Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw totalitaryzmu


Różne ujęcia totalitaryzmu przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach literatury współczesnej

Totalitaryzm to ustrój państwowy wraz z towarzyszącą mu ideologią, charakterystyczny dla XX wieku. Reżim totalitarny łączy w sobie cechy autorytaryzmu i dyktatury, będąc skrajną formą, można powiedzieć nawet – wynaturzeniem obu tych systemów. Kontrola sprawowana w państwie totalnym nad obywatelami jest absolutna. XX stulecie przyniosło wydarzenia, które okazały się być jednymi z najbardziej tragicznych w dziejach ludzkości. Szukając przyczyn tego wielkiego dramatu, jakim były cierpienia milionów ludzi podczas dwóch wojen światowych (obozy koncentracyjne, miliony ofiar zbrodni komunizmu i faszyzmu), natrafiamy na pojęcie totalitaryzmu. Wydaje się, że to właśnie totalitaryzm, rodzący zbrodnicze postępowanie władzy państwowej, jest jedną z głównych przyczyn tego, co się stało. Historia pokazuje, że ustrój totalitarny jest wielkim niebezpieczeństwem dla człowieka. Ogrom tragedii powodowanej przez istnienie tego ustroju sprawił, że literatura współczesna dość obszernie podejmuje temat totalitaryzmu, jego genezy i wpływu na człowieka. Wizje totalitaryzmu, zarówno hitlerowskiego, jak i stalinowskiego, znajdziemy w licznych tekstach kultury XX wieku.

Problem postawy człowieka wobec otaczającej go rzeczywistości nurtował od dawna wielu pisarzy. Tę trudną problematykę porusza wielu twórców. Między innymi to pisarze literatury lagrowej: Zofia Nałkowska, Tadeusz Borowski i Hanna Krall oraz łagrowej: Gustaw Herling-Grudziński. Uświadamiają oni jak systemy totalitarne poddawały swym okrutnym prawom więźniów w obozach. Najtragiczniejsze jest to, że niektórzy poddają się okrutnym prawom, do których z biegiem czasu przyzwyczajają się, nie dostrzegając potworności zbrodni i niszczenia człowieczeństwa. Zakończenie wojny wcale nie oznaczało upadku totalitaryzmów, o czym możemy się przekonać czytając wiersz Miłosza.

Jednym z wytworów ustroju stalinowskiego były łagry, o których długo w Polsce nie mówiono. Ostatecznie opisali je więźniowie na podstawie własnych przeżyć i doświadczeń. Gustaw Herling-Grudziński napisanie „Innego świata” traktował jako obowiązek wobec tych, którzy zginęli i prosili go o świadectwo. „Inny świat” jest relacją o przeżyciach autora w więzieniach i na zsyłce do obozu w Jercewie w latach 1940 – 1942. Grudziński jest współuczestnikiem i świadkiem opisywanych wydarzeń, bohaterem i narratorem. Świat, jaki opisuje autor, to rzeczywistość spustoszona i okaleczona, w której ludzie wyzuci z wyższych potrzeb duchowych zostali sprowadzeni do tego, co fizjologiczne i zwierzęce. Autor skupia się na mechanizmach systemu totalitarnego, prowadzącego do spustoszenia człowieka przez przemoc nie tylko fizyczną. Inny świat jest światem odwróconych wartości, bez litości, bez nadziei, jest to świat ludzi umierających.

Herling ukazuje ludzi zmienionych przez katorżniczą pracę, głód, mróz i poniżenie. Jednak walczą oni o życie, o przetrwanie. Autor prezentuje różne postawy ludzkie w sytuacji ekstremalnej, w sytuacji zagrożenia. W obozie jednak najczęściej zdarzały się odstępstwa od normy etycznej: donosicielstwo, kradzieże, oszukiwanie funkcjonariuszy, ale także więźniów, zdobywanie lepszego pożywienia kosztem innych i obojętność wobec różnych przejawów zła (np. bierność podczas gwałtu dokonywanego na Marusi).

Grudziński podejmuje ocenę systemu totalitarnego. Komunizm był doktryną opartą na obietnicach, pozorach i fałszu. By utrzymać posłuch i karność, należało eliminować ze społeczeństwa jednostki „podejrzane” nawet w najmniejszym stopniu. Organizacja państwa opierała się na wszechstronnej kontroli obywateli, na rozbudowie NKWD i armii. Miniaturą państwa był obóz pracy w Jercewie. Sterowanie społeczeństwem w celu osiągnięcia posłuchu i wydajności pracy, skłócanie ludzi, by łatwiej było nimi manipulować, podporządkowanie obywateli władzy, narzucanie sposobu myślenia, policyjny system kontroli wszelkich przejawów życia społecznego – to cechy systemu totalitarnego. Grudziński ocenia sowiecki totalitaryzm jednoznacznie negatywnie. Jest to system stojący w zupełnej sprzeczności z postawą humanitaryzmu, nie dbający o interesy obywateli.

Autor dokonał analizy totalitaryzmu na swych osobistych doświadczeniach, co jest niewątpliwą wartością książki: „Bodźcem do tak częstego pisania o komunizmie jest u Grudzińskiego nienawiść do systemu będącego śmiertelnym zagrożeniem dla człowieka, redukującego jego podmiotowość, godność i suwerenność do rzędu surowca Historii. Grudziński nie teoretyzuje. Pamięta co uczyniono z nim i jego współbraćmi z odrutowanej zony i z tej pamięci wypływa jego sprzeciw i krzyk ostrzeżenia, a nie przekleństwa”.

W literaturze lagrowej można odnaleźć wstrząsające przykłady okrucieństwa faszystów i cierpienia człowieka zagubionego w trudnej, obozowej rzeczywistości. „Medaliony” to jeden z utworów, który w sposób przejmujący, można powiedzieć drastyczny, ukazuje nam wielkość wypaczeń ludzkiej psychiki, jej zezwierzęcenie, zatracenie wszystkich zasad i norm moralnych w okresie wojny i okupacji. Mottem tych kilku opowiadań Zofii Nałkowskiej są słowa: „Ludzie ludziom zgotowali ten los”. Wybierając najbardziej drastyczne epizody z życia, autorka chciała podkreślić duchowe i moralne zniszczenie ludzkiej psychiki powodowane stałym obcowaniem człowieka ze zbrodnią i śmiercią.

W opowiadaniu pt. „Profesor Spanner” młody gdańszczanin opowiada o swojej pracy w Instytucie Anatomicznym, gdzie produkowano mydło z ludzkich szczątek. Zastanawiające jest to, że młody pomocnik Spannera jest nieświadomy faktu uczestniczenia w okrutnej zbrodni. Zeznaje, że swoją pracę wykonywał sumiennie, jak każde inne zajęcie, do którego z biegiem czasu, można się przyzwyczaić. Dokładność i zapobiegliwość Niemców budziły w nim podziw, okazywał zrozumienie dla ich poczynań. Mówiąc: „W Niemczech […] ludzie umieją coś zrobić – z niczego…” traktuje ludzkie ciało jedynie jako surowiec, natomiast mydło to już „coś”. Żyjąc w tak okrutnych i brutalnych czasach ludzie zmieniali się, przewartościowaniu ulegał ich kodeks moralny, zmieniały się priorytety postępowania. Faszyści nauczyli młodego człowieka obojętności wobec otaczającego świata. Zbrodnia zredukowana została do czegoś naturalnego, normalnego. Niemcy zniszczyli wrażliwość, zdeformowali psychikę. Zatarli wewnętrzny głos – sumienie, pozwalające odróżnić dobro od zła.

Kolejnym przykładem zatracania zasad i norm moralnych jest opowiadanie pt. „Dno”. Bezradne i zagubione kobiety, w otaczającej je rzeczywistości, zapominając o swym człowieczeństwie dopuszczały się kanibalizmu. Okrutne prawa obozowe pozbawiły je moralnej wrażliwości i podobnie jak pomocnik Spannera, stały się ofiarami wojny. W wagonach kolejowych, niektóre z nich traciły zmysły nie mogąc znieść: potwornych cierpień, głodu, wyczerpania. Przeżycia wojenne uczyniły z tych kobiet istoty słabe, bezbronne wobec norm okrutnego systemu, który pozbawił je naturalnych ludzkich odczuć.

Wojna uodporniła ludzi na zjawisko śmierci. Stawali się nieczuli. Najdobitniej świadczy o tym opowiadanie „Przy torze kolejowym”. Młoda Żydówka uciekająca z transportu kolejowego, ranna w nogę, bezbronna i samotna nie mogła liczyć na pomoc otoczenia. Ludzie tylko z daleka przyglądali się kobiecie. Jedynie pewna wieśniaczka oraz młody człowiek, okazali trochę zainteresowania, chęć pomocy Żydówce. Jednak młody człowiek, który pomógł Żydówce (przyniósł jej alkohol i papierosy) – stał się jej zabójcą. Po prostu wziął pistolet i zastrzelił chorą, niemal konającą kobietę. Nie wiadomo, co kierowało mężczyzną. Można jedynie przypuszczać, iż chciał, skończyć jej męczarnie, jednak sposób, w jaki tego dokonał jest nie do zaakceptowania.

Wśród bohaterów zbioru opowiadań Nałkowskiej nie brakuje ludzi, próbujących ocalić własne człowieczeństwo, którzy w trudnych sytuacjach potrafią przeciwstawić się złu, mimo nieludzkich warunków, w jakich przyszło im żyć. Próbę przetrwania podejmuje Żyd – Michał P. z opowiadania pt. „Człowiek jest mocny”. W czasie wojny stracił żonę i dwójkę dzieci, których rozpoznał przy zakopywaniu zwłok w obozie w Chełmnie. Chciał odejść z nimi, położył się na ich ciałach i prosił Niemców, aby go zabili, jednak usłyszał w odpowiedzi „Człowiek jest mocny, może dobrze popracować”. Mimo utraty swoich bliskich i ciężkiej pracy w obozie nie poddaje się. Podejmuje próbę ucieczki, która powiodła się dzięki pomocy innych ludzi. W ten sposób Michał P. udowadnia, że potrafi być człowiekiem silnym wewnętrznie, wytrwałym, którego podtrzymywała na duchu myśl o upragnionej wolności. Ocalał między innymi po to, by po latach dać świadectwo prawdzie o przerażających doświadczeniach wojennych. Godną i odważną kobietą jest tytułowa bohaterka opowiadania „Dwojra Zielona”. Samotna po śmierci najbliższych przeżywała nieprawdopodobne cierpienia. Została okaleczona, straciła oko. Aby uchronić się przed śmiercią głodową, sprzedawała swoje złote zęby i dzięki temu kupowała żywność. Jej chęć przetrwania, wewnętrzna siła, zasługują na podziw. Jak sama mówiła, pragnęła przeżyć po to, by pozostać świadkiem historii, opowiedzieć innym o bestialstwie Niemców.

Innym twórcą literatury lagrowej jest Hanna Krall. W swoim reportażu „Zdążyć przed Panem Bogiem” opisuje relacje z rozmowy z Markiem Edelmanem, uczestnikiem powstania w getcie, po wojnie wybitnym kardiochirurgiem w zespole prof. Molla. Jest kluczową postacią – człowiekiem, który poświęcił swoje życie, by ratować życie innych ludzi. Mówi o tym, co najbardziej nim wstrząsnęło, co najgłębiej zapadło w pamięci, czyli bohaterstwo i tchórzostwo ludzkie. Edelman to przykład człowieka, który tak jak inni uczestnicy powstania w getcie nie zgodził się na poniżającą śmierć. Dla niego powstanie miało wyjątkowy podtekst a mianowicie taki, że Żydzi nie wierzyli w swoje zwycięstwo, nie organizowali powstania by zniszczyć wroga, ponieważ mieli świadomość bliskiej nieuchronnej śmierci. Oni jedynie wybierali sposób śmierci, ich zdaniem znacznie godniejszy, bo z karabinem w ręku. Śmierć w walce miała zupełnie inny wymiar, niż w komorze gazowej. W powstaniu zademonstrowali własną wolność i godność. Według Edelmana śmierć w walce strzelając była łatwiejsza od śmierci w komorze, ponieważ o wiele trudniejsze było iść do wagonu spokojnie i godnie.

Hanna Krall ukazuje różne aspekty życia. Wiele miejsca poświęca opisowi powstania w getcie. Wspomina bohaterstwo młodych Żydów, którzy pragnęli przypomnieć światu o istnieniu gett, obozów koncentracyjnych, a przez organizacje powstania chcieli wstrząsnąć sumieniem Europejczyków. Opisuje śmierć Michała Klepfisza, wybitnie uzdolnionego inżyniera i konstruktora, który zasłaniając sobą niemiecki karabin uratował życie swoim przyjaciołom z oddziału. Mówi o postawie Mordechaja Anielewicza przywódcy ŻOB ( Żydowskiej Organizacji Bojowej) i dowódcy centralnej części getta. O jego załamaniu, gdy okazało się, że powstanie nie zostanie wsparte oddziałami ze strony aryjskiej, o cierpieniu, wreszcie o zbiorowym samobójstwie jego oddziału.

Śmierć była widoczna na każdym kroku. Podczas likwidacji szpitala pielęgniarka oddała swoją porcje cyjanku ratując dzieci przed komorą gazową. Powszechne było wstrzykiwanie przez pracowników szpitala trucizny swoim bliskim, by uchronić ich przed śmiercią w komorach gazowych. W „Zdążyć przed Panem Bogiem” wiele mówi się o godności i honorze, które polegały na wyborze śmierci. Pielęgniarka Tanenbaumowa oddała swój tzw. „numerek na życie” córce, a sama popełniła samobójstwo. Dzięki temu jej córka przeżyła kilka miesięcy doświadczając uczucia miłości. Ważnym wydarzeniem jest epizod o Żydzie, którego niemieccy oficerowie postawili na beczce i naśmiewając się z niego obcinali mu brodę po kawałeczku. Odbyło się to przed powstaniem gett, jednak było sygnałem ostrzegawczym, który Edelman odczytuje jako zapowiedź przyszłości.

Pisarzem, który przeszedł przez piekło obozów koncentracyjnych był Tadeusz Borowski. Centralnym motywem jego opowiadań jest upadek człowieka, zatracanie przez niego wartości moralnych w warunkach obozu koncentracyjnego. Obóz dla Borowskiego to miejsce, w którym nie tylko się umiera, ale także trzeba żyć. Dramatyczność jego opowiadań polega przede wszystkim na tym, że wprowadził do nich wszędzie jako narratora postać bynajmniej nie bohaterską. Tadeusz – narrator, jest człowiekiem doświadczonym znającym okrutne prawa obozowej rzeczywistości. Borowski obdarzył go mianem człowieka zlagrowanego, któremu nie obca jest masowość śmierci, zakłamanie, zdrada, nieczułość na cierpienie innych – to egoista i cynik. Poddany działaniu zbrodniczego systemu myśli przede wszystkim o tym, aby przetrwać, dlatego przystosowuje się do obozowych praw, tracąc przy tym moralną wrażliwość i zdolność do szlachetnych odczuć. Niemcy wyznaczyli mu rolę pomocnika, więc pracuje na rampie, pilnuje więźniów, rozładowuje transporty przybywających wciąż do lagru ludzi. W opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” Tadeusz opisuje kobietę, która w obawie przed śmiercią i w nadziei na uratowanie swojego życia, wyrzeka się swojego macierzyństwa, ucieka przed swoim kilkuletnim dzieckiem. Mojsze z opowiadania „U nas w Auschwitzu” zajmuje się rozładunkiem ludzi z transportu. Gdy przyjeżdża jego ojciec to nie chcąc narazić się pilnującemu porządku esesmanowi, tłumacząc się brakiem czasu, każe ojcu iść „wykapać się w łaźni” – tak mówiono ludziom idącym do komory gazowej – wobec tego skazał swojego ojca na śmierć.

W 1950 roku w Waszyngtonie powstał wiersz Czesława Miłosza „Który skrzywdziłeś”. Jest on wyrazem buntu wobec tyrana, krzywdzącego zwykłych obywateli. Ze względu na kontekst historyczny można skonkretyzować bohatera lirycznego. Jest nim Stalin. Skupił wokół siebie „gromadę błaznów” czyli bezgranicznie oddanych pochlebców. Podmiot liryczny przeciwstawia się także zatraceniu norm moralnych. Uważa, iż postawa nonkonformizmu jest obowiązkiem poety: „Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta / Możesz go zabić - narodzi się nowy.” Dzięki stylizacji biblijnej podmiot pełni rolę proroka broniącego prawdy. Przeciwstawia się złu, uosabianemu przez reżim totalitarny. Poprzez lirykę apelu poeta obarcza tyrana moralną odpowiedzialnością za popełnione zbrodnie. Miłosz wyrażał bezkompromisowe sądy i dobitnie dał wyraz swego buntu, ponieważ w czasie powstania utworu przebywał na emigracji i nie podlegał wpływom totalitaryzmu. Poeta utożsamia się jednak z rodakami, nękanymi prześladowaniami. Należy zwrócić również uwagę na ponadczasowość refleksji poetyckiej. Miłosz nie wyraża jedynie sprzeciwu wobec rządów konkretnego tyrana. Wskazuje on na ponadczasowość aparatu ucisku. Wzniosłym ideałom przeciwstawia antywartości. Jego bunt zrodził się więc z refleksji nad złem odwiecznie wyrządzanym ludzkości przez zbrodniarzy, do których skierowany jest ostatni dystych: „Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy / I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta.”

XX wiek pełen był zła i okrucieństwa - człowieka otaczał totalitaryzm, system rządów oparty na uznaniu wyższości państwa nad jednostką. Podporządkowuje sobie ludzi za pomocą rozbudowanego aparatu władzy, propagandy i terroru. Ingeruje w życie osobiste człowieka. Za tą definicją kryją się tragedie jednostek i całego społeczeństwa. Przemoc i strach, tortury, eksterminacje, obozy koncentracyjne i łagry. System, który w teorii miał przynieść szczęście, okazał się zbrodniczy. Człowiek w takim ustroju jest bezwolny i nie stanowi żadnej wartości. O totalitaryzmie można pisać różnie. Najbardziej przerażające są utwory pisane wprost, m. in. Nałkowskiej, Borowskiego i Herlinga - Grudzińskiego.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Totalitaryzm w literaturze XX wieku. Przedstaw i porównaj sposoby jego kreacji w wybranych tekstach kultury

Ocena:
20/20
Teza: Totalitaryzm w literaturze XX wieku dokumentuje, przestrzega, przeraża.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bardzo dobra. Temat wyczerpany, dojrzałe słownictwo, przemyślana konstrukcja prezentacji.

Różne sposoby przedstawiania totalitaryzmu w literaturze współczesnej i filmie. Omów, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura odkrywa całą prawdę o systemach totalitarnych. Wskazując zagrożenia płynące z ich wprowadzenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na poziomie dobrego licealisty. Ciekawy dobór przykładów literackich i filmowych, poprawny język i styl wypowiedzi. Całość uzupełniają trafne cytaty.

Omów cechy stalinizmu i faszyzmu na podstawie wybranych utworów literackich.

Ocena:
20/20
Teza: Faszystowski system totalitarny i stalinowskie metody sprawowania władzy uniemożliwiły normalne, godne życie człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera bogatą argumentacje. Szeroko opisuje wskazane systemy totalitarne. Brawo!

Różne ujęcia totalitaryzmu przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach literatury współczesnej

Ocena:
20/20
Teza: Wizje totalitaryzmu, zarówno hitlerowskiego, jak i stalinowskiego, znajdziemy w licznych przykładach literackich XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Literackie obrazy zniewolenia człowieka w systemie totalitarnym. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
20/20
Teza: Literatura ukazywała proces i skutki zniewolenia społeczeństw, jak i poszczególnych jednostek.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zwięzła, oparta zarówno na utworach polskich, jak i obcych. Ukazuje wiele różnych aspektów zniewolenia. Poprawna kompozycja pracy.

Wpływ systemów totalitarnych na etykę. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Jak totalitarne reżimy wpłynęły na jednostki, na ich zachowania, decyzje i jakie wnioski dla zasad etyki możemy wyciągnąć z utworów poświęconych „czasom pogardy”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta, głęboka analiza tekstów i postaw bohaterów.

Osobowość człowieka totalitarnego. Przedstaw to zagadnienie, odwołując się do znanych z literatury wizerunków hitlerowskich i sowieckich katów oraz niektórych więźniów obozów zagłady

Ocena:
20/20
Teza: Literatura opowiadająca o II wojnie światowej daje olbrzymią wiedzę o zmieniającej się pod wpływem totalitaryzmu psychice ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca starannie przemyślana, literatura wyselekcjonowana i ambitna. Trafna teza i wnioski.

Ludzie XX wieku w sytuacjach ekstremalnych. Omów problem, odwołując się do utworów Borowskiego, Nałkowskiej, Herlinga-Grudzińskiego, Moczarskiego i Krall

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej poruszające literackie przykłady stłamszenia wolności i godności ludzkiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Jak literatura opowiada o nieludzkiej rzeczywistości? Omów na wybranych przykładach różne rodzaje narracji i narratora w prozie przedstawiającej wojnę i okupację

Ocena:
20/20
Teza: Obowiązkiem pisarza jest danie literackiego świadectwa z „czasów pogardy”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, w pełni zasługuje na pochwałę.

Sytuacja człowieka w obliczu faszyzmu i stalinizmu. Omów zagadnienie, interpretując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Literacka prawda o człowieku egzystującym w systemie totalitarnym.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja przemyślana, ukazuje wiele postaw człowieka wobec systemów totalitarnych.

Losy jednostki zdeterminowane wydarzeniami historycznymi. Rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Osoby zdeterminowane wydarzeniami historycznymi to przede wszystkim ofiary II wojny światowej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Interesujący dobór argumentów, ciekawe wnioski.

Totalitaryzm w literaturze. Przedstaw i porównaj sposoby jego kreacji w wybranych tekstach kultury

Ocena:
19/20
Teza: Opisy totalitaryzmów w literaturze traktować możemy jako przestrogę przed systemem dyktatorskim lub ponure świadectwo czasów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra. Poprawnie dobrana argumentacja, ciekawe wnioski rekompensują drobne błędy stylistyczne.

Wpływ systemów totalitarnych na człowieka. Omów temat, odwołując się do wybranych dzieł

Ocena:
19/20
Teza: Na wpływie totalitaryzmów na człowieka skupiło się wielu twórców XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność opisanych w literaturze systemów i ich negatywne skutki. Poprawny język, przejrzysta kompozycja.

Ideologie totalitarne - ideologie zła w literaturze, sztuce i filmie. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: „Kłamstwo powtarzane tysiąc razy staje się prawdą”.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, szczegółowo opisuje formy totalitaryzmów ukazanych w różnych tekstach kultury. Bogata bibliografia.

Siedem polskich grzechów głównych. Przedstaw refleksje na temat polskich wad narodowych, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Główne wady narodowe Polaków na tle historycznym.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna. Prezentuje szeroki katalog polskich wad narodowych.

Różne postawy człowieka wobec totalitaryzmu. Omów problem na wybranych przykładach literatury XX wieku

Ocena:
18/20
Teza: Człowiek żyjący w systemie totalitarnym jest nieustannie narażony na trudne wybory moralne.

Ocena opisowa nauczyciela: Dobra praca. Bogata argumentacja ciekawe wnioski. Styl wypowiedzi wymaga "wygładzenia"

Człowiek w obliczu totalitaryzmu. Omów zagadnienie, odwołując się do analizy odpowiednio wybranych utworów literackich

Ocena:
17/20
Teza: Literatura przytacza różnorodne postawy i świadectwa ludzi postawionych w obliczu systemu totalitarnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Zakres literatury nie wykracza jednak poza kanon lektur szkolnych. Do poprawy język wypowiedzi

Obraz systemu totalitarnego w literaturze filmie i malarstwie. Omów różne sposoby realizacji tego zagadnienia odwołując się do dowolnie wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: Różne sposoby prezentowania totalitaryzmu łączy chęć utrwalenia negatywnego obrazu systemów totalitarnych, aby nigdy nie powróciły.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Na uwagę zasługuje dobór pozycji bibliograficznych. Można wygładzić styl przechodzenia pomiędzy kolejnymi argumentami.