Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw powstania


Motyw powstań narodowych w literaturze i sztuce. Omów, odwołując się do wybranych przykładów.

Historia naszego państwa wielokrotnie stawiała przed Polakami zadanie walki o niepodległość. Do analizy wybrałem dwa największe zrywy narodowe XIX wieku: powstanie listopadowe z 1830 i styczniowe z 1863 roku. Największe, ponieważ trwały najdłużej ze wszystkich powstań narodowych. Wybuchły w czasie gdy nie było naszego państwa na mapie politycznej świata. Szanse powodzenia ich już od początku były nikłe. Przygotowywane, wybuchły w niesprzyjających okolicznościach.

Jedno i drugie miało duże znaczenie. Polacy stawili czoła największej potędze militarnej Europy. Powstanie Obok politycznych skutków miały ogromny wpływ na twórców literatury i malarstwa wielu pokoleń oraz kształtowanie świadomości narodowej. Powstanie styczniowe kończyło epokę romantycznych zrywów i dało początek nowoczesnemu narodowi i hasłom pozytywistycznym.

Pod wpływem klęski powstania listopadowego i toczącej się na emigracji dyskusji nad jej przyczynami powstał Kordian Juliusza Słowackiego. Tym dramatem włączył się poeta do narodowych rozważań dotyczących przyczyn upadku powstania. Odpowiedź zawarł autor w „Przygotowaniu”. Poeta ocenia jego przywódców, polityków, posłów na sejm oraz korpus oficerski. Są to ludzie w podeszłym wieku, toteż cechuje ich ostrożność w działaniu kult szlachetczyzny, kunktatorstwo w stosunku do wroga. Żaden z nich nie nadaje się na przywódcę narodu walczącego o niepodległość. Generał Józef Chłopicki ma „sprzeczne z naturą nazwisko” a więc nie ma zamiaru szukać pomocy wśród chłopów a przede wszystkim jest za stary i nieudolny w działaniu. „Stary – jakby ojciec dzieci, Nie do boju, nie do trudu”.

Z atramentu Talleyranda, pojawia się książę Adam Czartoryski. Jego dyplomatyczne zabiegi o uzyskanie poparcia dla powstania na Zachodzie okazały się bezowocne. Jest to jedyna postać, dla której autor znalazł słowa uznania „ mimo czary wyszedł jakiś człowiek godny”. Natomiast Jan Skrzynecki został skrytykowany jako ten, który zlekceważył plany poprzednika, unikał walki z wrogiem. Autor krytycznie przedstawił postać Juliana Ursyna Niemcewicza „starzec jak skowronek zastygły pod wspomnień bryłą” Poeta zarzuca mu konserwatyzm. Także Joachim Lelewel przywódca emigracyjnego, Komitetu Narodowego Polskiego nie znalazł uznania w oczach Słowackiego. Lelewel posiadał dużą wiedzę książkową, ale tracił czas na rozpamiętywania „czy lepiej kiedy jest król? Czy kiedy go nie ma?, podczas gdy Polska jako państwo nie istnieje. Z zarzutami jawnej zdrady spotkał się dyktator ostatniej fazy powstania generał Jan Krukowiecki. To on doprowadził do poddania Warszawy Rosjanom.

Podobnie ocenione zostało powstanie listopadowe z perspektywy czasu. przez Stanisława Wyspiańskiego w dramacie „Warszawianka”. Akcja utworu rozgrywa się w dworku szlacheckim należącym do sióstr Marii i Anny. Znajdowała się tam, w czasie bitwy pod Grochowem, kwatera powstańczego sztabu na czele z generałem Józefem Chłopickim. Młodzi patrioci z szarfami od swoich wybranek idą walczyć. Ich zapał studzą starzy, zasłużeni dowódcy, których rozwaga świadczy o braku wiary nie tylko w zwycięstwo ale i sens walki. Chłopicki , przekonywany przez oficerów wzbrania się przed przejęciem dowództwa. Momentem przełomowym jest przybycie Starego Wiarusa, który bez słowa oddaje skrwawioną szarfę generałowi. Należała ona do Józefa Rudzkiego, ukochanego Marii. Wiadomo , że losy bitwy zostały przesądzone a gest Wiarusa był gestem śmierci. Chłopicki nie ma odwagi przekazać szarfy Marii, wsiada na konia i obejmuje dowództwo. Główne wydarzenia ( bitwa, śmierć narzeczonego ) są na drugim planie. Wyspiański zarzuca dowódcom powstania małostkowość, granie na zwłokę. Stwierdza, że romantyczna ideologia bardziej eksponowała potrzebę bohaterskiej śmierci za ojczyznę niż potrzebę wiary w zwycięstwo walki o niepodległość.

Bohaterstwo prawdziwych powstańców przedstawione jest w wierszu Juliusza Słowackiego „Sowiński w okopach Woli”. Generał był uczestnikiem powstania listopadowego. Utwór przedstawia ostatnie chwile tego wielkiego przywódcy .. Generał przebywa wtedy w starym kościółku na Woli. Otoczony ciałami swoich przyjaciół – żołnierzy wie, że powstanie chyli się ku upadkowi, ale walczy z wrogiem do końca. „nie oddam szpady, Lecz się szpadom bronić będę, Póki serce we mnie bije”. Generał ma świadomość, że droga jaką wybrał prowadzi go na śmierć. Gotów jest nawet walczyć sam.

Autor wiersza dążył do utrwalenia powstańczej legendy. Interpretuje ją poprzez :uwznioślenie postaci, widzenie generała w kategoriach świętego, męczennika, odpowiednie obudowanie obrazu poetyckiego (generał oparty jest na ołtarzu, nie może się bronić jako kaleka, ginie jako ofiara z ręki wroga). Tworzeniu legendy służą również cechy bohatera: odwaga, męstwo, honor, umiłowanie wolności, i ojczyzny prawość charakteru, szlachetność, nieugiętość wobec przewagi wroga.

Wiersz Juliusza Słowackiego został zinterpretowany przez Wojciecha Kossaka na obrazie „Śmierć generała Józefa Sowińskiego na szańcach Woli”. Na pierwszym planie przedstawiona jest tytułowa postać na szańcu umocnionym koszami wypełnionymi ziemią , armata, rosyjskie karabiny. Wokół są poległe ciała a po lewej stronie żołnierze rosyjscy. W tle widać zasłonięty drzewami kościółek wolski oraz kłęby dymu. Generał stoi na posterunku sam, jest spokojny i nieustraszony. Wie, że za chwilę zginie gdyż w niego skierowane są karabiny Rosjan. Sowiński trzyma w ręku szpadę a drewniana noga – symbol kalectwa zmusza go do pozostania na posterunku. Na obrazie najważniejszą rolę odgrywa treść, której podporządkowana jest forma. Obraz malowany jest plamą w różnych odcieniach brązu i szarości . Sprawia wrażenie późnej jesieni (pożółkłe liście, kolorystyka) a w rzeczywistości jest jeszcze lato. Kolory świadczą o tym , że powstanie chyli się ku upadkowi a wraz z nim nadzieja na odzyskanie niepodległości. Trzeba myśleć o przygotowaniu kolejnego zrywu narodowowyzwoleńczego kiedy dorośnie nowe pokolenie do walki.

„Gloria vicitis” Elizy Orzeszkowej to historia relacjonująca jeden z epizodów powstania styczniowego. Opowiadanie utrzymane jest w konwencji baśniowej. Świadkami walk, cierpień i nadziei są leśne drzewa. Tu toczyła się bitwa tragiczna w skutkach dla dwójki przyjaciół: Marysia Tarłowskiego i Jagmina. Autorka przedstawia młodych ludzi jako niewinne ofiary powstańczej zawieruchy. Dostrzega ich poświęcenie, przedstawia elementy biograficzne. Śmierć dwójki młodych ludzi osamotnia Anielę. Staje się ona symbolem wszystkich ludzi, którym powstanie styczniowe odebrało nie tylko bliskich, ale i nadzieję na odzyskanie niepodległości. Jedyną postacią historyczną jest Romuald Traugutt, ukazany jako wielki dowódca i bohater, który spełniając swój obowiązek względem kraju opuścił rodzinę i stanął na czele powstania. Po wielu latach w miejscu stoczonej niegdyś bitwy znajduje się bezimienna mogiła.. Nad tym czas szeptał odwieczną prawdę „vae victis” – „biada zwyciężonym” Autorka nadaje tytuł „Gloria victis”- „chwała zwyciężonym”. by w ten sposób przekazać dziejowe znaczenie czynów powstańców, którzy bitwy nie wygrali ale odnieśli zwycięstwo moralne.

Z czasem rany się po klęsce zabliźniły co pozwoliło na bardziej obiektywną ocenę tego zrywu. Takie rozliczenie z rokiem 1863 prowadził Stefan Żeromski w swoich opowiadaniach. Powstanie styczniowe było dla poety klamrą łączącą sprawy narodowe ze społecznymi. Świadczy o tym utwór poświęcony wydarzeniom 1863 roku: „ Rozdziobią nas kruki, wrony…”. Jego tematem jest epizod z ostatnich dni powstania. Szymon Winrych wiozący broń dla walczących, zostaje brutalnie zamordowany przez rosyjski patrol. Przypomina on bohatera romantycznego . Jest samotny, z góry skazany na klęskę i do końca wierny swojej idei. Stefan Żeromski zrywa jednak z tradycją romantyzmu i pozytywizmu. Ukazuje powstańca jako człowieka pokonanego i przerażonego. Szymon Winrych w ostatnich chwilach przed śmiercią błaga żołnierzy o życie. Autor podkreśla , że wraz z Winrychem umiera powstanie styczniowe i nadzieje z nim związane.
Obraz Maksymiliana Gierymskiego „Pikieta powstańcza” podobnie jak utwór Stefana Żeromskiego przepełnia tragizm powstania. Dzieło prezentuje końcowe wydarzenia, chylącego się ku upadkowi zrywu. Na pierwszym planie autor przedstawia kilku konnych powstańców zagubionych na piaszczystym pustkowiu, którzy zbierają informacje od wędrującego włóczęgi. Powstańcy czują się zagrożeni. Liczne ślady na drodze świadczą o przemarszu wojska. Wszyscy wpatrują się w jeden punkt, jakby stamtąd miał nadejść oddział wroga. Pusta piaszczysta przestrzeń wzmaga wrażenie niepokoju i sugeruje, że atak może nastąpić z każdej strony. Powstanie w interpretacji Maksymiliana Gierymskiego to czas przemarszów, unikania przeważającego wroga i szukania się rozproszonych oddziałów, którą podkreśla beznadziejne nasłuchiwanie odzewu na oddany wystrzał. Obraz ten namalowany 10 lat od jego upadku był wspomnieniem osobistym autora, który w nim uczestniczył jako siedemnastoletni chłopiec, walcząc na Mazowszu. Realizm sceny zawiera się w rezygnacji z pokus mitotwórczych czy gloryfikacji postaci. Są to osoby przerażone, bez nadziei, świadome własnej klęski.

Interpretacja powstań narodowych była ciągle aktualna w literaturze i malarstwie w XIX i XX wieku. Była elementem walki o niepodległość. Zarówno powstanie listopadowe jak i styczniowe było różnie interpretowane przez twórców kultury. Jedni bohaterowie powstań byli idealizowani jako ofiary zrywów narodowowyzwoleńczych a dzieła miały spełniać funkcję podtrzymywania ducha narodowego i legendy powstań. Miały one wpływać na świadomość zbiorową, przede wszystkim na model XIX wiecznego patriotyzmu Nie brakowało również głosów rozsądku, próby rozliczenia się z przeszłością, szukania przyczyn upadku powstań. Naturalistyczne przedstawienie wydarzeń miało przestrzec społeczeństwo przed popełnieniem błędów z lat 1830 i 1863 w dalszej walce o niepodległość.

strona:    1    2    3    4  





Tragizm powstań narodowych w utworach literackich. Przedstaw na wybranych utworach

Ocena:
20/20
Teza: Poeci i pisarze przedstawili różne ujęcia motywu trzech powstań: listopadowego, styczniowego i warszawskiego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i logiczna. Odwołuje się do literackich opisów trzech powstań. Poprawna bibliografia i pran pracy.

Obraz powstania warszawskiego w literaturze i filmie. Porównaj, analizując wybrane dzieła

Ocena:
20/20
Teza: Przekonanie o szczególnej roli powstania warszawskiego utrwalili w polskiej świadomości twórcy literatury i filmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo ciekaw praca, ukazująca powstanie z różnych stron. Na uwagę zasługuje płynność wypowiedzi.

Walka narodowowyzwoleńcza jako motyw literatury polskiej. Rozważ na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Mit niepokornych Polaków, którzy zawsze będą się buntować, przetrwał do dziś, także za sprawą literatury, która utrwaliła tradycje narodowowyzwoleńczej walki.

Ocena opisowa nauczyciela: Motyw ukazany obrazowo i dokładnie, Poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.

Powstanie styczniowe i jego skutki dla narodu. Przedstaw różne oceny tego wydarzenia i ich przyczyny, odwołując się do wybranych tekstów

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze pozytywizmu, ale także późniejszych epok, pamiętając o krwawych wydarzeniach i ich skutkach, pragnęli ustosunkować się do tego wydarzenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Artystyczne interpretacje powstań narodowych w literaturze i malarstwie. Omów temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Artyści opisując polskie powstania narodowe kładą nacisk na różne aspekty.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko opisuje polskie powstania. Skupia się na najważniejszych zrywach narodowych.

Obrazy wojen, walk, powstań w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Poszczególne dzieła malarskie oraz utwory literackie mogą stanowić ciekawą historię polskich zmagań militarnych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, wszystkie elementy zawarte w tytule zostały przedstawione na odpowiednio dobranych przykładach.

Omów sposoby ukazania realiów zaboru rosyjskiego w literaturze XIX wieku.

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze XIX wieku różnie ukazywano realia życia pod zaborami, zależało to od panującej formacji literackiej (romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska) oraz stopnia zaostrzenia cenzury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja szczegółowo opisuje różne sposoby rusyfikacji Polaków i walki z polskością. Dobry język, przejrzysty styl.

Walka narodowowyzwoleńcza w literaturze XIX wieku. Omów i porównaj różne jej formy, analizując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Niezależnie od wybranego sposobu walki o przywrócenie Polsce niepodległości, walczący wykazali się wielkim patriotyzmem.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja konkretnie ukazuje wybrany temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Żołnierz, powstaniec, konspirator. Bohaterowie literatury doby zaborów. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Popularność kreacji walczących bohaterów w epoce romantyzmu, pozytywizmu i Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja zawiera bogate portrety wojowników o niepodległość Polski. Poprawny konspekt pracy.

Obraz powstania styczniowego w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Pozytywizm sprawił, iż dążenia do odzyskania niepodległości drogą walki odkładano na dalszy plan.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Powstanie warszawskie w prozie i poezji. Omów temat, odwołując się do wybranych tekstów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Powstanie warszawskie dla kolejnych pokoleń Polaków stało się symbolem męstwa i determinacji w walce o niepodległość.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, zawiera bogatą bibliografię. Poprawny konspekt i poszczególne argumenty.

Ukaż motyw walki o niepodległość w wybranych utworach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Autorzy w różny sposób oceniali niepodległościowe aspiracje wojowników o wolność.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, poprawna pod względem merytorycznym.

Polskie powstania jako temat literatury XIX i XX wieku. Na wybranych przykładach omów sposoby prezentacji zagadnienia.

Ocena:
18/20
Teza: Polskie powstania z perspektywy historii jawią się nam jako klęska w aspekcie zarówno politycznym jak i społecznym.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Opisuje obraz trzech powstań w literaturze polskiej.

Motyw powstań narodowych w literaturze i sztuce. Omów, odwołując się do wybranych przykładów.

Ocena:
18/20
Teza: Powstania: listopadowe i styczniowe jako największe zrywy narodowowyzwoleńcze zmierzające do odzyskania niepodległości przez Polskę.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Dobrze dobrane argumenty.

Różne drogi odzyskania niepodległości w czasach zaborów. Przedstaw na przykładzie utworów z epok: romantyzmu i pozytywizmu

Ocena:
17/20
Teza: W okresie niewoli narodowej Polacy podążali przyjmowali różne postawy - jedni preferowali walkę i bunt, inni pracę organiczną i pracę u podstaw.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, schematyczna. Teza została w pełni udowodniona.

Ojczyzna jako temat poruszany w twórczości romantyków polskich. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych przykładów

Ocena:
16/20
Teza: Zainteresowanie romantyków ojczyzną i sprawą narodową było powiązane z ówczesną sytuacją polityczną Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła. Dobry dobór lektur. Teza uargumentowana zbyt powierzchownie.