zastosował formę tryptyku - obraz jest złożony z trzech części. Środkowa część obrazu przedstawia najprawdopodobniej Czyściec lub Ziemię, gdzie odbywa się Sąd i ważenie dusz, lewe skrzydło dzieła to wstąpienie do nieba, a prawe - strącenie do piekła. W kompozycji zastosowane jest deesis, czyli w centrum obrazu znajduje się Chrystus, a wokół Niego siedzą apostołowie wraz z Janem Chrzcicielem i Matką Boską i otaczają go półkolem. Przy głowie Jezusa znajdują się dwie rzeczy: biała lilia, symbol czystości i niewinności, ale również rozżarzony do czerwoności miecz, oznaczający karę boską, ukaranie za grzechy. Te dwa przedmioty wskazują drogę: lilia do Nieba, a miecz do Piekła. Ludzie po stronie Piekła wpadają w panikę, próbują uciekać. Stoją powykrzywiani w potwornym bólu, a diabły bez skrupułów targają ich po ziemi. Gleba, na której stoi Archanioł, im bliżej strony piekielnej, staje się coraz mniej żyzna i w efekcie staje się skałą. Prawa część obrazu przedstawia najbardziej tajemniczą i przerażającą wizję - czeluście piekielne. Czarne diabły z długimi ogonami strącają dusze potępionych do ognia przy pomocy wideł, odbierając potępieńcom wszelką godność, a ci palą się w jego płomieniach i cierpią męki - jest to kara za ciężkie grzechy. Mimika tych ludzi ukazuje lęk oraz cierpienie. W tle widać skały i bardzo ciemne chmury, a ponad ciałami unosi się siwy dym. Z góry anioł z trąbą obserwuje z przerażeniem męki dusz. Miejsce to jest bardzo ponure, napawające strachem.. 1
Motyw szatana w literaturze i sztuce można przedstawić poprzez ukazanie Mefistofelesa, bohatera „Fausta” Goethego. Tytułowy Faust to fikcyjny bohater bardzo wielu utworów literackich, muzycznych i innych, dla którego inspiracją był niemiecki alchemik Johann Georg Faust (1480-1540). Faust jest naukowcem, który podpisuje z Diabłem cyrograf – oferuje mu swoją duszę, a w zamian oczekuje, że Diabeł będzie mu służył przez pewien czas.W dziele Johanna Wolfganga główny bohater uważa, że mimo zdobytej wiedzy i tak nic nie wie, że poprzez przeczytane sterty ksiąg nie zdoła naprawić świata czy też dać szczęścia ludzkości. Co więcej, uważa, że tkwi w norze, zatęchłym lochu jakim jest jego niewiedza oraz, że nigdy nie zdoła się z niego wydostać, choć oddałby za to wszystko. Marzeniem Fausta jest oswobodzenie się z mąk jakimi jest tkwienie w niewiedzy. W czasie kiedy Fausta dręczą problemy Mefistofeles zakłada się z Bogiem o jego duszę i za wszelką cenę postanawia wygrać. Mefisto jest duchem i posiada ogromną moc, z łatwością przybiera różne kształty, może podróżować w czasie i przestrzeni. Ale to jednocześnie filozof, niezwykle wykształcony, egoistyczny i wyrachowany diabeł, który jest znawcą życia ludzkiego, gardzi ludźmi, lecz potrafi również ulitować się nad ich nędzą. I tak też Mefistofeles chcąc wzbudzić zaufanie w Fauście, posługuje się manipulacją. Przybiera postać ludzką mówiąc o sobie „Jam tej siły cząstką drobną, co zawsze złego chce i zawsze sprawia dobro”. W efekcie mimo początkowych wątpliwości Faust zawiera z nim pakt podpisując się własną krwią. Faust ma oddać Mefistofelesowi duszę, ale jeżeli spotka go w życiu coś warte zatrzymania czasu, wypowie słowa: „Chwilo trwaj, jesteś tak piękna”.
Diabeł w zamian za pomocą swoich sztuczek spełnia wszystkie żądania uczonego. Faust poznaje, czym jest radość życia, zabawa, miłość i sława, lecz nie przynosi mu to satysfakcji. Z czasem uświadamia sobie, że sensem życia człowieka nie jest pogoń za własnymi, egoistycznymi pragnieniami lecz aktywny czyn i działanie na korzyść ludzkości. Dopiero wówczas może osiągnąć pełnię szczęścia. Faust postanawia więc stworzyć idealne państwo, które buduje za pomocą diabła na ziemiach wydartych morzu. Ta praca, twórcze tworzenie dla innych, wprawia mędrca w stan euforii. Pragnie zatrzymać czas, wypowiadając słowa, na które od lat czekał Mefistofeles.
Następnie postać szatana pojawia się w malarstwie, a konkretnie w obrazie Eugene Delacroix Mefistofeles i Faust. Tutaj możemy zwrócić uwagę na symbolikę. Widzimy postać Mefistofelesa, potężnego, zdrowego, dobrze zbudowanego mężczyzny, odzianego w bogate szaty, a kolor ubioru postaci pokrywa się z jego tożsamością. Ma on na głowie czerwoną, czy też purpurową czapkę: barwa ta oznacza energię, zapał, odwagę, potęgę, władzę czy też radość. Po prawej stronie jest umieszczona długa czerwona kotara, ten kolor to również barwa magii, upiorów, duszków, a właśnie taka panuje tam atmosfera. Mefistofeles ma w ręku miecz, symbolizujący los, wolność, przysięgę, siłę, ale jednocześnie śmierć i strach. Te znaki w pełni oddają atmosferę danej sceny, ponieważ Faust obawiał się śmierci, chciał wolności i eliksiru życia, podpisał z diabłem przysięgę czyli pakt przez co spełniły się jego pragnienia, ale jednocześnie czuł strach i lęk. Oprócz tego możemy zauważyć czaszkę, znajdującą się ponad głowami postaci; przypomina ona o śmierci (memento mori), upływającym czasie, niebezpieczeństwie oraz marności i krótkotrwałości życia ludzkiego, czyli wszystko to czego obawiał się Faust. Postawiony obok Mefistofelesa globus oznacza edukację, wiedzę zdobytą przez Fausta oraz może być to odniesienie do rozkoszy zmysłowych czy też ziemskich pragnień. Ponadto z lewej strony obrazu widzimy lustro, czyli świat, życie, przeznaczenie, ale również próżność (Faust okazał ową próżność wdając się w konszachty z diabłem); lub ramę, która może symbolizować przejście człowieka z jednego świata do drugiego.
Wizja piekła i szatana od wieków nas intryguje i zmusza do przemyśleń, zmienia się w toku historii ludzkości, wraz z nastawieniem nowych epok, zmianą stosunku do życia czy też wyznawaną wiarą. Przez wieki w naszej świadomości utrwaliło się jednak kilka stereotypów tych motywów. Podsumowując, ukazany tutaj szatan, pozornie jest przyjacielem człowieka i pozornie chce jego szczęścia. Widać tu wyraźną różnicę między intelektem Mefista i Fausta. W efekcie diabeł potępia ludzi i dąży do czynienia zła, czyli tego pozornego dobra. Natomiast piekło to przerażające miejsce przebywania dusz zmarłych, potępionych za grzechy lub winy wobec Boga popełnione na ziemi. Odbywają one tam wieczną karę, są poddawane okropnym mękom i nie mają chwili spokoju. W malarstwie można uzyskać taki efekt poprzez zastosowanie ciemnych barw, pokazanie ognia i cierpiących ludzi.

strona:    1    2    3    4  





Zanalizuj występowanie motywu demonów, szatana i sił nieczystych na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Wizerunek sił nieczystych zmieniał się wraz z rozwojem cywilizacji. W kolejnych epokach szatan i demony przybierały w sztuce coraz to inne postacie, choć często nawiązujące do mitologii i biblii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w głównie literackie odwołania z różnych epok. Szeroka bibliografia i wnikliwe potraktowanie tematu.

Konszachty z nieczystymi siłami. Omów na wybranych tekstach kultury

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze i sztuce odnajdujemy różnorodne wizerunki porozumienia pomiędzy człowiekiem, a istotą z natury złą i nieczystą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Wyróżnia sie bogata bibliografia i poprawny styl wypowiedzi.

Porównaj różne wcielenia diabła w literaturze i omów ich funkcje, odwołując się do wybranych tekstów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze odnaleźć możemy wiele rozmaitych wcieleń diabła, które pełnia w utworach określona funkcję.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawnie realizuje temat. Zawiera przejrzysta bibliografię; napisana jest płynnym językiem.

Motyw szatana w literaturze dawnej i współczesnej. Omów temat, porównaj sposoby kreacji na podstawie kilku utworów

Ocena:
20/20
Teza: Czy wizerunek szatana w literaturze dawnej i współczesnej tak naprawdę bardzo się różni?

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, odwołuje się do ciekawych utworów. Widać dojrzałość autora i łatwość w poruszaniu się w literaturze. Poprawny plan i bibliografia.

Literackie, malarskie i filmowe wizje piekła. Przedstaw, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Ocena:
20/20
Teza: Odmienność kreacji wizerunków piekła w różnych rodzajach sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bogata literatura i konkretny plan pracy zasługują na uznanie.

Odwołując się do wybranych przykładów, zaprezentuj różne sposoby realizacji motywu szatana w literaturze, sztuce i filmie

Ocena:
20/20
Teza: Motyw szatana w literaturze, sztuce i filmie odnajduje różne sposoby realizacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, ukazuje różnorodne kreacje pana ciemności.

Obraz piekła i raju w literaturze i malarstwie. Zaprezentuj temat, odwołując się do wybranych przykładów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Krainy nieziemskie zawsze pobudzały wyobraźnię artystów, dzięki czemu w literaturze i malarstwie odnajdziemy wiele ich przedstawień.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawe przedstawienie dwóch nieziemskich krain. Szczegółowe i trafne opisy.

Różne pojęcia motywu zła w literaturze, filmie i sztuce. Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów.

Ocena:
20/20
Teza: Artyści ukazują zło na wiele sposobów, ale zazwyczaj w opozycji do dobra, przypominając o wolnej woli człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne oblicza zła w literaturze, sztuce i filmie. Przedstawia zło jako motyw diabła, jako kreację, sztukę (podnieta) oraz jako narzędzie totalitaryzmu. Bogata prezentacja multimedialna.

Motyw kuszenia w literaturze i sztuce. Przedstaw na przykładzie wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne realizacje motywu kuszenia w literaturze oraz sztuce.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Diabły, demony i czarownie w literaturze polskiej i światowej. Przedstaw i skomentuj funkcje tych kreacji

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej charakterystyczne postaci kojarzone ze złem i obecne w kulturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa i ukazująca różnorodność nieziemskich postaci. Dobry konspekt i bibliografia.

Diabeł i jego funkcje w literaturze i sztuce. Przedstaw motyw na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie różnych ujęć postaci diabła i jego funkcji w literaturze i sztuce na przestrzeni epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogata w przykłady z literatury, sztuki i filmu. Poprawna analiza zgromadzonego materiału.

Motyw piekła i raju w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Od lęku do oswojenia – tak zmieniło się nastawienie ludzkości do raju i piekła.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, wielowątkowa prezentacja. Na podkreślenie zasługują własne wnioski.

Funkcjonowanie motywu diabła w literaturze XIX i XX wieku

Ocena:
19/20
Teza: Diabeł był inspiracją w wielu istotnych i wartościowych dziełach kultury, mimo iż zazwyczaj kojarzy się z mocami zła, w oczach artystów pełnił różnorodne funkcje i przybierał rozmaite wcielenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, wnikliwe przedstawienie różnych funkcji szatana w literaturze XIX i XX wieku. Bogata literatura przedmiotowa.

Scharakteryzuj motyw szatana w literaturze, analizując wybrane dzieła literackie różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Wizerunek szatana na przestrzeni wieków często się zmieniał. W zależności od czasu i okoliczności kulturalnych szatan objawiał swoje rozmaite oblicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo oryginalna, przemyślana i dojrzała praca. Ciekawe wnioski i tok argumentacji.

Motyw diabła i demona w literaturze polskiej i obcej. Omów ich funkcje na podstawie wybranych przykładów.

Ocena:
19/20
Teza: Nikt do końca nie zna natury diabła, dlatego w literaturze powstawało wiele jego odmiennych wizerunków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Różne wcielenia diabła w literaturze

Ocena:
19/20
Teza: Postać diabła była i jest natchnieniem dla rzeszy pisarzy, którzy przedstawiają go w swych utworach w różnoraki sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszelkie niezbędne informacje, pokazuje różnorodność szatańskich postaci w różnych epokach

Motyw szatana i jego różnorodne przedstawienia w różnych tekstach kultury

Ocena:
19/20
Teza: Postać szatana ewoluowała, gdyż zwiększał się zakres funkcji pełnionych przez tę postać w tekstach kultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w bardzo przejrzysty sposób realizuje temat. Odwołuje się do bardzo różnorodnych tekstów kultury (m.in. książka, malarstwo, rzeźba, film).

Podobieństwa i różnice w sposobach kreacji szatana w wybranych dziełach literackich i sztukach plastycznych

Ocena:
18/20
Teza: Znana już z biblii postać szatana przez kolejne epoki ewoluowała, pełniąc w wybranych utworach różne funkcje, by dziś stać się jedną z ikon popkultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, prowadząca do trafnych wniosków. Interesujące malarskie wizerunki szatana. Można popracować nad językiem wypowiedzi.

Różne sposoby ukazywania wizerunku diabła w dziełach literackich i plastycznych

Ocena:
17/20
Teza: Bez postaci diabła nie mielibyśmy wielu arcydzieł polskiej i światowej literatury i sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje przedstawioną tezę. Klasyczna literatura podmiotu, bogate opisy dzieł malarskich.

Piekło i jego mieszkańcy w literaturze i sztuce

Ocena:
17/20
Teza: Piekło i postać szatana związane są z kulturą ludzką od powstania Biblii. Autorzy w różny sposób wykorzystywali te motywy uatrakcyjniając swoje dzieła.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odnosi się do literackich i malarskich przykładów wykorzystania motywu piekła i szatana. Trafnie postawiona teza i skonstruowane wnioski.