Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw małżeństwa


Przedstaw, scharakteryzuj i oceń różne portrety małżeństw ukazane w literaturze

Kiedy Bóg tworzył ziemski świat, w szóstym dniu swojej pracy ulepił z prochu człowieka – najpierw mężczyznę, a potem kobietę. Zakrzewił w nich przy tym naturalny instynkt łącze-nia się w pary, aby mogli się rozmnażać. W ten sposób Adam i Ewa stali się protoplastami ludzkiego gatunku oraz stworzyli pierwszy związek, który teoretycznie można by nazwać małżeństwem. Pojęcie to, jako zjawisko społeczne, budzi wśród ludzi niezwykle wiele kon-trowersji. Zgodnie ze słownikową definicją, oznacza ono: związek mężczyzny i kobiety usankcjonowany prawnie. Jednak wielu pisarzy, filozofów oraz osób związanych z kulturą i sztuką stworzyło swoje własne teorie małżeństwa. I tak, jest ono między innymi:
połączeniem „węzłem małżeńskim" relacji seksualnych,
ostatnim etapem przed śmiercią,
diamentem szlifowanym całe życie,
loterią, w której mężczyźni ryzykują swoją wolność, a kobiety swoje szczęście.
Małżeństwo ma więc wiele oblicz, które kształtowane są indywidualnie, zgodnie z wła-snym doświadczeniem i życiową filozofią.
Jego różnorodne portrety odnajdujemy w niezliczonej rzeszy dzieł literackich. Czasami jest ono głównym tematem utworu, czasami pobocznym wątkiem, a czasami tylko obra-zem w tle. Jednak zawsze pełni w nim określoną rolę. Literacka kreacja obrazu małżeń-stwa ma mieć dla czytelnika przede wszystkim znaczenie poznawcze, dydaktyczne i mo-ralizatorskie. Ma pokazywać z czym ono jest związane i jak powinno wyglądać oraz uczy w jaki sposób o nie dbać i czego się w nim wystrzegać. W zależności od wartości wyzna-wanych przez danego twórcę oraz celu przekazu danego dzieła, może ono zachęcać lub zniechęcać do zawarcia związku małżeńskiego. Zawsze jednak wywiera wpływ na sposób myślenia czytelnika i może być elementem kształtującym jego światopogląd.
W swojej prezentacji przedstawię siedem literackich portretów małżeństw, wywodzących się z różnych epok. Każdy z nich jest inny i innych dotyczy sfer związku zawartego mię-dzy kobietą a mężczyzną.
Nie oko i ręka zawierają małżeństwo, lecz rozum i serce. Choć ważną jest rzeczą żenić się z miłości, ważniejszą jeszcze — w małżeństwie miłość utrzymać.
Maksyma ta doskonale pasuje do historii związku Penelopy i Odyseusza - głównych bo-haterów starożytnej epopei greckiej, autorstwa Homera, zatytułowanej Odyseja. Dzieło to opisuje 20 lat morskiej tułaczki króla Itaki, który powracając z wojny trojańskiej naraził się na gniew boga mórz i oceanów – Posejdona - zabijając jego syna - Cyklopa. Żądny zemsty ojciec postanowił ukarać Odyseusza i utrudnić mu powrót do domu, gdzie czekali na niego: żona oraz mały synek. Jednak miłość Odysa do swojej rodziny nie pozwalała mu się poddać i pomimo wielu dramatycznych przygód oraz czyhających na niego pokus, ciągle szukał on drogi do Itaki. A tam wiernie czekała na niego Penelopa, które nigdy nie straciła wiary w powrót męża i uparcie odrzucała propozycje małżeństwa, składane jej przez licznych zalotników, chętnych zająć miejsce władcy. W tej niezłomnej wierze wy-chowywała również syna – Telemacha, którego wciąż karmiła nadzieją powrotu ojca. W końcu, po 20-stu latach tęsknoty i czekania Odyseuszowi udało się dopłynąć do Itaki oraz znów zająć należne mu miejsce władcy, męża i ojca. Historia tego małżeństwa to przede wszystkim obraz walki o miłość, która była uczuciem tak silnym, że wytrzymała próbę czasu. 20 lat rozstania zmieniły Odysa i Penelopę, ale tylko zewnętrznie, bo ich serca nadal biły tylko dla siebie. Króla Itaki kusiły piękne boginie, ale nie zdołały wymazać z jego pamięci obrazu żony. Królowa mogła wiele razy uznać swego męża za zmarłego i powtórnie stanąć na ślubnym kobiercu, ale postanowiła czekać, bo nikt nie mógł jej zastą-pić Odysa. Siła uczucia ocaliła ich małżeństwo i wygrała z gniewem bogów oraz pokonała wszystkie przeciwności. Ze względu na swą postawę, Penelopa i Odyseusz do dziś uzna-wani są za przykład wierności małżeńskiej, a także stali się wzorem związku godnego na-śladowania.
Małżeństwo jest zgodne, kiedy żona panuje nad mężem, a mąż nad sobą. Oto portret związku ukazanego w renesansowym dramacie Wiliama Szekspira, pod tytułem Makbet. Przedstawia on historię zbrodni dokonanej w celu zdobycia władzy, bogactwa i zaszczy-tów. Tytułowego bohatera poznajemy jako jednego z najsławniejszych i najmężniejszych wojowników duńskiego króla Duncana. Jego zasługi dla kraju były ogromne, dlatego też zdobywał on wciąż to nowe zaszczyty i cieszył się wielkim zaufaniem u swego władcy. Jednak pewnego razu, wracając z boju, spotkał na swej drodze trzy czarownice, które przepowiedziały mu, że zostanie królem Danii. Po powrocie do domu, nieopatrznie o swo-im nietypowym spotkaniu opowiedział żonie – lady Makbet, która żądna władzy zaczęła namawiać go do zbrodni. Początkowo honorowy wojownik nie chciał się zgodzić, ale prośby i groźby żony zmusiły go do uległości. Kiedy duński władca odwiedził ich zamek, małżeństwo zasztyletowało go, zrzucając winę na wartowników, których przedtem uśpili. Następcy tronu, zrozpaczeni synowie Duncana, postanowili uciec z ojczyzny, aby zapla-nować zemstę, gdyż nie uwierzyli w winę służących. Dzięki temu Makbet zyskał to, cze-go pragnęła jego żona, czyli tron królewski. Początkowo cieszył się ze swojej pozycji, lecz z czasem zarówno jego, jak i lady Makbet, zaczęły dręczyć wyrzuty sumienia i strach przed odkryciem ich tajemnicy. Przyjęły one postacie duchów zabitych osób oraz strasz-liwych wizji – niezmywalnej krwi na dłoniach. Dzięki nim mężny wojownik stał się tyra-nem, zdolnym do każdej zbrodni, aby tylko utrzymać koronę, a jego żona doprowadzona została do szaleństwa i utraciła zmysły. W rezultacie dramat kończy się śmiercią małżon-ków. Historia i obraz ich związku skonstruowane są w ten sposób, aby były dla czytelnika przestrogą oraz nauką. Poprzez postać Makbeta, Szekspir zwraca się do mężczyzn, mó-wiąc im, że ślepe posłuszeństwo małżonce nie jest właściwe i że należy kierować się wła-snym, zdrowym rozsądkiem. Z kolei za osobą i zachowaniem Lady Makbet autor ukrył krytykę kobiecej żądzy władzy i chęci panowania nad mężem.
Małżonkowie mogą się rozstać ciałem, nigdy nie widzieć się, ale duchem wrogim lub pogodnym zawsze będą biec ku sobie wzajemnie. Sentencją tą doskonale określić można związek Waltera Alfa i Aldony – bohaterów romantycznego dramatu Konrad Wallenrod, autorstwa Adama Mickiewicza. Ich historia zaczyna się w momencie, gdy na dwór ojca dziewczyny – księcia litewskiego Kiejstuta – przybywa zbieg krzyżacki – Walter Alf. Księżniczka zakochuje się w nim ze wzajemnością. Wkrótce potem młodzi pobierają się. Jednak ich szczęście nie trwa długo – Walter, aby ratować Litwę przed Krzyżakami, wy-rusza na dwór swych wrogów, podszywając się pod postać Konrada Wallenroda i zosta-wia swoją ukochaną. Ona, nie wyobrażając sobie dalszej egzystencji bez niego, zamyka się w wieży, niedaleko Malborka – miejsca, gdzie przebywa Walter – i zaczyna życie pu-stelnicy. Jej ciężki los osładzają tylko rozmowy z mężem, który przez przypadek dowia-duje się o miejscu pobytu swej żony. Kiedy Konrad, po zdradzie Krzyżaków i uratowaniu Litwy, popełnia samobójstwo – Aldona również umiera. Portret tego małżeństwa jest ty-powym obrazem związku między kobietą i mężczyzną w epoce romantyzmu. Tragiczne losy postaci ukazują miłosny fatalizm i raczej nie zachęcają do trwałego wiązania się z drugą osobą. Jednak są one również przykładem prawdziwego uczucia, gotowego do wszelkich poświęceń i którego nawet śmierć nie jest w stanie pokonać.
Małżeństwo składa się ze wspólnych interesów i wzajemnego pożądania. Pierwsze wzrasta z latami, drugie zanika. Doskonałym przykładem tego są Emilia i Benedykt Kor-czyńscy – bohaterowie pozytywistycznej powieści Elizy Orzeszkowej, zatytułowanej Nad Niemnem. Historia ich związku, choć zaczyna się szczęśliwie, kończy się bardzo smutno. Emilia poślubiła Benedykta, kierując się marzeniami o romantycznej miłości. Myślała, że życie Korczyńskiego będzie poświęcone i podporządkowane tylko jej. Wyobrażała sobie, iż zaloty oraz zachowania, które prezentował Benedykt jako konkurent i narzeczony, będą trwały wiecznie. Niestety realia życiowe przekreśliły jej plany. Mąż Emilii przez cały dzień zaabsorbowany był prowadzeniem dworu i gospodarstwa – niewiele więc miał cza-su dla swej żony. Dzięki temu ich drogi coraz bardziej się rozchodziły. W końcu oboje zrozumieli, że nie potrafią już razem żyć; Emilia nie chciała i nie interesowała się spra-wami ważnymi dla Benedykta, więc ten bez reszty poświęcił się pracy, pozostawiając ko-bietę w jej pokojach, w których wraz ze swą damą do towarzystwa zaczytywały się w ro-mansach i przeżywały swe wyimaginowane choroby. Wydzielił jej też comiesięczną pen-sję, którą mogła przeznaczać na swoje leki i inne kobiece bibeloty. W ten sposób, małżeń-stwo Korczyńskich stało się tylko papierkowym związkiem, w którym mąż i żona żyją nie z sobą, ale obok siebie. Eliza Orzeszkowa poprzez historię Emilii i Benedykta bardzo wy-raźnie pokazuje, że puste słowa, chwilowe uniesienia, momenty pełne wzruszeń – to tylko nic nieznacząca gra pozorów, zupełnie niezwiązana z prawdziwą miłością i że nie można na nich opierać małżeństwa.
Małżeństwo jest łapówką, jaką daje się gosposi, żeby się czuła panią domu. W ten sposób o związku z kobietą myślał Antek Boryna – bohater młodopolskiej powieści Wła-dysława Reymonta, zatytułowanej Chłopi. Początkowo poznajemy go jako męża Hanki i ojca dwójki dzieci. Jest on synem Macieja Boryny, u którego mieszka i wraz z którym prowadzi gospodarstwo. Żony nie traktuje dobrze – jest ona dla niego kucharką, sprzą-taczką i matką jego dzieci, ale nie kobietą, którą należy szanować. Antek zdradza Hankę z Jagną Paczesiową, której uroda i seksualność działają na niego jak magnes. Początkowo żona młodego Boryny w pokorze znosi zachowanie męża, bezwiednie zgadzając się na poniewieranie i poniżanie. Uważa ona bowiem, że taki po prostu musi być los mężatki. Zachowanie Hanki zmienia się jednak w momencie, gdy, po kłótni Antka z ojcem, zostają oni zmuszeni do wyprowadzki i zamieszkania w jej ubogim rodzinnym domu. Dla kobie-ty, której mąż coraz mniej poświęca uwagi, rozpoczyna się rozpaczliwa walka o byt. Z posłusznej, lękliwej i wystraszonej, zmienia się ona w zaradną gospodynię, która musi utrzymać całą rodzinę. Dzięki temu staje się więc kobietą opanowaną, spokojną, a zara-zem nieustępliwą i silną. To nowe oblicze pomaga Borynowej odzyskać szacunek teścia, mieszkańców wsi, a na końcu również Antka. Hanka bowiem, pomimo wszystkich krzywd wyrządzonych jej przez męża, cały czas walczy o jego miłość. Jednak jako narzę-dzia do tego, nie używa już ustępliwości, ale z odwagą mówi mu co myśli i pokazuje, że należy liczyć się z jej zdaniem. Dzięki takiej postawie odbudowuje ona swój związek małżeński, w którym staje się partnerem i wsparciem dla Antka. Portret Borynów ukazuje, jak ważne, dla poprawnych relacji pomiędzy małżonkami, są: wzajemne zrozumienie oraz szacunek, zarówno do partnera, jak i do samego siebie.
Małżeństwo jest jedyną formą rzeczywistego niewolnictwa uznaną przez prawo. O prawdziwości tych słów codziennie przekonywał się Felicjan – postać młodopolskiego dramatu Gabrieli Zapolskiej, zatytułowanego Moralność pani Dulskiej. Jest on mężem ty-tułowej bohaterki oraz ojcem trójki dorastających dzieci: syna Zygmunta i dwóch córek - Meli i Hesi. Jednak jego rola w tej typowej burżuazyjnej rodzinie jest bardzo ograniczona i sprowadza się do posłusznego wykonywania poleceń żony. Felicjan żyje zupełnie w cie-niu Anieli, która całkowicie pozbawiła go własnej woli. Jednak to zwolnienie z obowiąz-ku podejmowania decyzji i ingerencji w rodzinne sprawy, wydaje się być dla Dulskiego wygodne. W zamian za posłuszeństwo i milczenie prowadzi spokojne życie, pozbawione problemów. Portret małżeństwa Dulskich jest obrazem męża – pantoflarza i żony – despo-tki. Ich zachowanie z jednej strony budzi w czytelniku śmiech, bo wiecznie milczący Feli-cjan i charakterna Aniela są w istocie komediową parą. Jednak związek ten to także prze-stroga przed: biernością, bezwiednym podporządkowaniem się i utratą własnej osobowo-ści. Bowiem małżeństwo, w którym jedna strona jest niewolnikiem, a druga absolutnym władcą, nie może być szczęśliwe.
Miłość małżeńska nie jest prostym dodaniem dwóch różnych miłości: miłości męża i żony, ale jest miłością, którą żyją dwie osoby, i która sprawia, że stają się one nie tylko jednym ciałem, ale nade wszystko jednym sercem i jedną duszą. Reprezentantami tej wiel-kiej życiowej prawdy są: doktor Castel i jego żona - para bohaterów powieści Alberta Camusa, pod tytułem Dżuma. Utwór ten opowiada historię epidemii tytułowej choroby, która opanowuje miasto Oran i dziesiątkuje jego mieszkańców. Jedną z osób, walczących z zarazą, jest doktor Castel, który przygotowuje serum, mające pomóc przezwyciężyć dżumę. W momencie wybuchu epidemii jego żona znajduje się poza granicami miasta i kiedy zamykają jego bramy, tylko ona decyduje się na powrót do Oranu. Chce bowiem być przy mężu i uznaje, że dżuma jest drobnostką w porównaniu z ich miłością. Małżeń-stwo Castelów to doskonały przykładem wzorcowej realizacji ślubnej przysięgi i uczucia silniejszego od strachu przed śmiercią
Przedstawione przeze mnie literackie portrety małżeństw jednoznacznie wskazują, jak ważną rolę motyw ich pełnił dla pisarzy wszystkich epok. Pozwalał on im wyrazić swoją opinię na temat związku kobiety i mężczyzny, a także niejednokrotnie czynił utwór barw-niejszym. Dla czytelnika z kolei nierzadko te obrazy małżeńskie były przestrogą, nauką i wzorem – bawiły go, oburzały i wzbudzały podziw. Ich funkcje dydaktyczno-moralizatorskie są szczególnie istotne dla ludzi czasów współczesnych, którzy najczęściej instytucję małżeństwa traktują jako następstwo ciąży i coś, czego trzeba się podjąć, aby nie być oskarżonym o uciekanie od odpowiedzialności. Coraz więcej osób również decy-duje się na życie w wolnych związkach, bez zbędnych formalności. Zgodnie ze słowami psycholog Zofii Milskiej – Wrzesińskiej, dzieje się tak, ponieważ: w dzisiejszych czasach seks jest dostępny bez ślubu, dzieci przestały się dzielić na małżeńskie i inne, a legalna żo-na nie jest gwarantowanym bezpłatnym robotnikiem do obsługi wspólnego gospodarstwa. Rzadko które małżeństwo XXI wieku zawierane zostaje z prawdziwej miłości i na całe życie. Sto lat temu sławny francuski chemik - Marcelin Berthelot zakończył życie w go-dzinę po śmierci ukochanej żony, z którą przeżył 45 lat. Czy dziś taka historia mogłaby się wydarzyć? Niestety, raczej nie. Pogoń za pieniądzem, dążenie do luksusu i życia w dobrobycie, na jak najwyższym szczeblu społecznej drabiny – to są główne cele oraz wartości ludzkiej egzystencji XXI-ego wieku i nie ma wśród nich miejsca na miłość. Kie-dy jednak to wszystko się już osiągnie i człowiek zatrzyma się w swym biegu, gdy brak będzie przy nim drugiej osoby – kogoś, kogo można by kochać i kto sam darzyłby tym uczuciem - nagle okaże się, że życie jest pustkom. Bo miłość jest najważniejszym ele-mentem ludzkiego bytu, który skupia w sobie wszystko to, co ważne oraz potrzebne i to ona powinna cementować, a także tworzyć małżeństwo. Potwierdzenie tego odnajdujemy w słowach Khalila Gidrana, autora opowiadania Prorok, które są sentencyjnym zakończe-niem mojej prezentacji:
Gdy miłość skinie na was, podążcie za nią,
Chociaż jej drogi są strome i trudne.
A kiedy jej skrzydła osłonią was, poddajcie się jej,
Chociaż miecz ukryty w jej skrzydłach może was zranić.
A kiedy mówi do was, uwierzcie jej,
Choć jej głos może rozwiać wasze sny, jak północny wiatr pustoszy ogród.
Bo tak jak miłość wieńczy was, tak też i krzyżuje. Jak sprzyja waszemu wzrostowi, tak też przycina was.

strona:    1    2    3    4    5  





Przedstaw, scharakteryzuj i oceń różne portrety małżeństw ukazane w literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Istnieje duża różnorodność konstruowania portretów małżeństw i ich roli w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, zawiera bogatą bibliografię, dzięki czemu ukazana zostaje różnorodność związków małżeńskich. Autorka odwołuje się do kilku epok. Sprawny literacki język.

Obrazy małżeństw i rodzin w literaturze. Omów różnorodne ujęcia motywu na podstawie wybranych tekstów literackich trzech epok.

Ocena:
20/20
Teza: Podobieństwa i różnice w ujęciu motywu małżeństwa i rodziny w trzech epokach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowo opisuje relacje rodzinne i wzory małżeństw w trzech epokach literackich. Poprawny styl wypowiedzi.

Literackie i filmowe małżeństwa. Omów motyw, porównując przykłady negatywne i pozytywne

Ocena:
20/20
Teza: a)Literatura i film często korzystają z motywu małżeństwa pokazując bądź zgodne pary, darzące się szacunkiem i miłością, bądź małżeńskie piekła.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na wielu przykładach pokazuje jakie może być małżeństwo. Bogata literatura, ciekawe wnioski.

Zaprezentuj różne sposoby ujęcia motywu żony. Przedstaw funkcjonowanie tego motywu, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Wizerunki niezwykłych literackich żon na przestrzeni wieków.

Ocena opisowa nauczyciela: Spójna, w pełni poprawna prezentacja maturalna.

Małżeńskie dramaty w wybranych utworach literackich. Przedstaw i omów problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie małżeńskich dramatów w wybranych utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawe lektury z różnych epok literackich. Poprawna konstrukcja pracy.

Wybrane pary małżeńskie w literaturze. Oceń, jak wzajemnie małżonkowie oddziałują na swoje postawy i psychikę

Ocena:
20/20
Teza: Bogaty wachlarz wzajemnych małżeńskich relacji w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca, dobrze dodane przykłady.

Motyw nieudanych małżeństw w literaturze. Rozwiń problem na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Na przestrzeni kolejnych epok literackich małżeństwo było realizowane zgodnie z panującym światopoglądem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwa i przemyślana. Bogata bibliografia.

Motyw żony w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Kreacje żon w literaturze są niejednoznaczne - niektóre podtrzymują archetypy, natomiast inne łamią społeczne stereotypy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i przejrzysta. Bogata treść i bibliografia.

Portrety małżeństw w literaturze. Przedstaw na podstawie dowolnie wybranych lektur

Ocena:
19/20
Teza: Choć dawne małżeństwa różnią się od współczesnych, literatura przedstawia ponadczasowe problemy w związkach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszernie wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i plan, żywy język wypowiedzi.

Literackie portrety małżeństw. Scharakteryzuj na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Związki małżeńskie pomiędzy mężczyzną a kobietą w literaturze różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w zwięzły sposób ilustruje różne modele małżeństwa na przestrzeni historii literatury. Dojrzałe własne przemyślenia.

Wizerunki małżeństw w literaturze. Omów temat na podstawie trzech wybranych lektur

Ocena:
18/20
Teza: Większość dzieł literackich ukazuje obrazy nieszczęśliwych małżeństw.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Właściwie realizuje temat.

Motyw małżeństwa w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Literackie wizerunki miłości przekonują, że bardzo trudno stworzyć szczęśliwy związek oraz że każdy musi radzić sobie sam z problemami, bo „żyjemy, jak śnimy - samotnie”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przedstawia motyw na ciekawych przykładach. Występują drobne usterki językowe. Należy dopracować styl wypowiedzi.