Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw totalitaryzmu


Omów cechy stalinizmu i faszyzmu na podstawie wybranych utworów literackich.

Totalitaryzm to władza, która opiera się na przemocy. Społeczeństwo utrzymywane jest w posłuszeństwie poprzez siłę i terror. Najważniejszymi przykładami państw totalitarnych są narodowo – socjalistyczna III Rzesza Adolfa Hitlera, stalinowski Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Józefa Stalina oraz komunistyczne Chiny Mao Zedonga. Te kraje ze względu na swój potencjał ekonomiczny, liczbę ludności i potęgę militarną oraz agresywność i zaborczość, odgrywały największą rolę w kształtowaniu nowego świata, zgodnie z ideami totalitaryzmu. Faszystowski system totalitarny i stalinowskie metody sprawowania władzy uniemożliwiły normalne, godne życie człowieka. Pojęcia wolności, prawdy, godności, poszanowania człowieka przez innego człowieka przestały w tych systemach po prostu funkcjonować. System faszyzmu i totalitaryzmu stalinowskiego polegały przede wszystkim na stworzeniu tak nieludzkich warunków życia, że ludzie stawali się apatyczni, narażeni na upodlenie i upokorzenie na każdym kroku, żyjąc w ciągłym strachu przed śmiercią, zapominali, że są ludźmi. Chodziło o to by wywołać w nich jak najgorsze odruchy, zachowania i niehumanitarne postawy. Zachwiana została wiara w podstawowe wartości – dobro, miłość, poszanowanie życia.

Jednym z wytworów ustroju stalinowskiego były łagry, o których długo w Polsce nie mówiono. Ostatecznie opisali je więźniowie na podstawie własnych przeżyć i doświadczeń. Gustaw Herling-Grudziński napisanie „Innego świata” traktował jako obowiązek wobec tych, którzy zginęli i prosili go o świadectwo. „Inny świat” jest relacją o przeżyciach autora w więzieniach i na zsyłce do obozu w Jercewie w latach 1940 – 1942. Grudziński jest współuczestnikiem i świadkiem opisywanych wydarzeń, bohaterem i narratorem. Świat, jaki opisuje autor, to rzeczywistość spustoszona i okaleczona, w której ludzie wyzuci z wyższych potrzeb duchowych zostali sprowadzeni do tego, co fizjologiczne i zwierzęce. Autor skupia się na mechanizmach systemu totalitarnego, prowadzącego do spustoszenia człowieka przez przemoc nie tylko fizyczną. Inny świat jest światem odwróconych wartości, bez litości, bez nadziei, jest to świat ludzi umierających.

Herling ukazuje ludzi zmienionych przez katorżniczą pracę, głód, mróz i poniżenie. Jednak walczą oni o życie, o przetrwanie. Autor prezentuje różne postawy ludzkie w sytuacji ekstremalnej, w sytuacji zagrożenia. W obozie jednak najczęściej zdarzały się odstępstwa od normy etycznej: donosicielstwo, kradzieże, oszukiwanie funkcjonariuszy, ale także więźniów, zdobywanie lepszego pożywienia kosztem innych i obojętność wobec różnych przejawów zła (np. bierność podczas gwałtu dokonywanego na Marusi).

Grudziński podejmuje ocenę systemu totalitarnego. Komunizm był doktryną opartą na obietnicach, pozorach i fałszu. By utrzymać posłuch i karność, należało eliminować ze społeczeństwa jednostki „podejrzane” nawet w najmniejszym stopniu. Organizacja państwa opierała się na wszechstronnej kontroli obywateli, na rozbudowie NKWD i armii. Miniaturą państwa był obóz pracy w Jercewie. Sterowanie społeczeństwem w celu osiągnięcia posłuchu i wydajności pracy, skłócanie ludzi, by łatwiej było nimi manipulować, podporządkowanie obywateli władzy, narzucanie sposobu myślenia, policyjny system kontroli wszelkich przejawów życia społecznego – to cechy systemu totalitarnego. Grudziński ocenia sowiecki totalitaryzm jednoznacznie negatywnie. Jest to system stojący w zupełnej sprzeczności z postawą humanitaryzmu, nie dbający o interesy obywateli.

Autor dokonał analizy totalitaryzmu na swych osobistych doświadczeniach, co jest niewątpliwą wartością książki: „Bodźcem do tak częstego pisania o komunizmie jest u Grudzińskiego nienawiść do systemu będącego śmiertelnym zagrożeniem dla człowieka, redukującego jego podmiotowość, godność i suwerenność do rzędu surowca Historii. Grudziński nie teoretyzuje. Pamięta co uczyniono z nim i jego współbraćmi z odrutowanej zony i z tej pamięci wypływa jego sprzeciw i krzyk ostrzeżenia, a nie przekleństwa”.

Na twórczość kolejnego z wielkich pisarzy znaczący wpływ miały również wydarzenia w Rosji, a zwłaszcza Rewolucja Październikowa z roku 1917, powstanie ZSRR i dojście do władzy Stalina. Mowa tutaj o Georgu Orwellu i jego powieści noszącej tytuł „Folwark zwierzęcy”. Mimo trudności z wydaniem dzieła, książka w końcu ukazuje się drukiem i przynosi pisarzowi wielką popularność. Owa poczytność związana jest nie tylko z podejmowanym tematem – mechanizm powstawania, działania i utrwalania się systemu totalitarnego – ale również ze sposobem jego zaprezentowania. Orwell użył tutaj paraboli jako chwytu literackiego. Ów sposób sprawia, że zamiast długiego wywodu na temat zagrożeń płynących z totalitaryzmu, otrzymujemy zrozumiałą pod każdą szerokością geograficzną historię o tym, jak rodzi się zagrożenie dla jednostki.

Miejscem akcji utworu jest tytułowy, typowy folwark wiejski jakich było wiele w ówczesnej Anglii. Bohaterami są tutaj ludzie, jako klasa wyzyskiwaczy, oraz zwierzęta, czyli początkowo ofiary wyzysku. Gospodarstwo możemy przyrównać do państwa, a jego mieszkańców do obywateli. Na jego przykładzie Orwell pozwala nam prześledzić narodziny totalitaryzmu i przywódcy despotycznego. Zaczyna się od idei przeciwstawienia się wyzyskowi i stworzenia szczęśliwej krainy, w której zwierzęta będą cieszyć się wolnością oraz korzyściami z własnej pracy, zamiast utrzymywać człowieka. Tak rodzi się nowa wizja życia, którą zwierzęta szybko akceptują, tworząc zasady Animalizmu. Po długich przygotowaniach, buncie i walce, cel zostaje osiągnięty. Zwierzęta rozpoczynają panowanie na folwarku, wypędzając zeń człowieka. Szybko jednak okazuje się, że w nowej rzeczywistości dwaj, działający dotąd wspólnie liderzy – Snowball i Napoleon – zaczynają walczyć o władzę i dominację nad innymi mieszkańcami folwarku. Często dochodzi między nimi do coraz ostrzejszych konfliktów, sporów, każdy chce być przywódcą, jedynym i mającym posłuch u zwierząt. W konsekwencji na czele zbuntowanego folwarku staje Napoleon. Wypędza podstępnie Snowball’a, po czym kreuje go na zdrajcę. Na przykładzie tego knura możemy zaobserwować, jak jednostka, która wyrosła ze szlachetnych ideałów, pod wpływem władzy staje się bezwzględnym tyranem, który nie liczy się z dawnymi towarzyszami. Odtąd ważne dla niego jest tylko poszerzenie zakresu swoich przywilejów. Swoje decyzje ogłasza mieszkańcom za pośrednictwem zaufanych doradców. Otacza się groźnymi psami, które uniemożliwiają jakikolwiek sprzeciw wobec jego planów. Istota Animalizmu ulega całkowitym zmianom, w których coraz wyraźniej widać dominację rządzących i nierówność w traktowaniu zwierząt. Te, które są wierne wodzowi będą nagradzane i faworyzowane, reszta stanowi tanią siłę roboczą, której przywileje maleją z chwili na chwilę, aż wreszcie przestaną istnieć.

Folwark za panowania Napoleona staje się gospodarstwem opanowanym przez idee totalitaryzmu, gdzie na porządku dziennym znajduje się terror, wyzysk, kłamstwo, strach, okrucieństwo, przemoc – nowe jakości narzucone przez władzę. Mistrzowskie operowanie językiem pozwala nakłonić zwierzęta do ciężkiej pracy, szacunku dla wodza, oskarżać winnych i uzasadniać sensownie każde działanie grupy trzymającej władzę. Napoleon buduje swoją pozycję na ograniczaniu wolności, zastraszaniu, kreowaniu siebie na dobroczyńcę mieszkańców i zbawiciela. Bardzo szybko staje się podobny do poprzedniego właściciela – Pana Jones’a.

Obraz totalitarnego systemu, wypływający z treści książki, jest bardzo ponury, tragiczny, wręcz przerażający. Nie ma w nim mowy o wolności, trosce o naród czy perspektywach na szczęśliwą, dostatnią przyszłość. Mit o równości, braterstwie i oddaniu, honorze upadł. Pomiędzy szlachetnymi ideałami, hasłami, intencjami i obietnicami a rzeczywistością istnieje ogromna przepaść. Orwell znakomicie pokazał jak przebiega transformacja rządzących społeczeństwem pod wpływem rosnących przywilejów i bezkarności. Orwell udowadnia, że zagrożenie totalitaryzmem nie znika, nie ulega przedawnieniu, jest wciąż żywe i realne, a mechanizmy, które sprzyjają jego tworzeniu, łatwo mogą wkraść się w codzienność, która najpierw kusi wzniosłymi ideałami i hasłami, by na koniec zrujnować życie obywatela jako komórki społeczeństwa.

Zagadnienia związane z totalitaryzmem znalazły swe odbicie w literaturze współczesnej XX wieku, która kreuje portret kata i ofiary. Przykładem człowieka całkowicie ukształtowanego przez ideologie hitlerowską jest Jrgen Stroop, zbrodniarz wojenny, odpowiedzialny m. in. za likwidację getta w Warszawie. Bohater „Rozmów z katem” Kazimierza Moczarskiego był wychowany w atmosferze niezwykłej dyscypliny, zarówno matka jak i ojciec byli surowi, wymagający i apodyktyczni. Józef wzrastał w przeświadczeniu, że siła jest najwyższą wartością. Od dzieciństwa wpajano mu kult niemieckości: „W czasie rozmów i gawęd więziennych o przeszłości i przygodach dzieciństwa, Stroop zawsze podkreślał, że żołnierska dyscyplina ojca i reżim matki, ustrzegły go od zbytniego rozrostu indywidualizmu”. Po I wojnie światowej rozpoczął karierę w NSDAP, zaczął przejmować skłonności antysemickie, rasistowskie, a także nacjonalistyczne. Wszędzie zachowywał się jak prawdziwy hitlerowiec szowinista. Jego dyplom z Dachu określa Jrgena jako: „rzetelny, żołnierski, surowy, zdecydowanie silna wola bojowe i idealistyczne pojmowanie życia pozwalające sprostać każdej sytuacji, żywotna pilność w dziedzinie światopoglądowej, porządny nacjonal-socjalista”. Jeśli chodzi o poziom intelektualny, Stroop został w Dachu tak oceniony: „potrafił mimo skromnego wykształcenia szkolnego, sam przyswoić sobie dużo wiadomości”. Precyzyjnie wykonywał polecenia swoich przełożonych, nie zadawał sobie żadnych pytań natury etycznej. W swych wspomnieniach z okresu wojennego nigdy nie mówił o grozie wojny, o śmierci żołnierzy, o cierpieniu ludności cywilnej, o zniszczeniach - ta strona była mu obca.

Portret psychologiczny Stroopa jest nie tyle odrażający, co interesujący. Jego świadomość była produktem wychowania domowego, niemieckiej obyczajowości, własnych ambicji i hitlerowskiej propagandy. Nie zadawał sobie nigdy pytań o sens własnego postępowania, o jego skutki. Filozofia ta odpowiadała jego życiowemu programowi, pozwalała mu na zrobienie kariery, urzeczywistniła jego marzenia o życiu w luksusie. W stosunku do innych nacji czuł ślepą nienawiść i pogardę. Stroop do końca swoich dni pozostał hitlerowcem i zbrodniarzem, nie czuł się winy, nie okazywał skruchy, nie przyznał się do zbrodni. Swój pobyt w więzieniu traktował jako skutek przegranej wojny, a nie dokonanych przez niego zbrodni. Książka Moczarskiego, która ma charakter pamiętnika-wywiadu jest wstrząsającym dokumentem pogłębiającym wiedzę o systemie działania ideologii i propagandy hitlerowskiej.

Przerażający portret katów i ofiar prezentuje także Zofia Nałkowska w „Medalionach”. Autorka podkreśla duchowe i moralne zniszczenia wywołane stałym obcowaniem człowieka ze śmiercią i zbrodnią. Stosuje też metodę skrótu, a zebrane informacje zestawia ze sobą w ten sposób, że wywołują one w czytelniku szok, uczucie zdumienia i przerażenia. Bohaterowie to zwykli, szarzy ludzie, mówią własnym językiem i prezentują tylko własny wycinek wojennej rzeczywistości, w dodatku widziany tylko z własnej perspektywy. Ich relacje są nie tylko świadectwem „czasów pogardy”, ale pokazują ludzi dotkniętych moralną zarazą - otępieniem psychicznym w obliczu zbrodni, zanikiem elementarnego instynktu etycznego, utratą poczucia międzyludzkiej solidarności. Procesowi demoralizacji ulegali zarówno kaci, jak i ich ofiary. Do grona oprawców bez wątpienia możemy zaliczyć Profesora Spannera, człowieka pozbawionego wrażliwości moralnej, obojętnego na zło i krzywdę ludzką. To człowiek wyszkolony przez system hitlerowski do torturowania i zabijania niewinnych i bezbronnych ofiar. Jest sprawcą tak haniebnych procedur jak produkowanie mydła z ludzkich zwłok. Na pytanie „Czy nikt wam nie powiedział, że robienie mydła z ludzkiego tłuszczu jest przestępstwem?” profesor odpowiada, że „Tego nikt mu nie powiedział”. Nałkowska pokazuje w ten sposób, że nie tylko barbarzyńcy i ludzie zdemoralizowani popełniali zbrodnie, ale także niemiecka inteligencja uwikłana w zbrodniczy system totalitarny.

Zupełnie inną próbą opisu systemu totalitarnego jest powieść Michaiła Bułhakowa „Mistrz i Małgorzata”. W groteskowej międzywojennej Moskwie działa diabeł, by uzdrowić chorą komunistyczną rzeczywistość, w której królują kłamstwo, cenzura, łapówki, panuje bieda wśród zwykłych obywateli, podczas gdy w luksusie żyją prominenci. Powieść Bułhakowa obnaża patologie systemu i żyjącego w nim społeczeństwa. Skorumpowani urzędnicy, wszechobecne donosicielstwo, kłamstwo i uległość wobec rządzących prowadzi do degradacji podstawowych zasad moralnych tj. prawdy, sprawiedliwości i uczciwości. Społeczeństwo staje się ogłupiałe, obłudne, zdolne do najpodlejszych zachowań. Potwierdza to przyjazd diabła, który zamiast czynić zło, oczyszcza miasto z jego najgorszych wynaturzeń. Staje w obronie dobra i występuje przeciw ateistycznemu pojmowaniu świata. Totalitarny obraz miasta zdaje się przerastać jego wyobrażenia, a musimy pamiętać, że Woland poznał piekło doskonale i nic, co złe, nie powinno wywierać na nim wrażenia. Diabeł okazuje się być bardziej ludzki niż sam człowiek.

Czytając, przenosimy się w świat absurdu. Komunizm spowodował, że codzienność i normalność zostały postawione na głowie. Cały system służy wyłącznie ludziom uprzywilejowanym. Możliwość robienia zakupów w dobrze zaopatrzonym sklepie, otrzymania wygodnego mieszkania czy wczasów przysługuje tylko tym, którzy przysłużyli się systemowi, tak jak wybitni członkowie Massolitu. Sam Massolit jednak zajmuje się wszystkim prócz poszukiwania wartościowej literatury. Sztuka została zinstytucjonalizowana. Artyści, którzy powinni kształtować charaktery i pozytywnie wpływać na ludność, sprzedają się. Nagradzane są miernoty i grafomania, zgodna z ideologią komunizmu. Wartościowa literatura nie istnieje, jej twórcy, tak jak Mistrz, jako niepokorni i nieakceptujący obowiązujących norm, umieszczani są w szpitalach psychiatrycznych. Dzielą oni los innych ludzi usiłujących zachować namiastkę wolności.

System niszczy indywidualne jednostki. Nie pozwala na istnienie osób prawdomównych, niedających się podporządkować i zdolnych do samodzielnego myślenia, przez co zagrażających ustrojowi. Konfliktu między jednostką a systemem nie da się rozwiązać z korzyścią dla człowieka. Ustrój totalitarny niszczy człowieczeństwo, a bunt wobec niego to wyrok śmierci. Woland ingeruje w wypaczone przejawy ludzkiej działalności. Diabeł, wnoszący dobro do zdeformowanej rzeczywistości, jeszcze bardziej ośmiesza Moskwę i sprawia, że odnosimy wrażenie, iż totalitaryzm jest gorszy niż piekło. Bułhakow doskonale wiedział, o czym pisze. Sam przecież, na co dzień stykał się z nieudolnością i paranoją totalitaryzmu. Jako pisarz żyjący w Rosji odczuł, co znaczy odrzucenie, brak wyrozumiałości dla artystów i ostra cenzura. Jego dzieła, podobnie jak twórczość Mistrza zostały skazane na śmierć i ocalone przez kochającą kobietę. Bułhakow nie dożył wydania swojej powieści. Po śmierci jego żona starała się o pozwolenie na publikację książki. To, że możemy ją teraz czytać, jest efektem walki z systemem i dowodem na to, że można ją wygrać.

W 1950 roku w Waszyngtonie powstał wiersz Czesława Miłosza „Który skrzywdziłeś”. Jest on wyrazem buntu wobec tyrana, krzywdzącego zwykłych obywateli. Ze względu na kontekst historyczny można skonkretyzować bohatera lirycznego. Jest nim Stalin. Skupił wokół siebie „gromadę błaznów” czyli bezgranicznie oddanych pochlebców. Podmiot liryczny przeciwstawia się także zatraceniu norm moralnych. Uważa, iż postawa nonkonformizmu jest obowiązkiem poety: „Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta / Możesz go zabić - narodzi się nowy.” Dzięki stylizacji biblijnej podmiot pełni rolę proroka broniącego prawdy. Przeciwstawia się złu, uosabianemu przez reżim totalitarny. Poprzez lirykę apelu poeta obarcza tyrana moralną odpowiedzialnością za popełnione zbrodnie. Miłosz wyrażał bezkompromisowe sądy i dobitnie dał wyraz swego buntu, ponieważ w czasie powstania utworu przebywał na emigracji i nie podlegał wpływom totalitaryzmu. Poeta utożsamia się jednak z rodakami, nękanymi prześladowaniami. Należy zwrócić również uwagę na ponadczasowość refleksji poetyckiej. Miłosz nie wyraża jedynie sprzeciwu wobec rządów konkretnego tyrana. Wskazuje on na ponadczasowość aparatu ucisku. Wzniosłym ideałom przeciwstawia antywartości. Jego bunt zrodził się więc z refleksji nad złem odwiecznie wyrządzanym ludzkości przez zbrodniarzy, do których skierowany jest ostatni dystych: „Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy / I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta.”

Hitleryzm i faszyzm narzucały swym obywatelom ideologię, które prowadziły do licznych uprzedzeń, nietolerancji, a także tworzeniu się negatywnych stereotypów o konkretnych narodowościach. W obliczu tych rozważań bez wątpienia możemy stwierdzić, że człowiek w obliczu systemu totalitarnego zatraca własne człowieczeństwo, niejednokrotnie zapomina o swych ideach i wartościach. Najważniejsze staje się dla niego biologiczne przetrwanie. Totalitaryzm zamiast dbać o dobro człowieka, w poniżający sposób niszczy je. Wszyscy przywołani twórcy ukazują totalitaryzm jako ustrój negatywnie wpływający na jednostkę. Mówią o nim jako o ogromnym zagrożeniu, które niszczy człowieka psychicznie, fizycznie i emocjonalnie. Czynią to, by ideologie, które doprowadziły do rozwoju totalitaryzmu już nigdy nie zawładnęły ludzkimi umysłami.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Totalitaryzm w literaturze XX wieku. Przedstaw i porównaj sposoby jego kreacji w wybranych tekstach kultury

Ocena:
20/20
Teza: Totalitaryzm w literaturze XX wieku dokumentuje, przestrzega, przeraża.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Temat wyczerpany, dojrzałe słownictwo, przemyślana konstrukcja prezentacji.

Różne sposoby przedstawiania totalitaryzmu w literaturze współczesnej i filmie. Omów, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura odkrywa całą prawdę o systemach totalitarnych. Wskazując zagrożenia płynące z ich wprowadzenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na poziomie dobrego licealisty. Ciekawy dobór przykładów literackich i filmowych, poprawny język i styl wypowiedzi. Całość uzupełniają trafne cytaty.

Omów cechy stalinizmu i faszyzmu na podstawie wybranych utworów literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Faszystowski system totalitarny i stalinowskie metody sprawowania władzy uniemożliwiły normalne, godne życie człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera bogatą argumentacje. Szeroko opisuje wskazane systemy totalitarne. Brawo!

Różne ujęcia totalitaryzmu przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach literatury współczesnej

Ocena:
20/20
Teza: Wizje totalitaryzmu, zarówno hitlerowskiego, jak i stalinowskiego, znajdziemy w licznych przykładach literackich XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Literackie obrazy zniewolenia człowieka w systemie totalitarnym. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura ukazywała proces i skutki zniewolenia społeczeństw, jak i poszczególnych jednostek.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, oparta zarówno na utworach polskich, jak i obcych. Ukazuje wiele różnych aspektów zniewolenia. Poprawna kompozycja pracy.

Wpływ systemów totalitarnych na etykę. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Jak totalitarne reżimy wpłynęły na jednostki, na ich zachowania, decyzje i jakie wnioski dla zasad etyki możemy wyciągnąć z utworów poświęconych „czasom pogardy”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, głęboka analiza tekstów i postaw bohaterów.

Osobowość człowieka totalitarnego. Przedstaw to zagadnienie, odwołując się do znanych z literatury wizerunków hitlerowskich i sowieckich katów oraz niektórych więźniów obozów zagłady

Ocena:
20/20
Teza: Literatura opowiadająca o II wojnie światowej daje olbrzymią wiedzę o zmieniającej się pod wpływem totalitaryzmu psychice ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca starannie przemyślana, literatura wyselekcjonowana i ambitna. Trafna teza i wnioski.

Ludzie XX wieku w sytuacjach ekstremalnych. Omów problem, odwołując się do utworów Borowskiego, Nałkowskiej, Herlinga-Grudzińskiego, Moczarskiego i Krall

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej poruszające literackie przykłady stłamszenia wolności i godności ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Jak literatura opowiada o nieludzkiej rzeczywistości? Omów na wybranych przykładach różne rodzaje narracji i narratora w prozie przedstawiającej wojnę i okupację

Ocena:
20/20
Teza: Obowiązkiem pisarza jest danie literackiego świadectwa z „czasów pogardy”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, w pełni zasługuje na pochwałę.

Sytuacja człowieka w obliczu faszyzmu i stalinizmu. Omów zagadnienie, interpretując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Literacka prawda o człowieku egzystującym w systemie totalitarnym.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana, ukazuje wiele postaw człowieka wobec systemów totalitarnych.

Losy jednostki zdeterminowane wydarzeniami historycznymi. Rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Osoby zdeterminowane wydarzeniami historycznymi to przede wszystkim ofiary II wojny światowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Interesujący dobór argumentów, ciekawe wnioski.

Totalitaryzm w literaturze. Przedstaw i porównaj sposoby jego kreacji w wybranych tekstach kultury

Ocena:
19/20
Teza: Opisy totalitaryzmów w literaturze traktować możemy jako przestrogę przed systemem dyktatorskim lub ponure świadectwo czasów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Poprawnie dobrana argumentacja, ciekawe wnioski rekompensują drobne błędy stylistyczne.

Wpływ systemów totalitarnych na człowieka. Omów temat, odwołując się do wybranych dzieł

Ocena:
19/20
Teza: Na wpływie totalitaryzmów na człowieka skupiło się wielu twórców XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność opisanych w literaturze systemów i ich negatywne skutki. Poprawny język, przejrzysta kompozycja.

Ideologie totalitarne - ideologie zła w literaturze, sztuce i filmie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: „Kłamstwo powtarzane tysiąc razy staje się prawdą”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, szczegółowo opisuje formy totalitaryzmów ukazanych w różnych tekstach kultury. Bogata bibliografia.

Siedem polskich grzechów głównych. Przedstaw refleksje na temat polskich wad narodowych, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Główne wady narodowe Polaków na tle historycznym.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Prezentuje szeroki katalog polskich wad narodowych.

Różne postawy człowieka wobec totalitaryzmu. Omów problem na wybranych przykładach literatury XX wieku

Ocena:
18/20
Teza: Człowiek żyjący w systemie totalitarnym jest nieustannie narażony na trudne wybory moralne.

Ocena opisowa nauczyciela: Dobra praca. Bogata argumentacja ciekawe wnioski. Styl wypowiedzi wymaga "wygładzenia"

Człowiek w obliczu totalitaryzmu. Omów zagadnienie, odwołując się do analizy odpowiednio wybranych utworów literackich

Ocena:
17/20
Teza: Literatura przytacza różnorodne postawy i świadectwa ludzi postawionych w obliczu systemu totalitarnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Zakres literatury nie wykracza jednak poza kanon lektur szkolnych. Do poprawy język wypowiedzi

Obraz systemu totalitarnego w literaturze filmie i malarstwie. Omów różne sposoby realizacji tego zagadnienia odwołując się do dowolnie wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: Różne sposoby prezentowania totalitaryzmu łączy chęć utrwalenia negatywnego obrazu systemów totalitarnych, aby nigdy nie powróciły.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Na uwagę zasługuje dobór pozycji bibliograficznych. Można wygładzić styl przechodzenia pomiędzy kolejnymi argumentami.