Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw impresjonizmu


Impresjonizm w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie na wybranych przykładach.


Szanowna komisjo, proszę pozwolić, że swój wywód zacznę od zaprezentowania utworu Claude’a Debussy Popołudnie fauna , który będzie tłem dla mojej prezentacji. Jest to utwór muzyczny skupiający w sobie liczne cechy nurtu impresjonistycznego, o którego przejawach w literaturze i malarstwie chciałabym opowiedzieć w mojej prezentacji.

Impresjonizm jest kierunkiem w sztuce, który wykształcił się we Francji w latach 70. XIX wieku, a na przełomie XX w. Upowszechnił się już w całej Europie. Był jednym z nurtów epoki zwanej w naszym kraju Młodą Polską. Założeniem impresjonizmu było przedstawienie świata takiego, jaki daje się ogarnąć zmysłami, jakim postrzega go artysta, a nie na podstawie tego, co o nim wie. Temat to kwestia drugorzędna, liczyło się wrażenie artysty. W powieści impresjonizm wprowadzał rozluźnienie kompozycji, w zakresie stylu wpłynął na opis, nadając mu subiektywny odcień polegający na wybieraniu i utrwalaniu szczególnych momentów czy ulotnych cech, stanów rzeczy i zjawisk. W liryce świat przedstawiony podporządkowany był podmiotowi lirycznemu, wymagał od poezji nastrojowości, kładł nacisk na walory brzmieniowe. Efekt ten osiągano poprzez nagromadzenie epitetów, używanie onomatopei, instrumentacji głoskowej czy synestezji. W malarstwie impresjoniści byli pierwszymi artystami, którzy wyszli ze swą twórczością w plener. Zazwyczaj tworzyli w oleju lub akwarelą. Obraz musiał być malowany bardzo szybko, w bezpośrednim kontakcie ze stale zmieniającym się wyglądem natury. Szybkość i żywiołowość tworzenia dzieła sprawia, że o trafności w komponowaniu decydowała nie refleksja, namysł, lecz szczególnie rozwinięty instynkt. Stąd obrazy nie są zbyt ambitne: często otwarte, sprawiają wrażenie migawek z oglądanej rzeczywistości, są jej wycinkiem niestanowiącym odrębnego świata. Wyczulenie oka wyłącznie na aspekt barwy i światła doprowadziło do marginalizowania sprawy kształtu, przestrzeni i bryły. Krawędzie przedmiotów są zatarte, często zlewają się ze sobą, przestrzeń jest spłycona, forma przedmiotu jest nieco spłaszczona.

Impresjonistyczne cechy w poezji chciałabym przedstawić na podstawie analizy wiersza Kazimierza Przerwy-Tetmajera Melodia mgieł nocnych oraz utworu Jana Kasprowicza Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach.

Wiersz Jana Kasprowicza to cykl, na który składają się 4 sonety. Podmiot liryczny przedstawia ten sam wycinek krajobrazu obserwowany w różnych godzinach upływającego dnia. Krajobraz w tym wierszu został namalowany nie tyle konturami przedmiotów, ile ich barwnymi plamami. Tylko róża objawia się w zdecydowanej barwie „krwawego pąsu”, pozostałe kolory są pastelowe i przymglone. Decyduje o tym także oświetlenie: słońce z różnym natężeniem prześwietla obraz. Warto tutaj zwrócić uwagę na fakt, że krajobraz ten zmienia się wraz z upływem czasu. Przy nieuważnej lekturze może się wydawać, że to zapis momentalny, jednoczesny. Ale to przecież opis całego dnia z życia róży. Pierwszy sonet stanowi zapis pory rannej, kiedy ściany skalne są jeszcze zimne i szare, nierozświetlone słońcem. Już w sonecie drugim mamy do czynienia ze słońcem w zenicie, które w „niebieskim lśni krysztale”, co oznacza, że przechodzi przez powietrze przejrzyste, kryształowe i jest zdolne do uczynienia granitów ‘światłością’, nasycenia srebrem wody potoku, rozpłomienienia czerwonej róży. To samo światło słoneczne w trzecim sonecie przenika przez zmętniałe powietrze, nasyca krajobraz popołudnia i padając już pod innym kątem wydobywa ‘blaski’ i ‘cienie’ turni. I wreszcie sonet ostatni przywołuje wrażenie wieczoru. Niebo nabiera barwy seledynowej, wieczorna rosa nadaje trawie hal aksamitność i puszystość, drży także kroplami na krzaku dzikiej róży, wysuszonej popołudniowym upałem. Taka zmienność krajobrazu pod wpływem oświetlenia bywała przedmiotem zainteresowania malarzy impresjonistów, malujących ten sam wycinek krajobrazu w różnych porach dnia. Wrażenia kolorystyczne i świetlne tego wiersza zostały wzbogacone zgodnie z zasadą synestezji modernistycznej o świat dźwięków: może to być ‘cisza’, która jest brakiem dźwięku, są to tez bez wątpienia owe ‘jakby wzdychania, jakby żale’, a więc znowu głosy ulotne i trudne do określenia, wyraźny głos świstaka górskiego i różne ‘echowe grania’, które zostały określone jako ‘jakby nie z tego świata dźwięki’. Współgrają one z całościową tonacją wiersza, mającego przecież tworzyć nastrój emocjonalny, a nie wyraziście i precyzyjnie przedstawiać wygląd i odgłosy górskiego krajobrazu. Natura staje się obrazem harmonii świata, źródłem uciszenia, nieskończonym objawieniem się piękna, które godzi z życiem i zespala wykluczające się na pozór dysonanse i przeciwieństwa w doskonałość odwiecznego porządku.

Kolejnym wierszem, w którym chciałabym wskazać impresjonistyczną wizję świata jest utwór p.t. „Melodia mgieł nocnych” autorstwa Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Liryka tatrzańska tego autora spłacała daninę młodopolskim modom tematycznym, ale także wnosiła do poezji pejzażu własny i oryginalny ton. Charakterystykę wierszy tatrzańskich poety najlepiej oddaje termin impresjonizm, ponieważ artysta właśnie do tej techniki malarskiej odwołuje się w sposobie obrazowania pejzażu. Wrażeniem dominującym w odbiorze wiersza jest ruch. Mgły unoszące się nad Czarnym Stawem Gąsienicowym w Tatrach przesuwają się przed oczyma obserwatora wzwyż i w poziomie, z ich przemieszczeń i zawirowań powstaje obraz jakby tańca, parokrotnie powtarzają się słowa pląs, pląsajmy. Ten ruch sprawia, iż wydają się być obdarzone życiem. Ożywione, upersonifikowane ruchliwe mgły intonują taneczny zaśpiew, rozmawiają ze sobą to zachęcając się do pląsu, to uciszając nawzajem. „Melodia mgieł nocnych” jest próbą odtworzenia kolorów, zarysów przedmiotów i ich niewyraźnych konturów, rozmazanych niczym na impresjonistycznym obrazie. Wiersz ten jest również dobrym przykładem synestezji w obrazowaniu poetyckim. Obraz powiewnego ruchu mgieł został tu uzupełniony wrażeniami dźwiękowymi, takimi jak np. limb szum, potoków szmer, czy świetlnymi jak ‘gwiazd promienie’, spadająca gwiazda – wszystko to są wyrażenia zmysłowe stonowane i mało wyraziste. Praktyka poetyckiej synestezji zmierzała przede wszystkim do kojarzenia różnych wrażeń zmysłowych. Proszę spojrzeć raz jeszcze na tytuł tego wiersza – melodia mgieł nocnych. Melodii tej przecież nie ma jako obiektywnie istniejącego dźwięku w obserwowanym krajobrazie – to taneczny ruch oparów mgielnych wywołuje subiektywne wrażenie słyszenia tanecznej melodii.

Impresjonizm miał wpływ nie tylko na poezję, ale również na prozę. W mojej prezentacji chciałabym omówić przejawy impresjonizmu na podstawie młodopolskiej powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”.

Impresjonizm miał duży wpływ na sposób prowadzenia narracji w utworze. W ‘Ludziach bezdomnych’ narratorem jest główny bohater powieści – Judym. Niekiedy taki typ narratora nazywany jest "bohaterem prowadzącym". Świat przedstawiony jest subiektywny, opisywany z punktu widzenia głównego bohatera. Obserwujemy utożsamianie się perspektywy narratora z perspektywą bohaterów. Nie tyle ważne są fakty same w sobie, ile w odczuciu jednostkowym bohatera np. scena w Paryżu, w muzeum - Judym i cztery damy rozmawiające ze sobą. Ich rozmowa zostaje przytoczona gdy obok nich pojawia się główny bohater, o czym myślą panie tego narrator nie wie, ponieważ nie wie tego też Judym. Przyjęcie punktu widzenia bohatera ogranicza kompetencje narratora wszechwiedzącego i prowadzi do zastosowania mowy pozornie zależnej - narrator wypowiada się w imieniu bohatera. Chcąc nie chcąc, podzielamy jego sympatie i antypatie, przyjmujemy jego punkt widzenia za swój. Ażeby uniknąć jednostronności w opisywaniu wydarzeń powieści, a także w celu poszerzenia jej tła, Żeromski pozwala sobie na wprowadzenie innych jeszcze, prócz towarzyszącego Judymowi, narratorów. W "Ludziach bezdomnych" znajdziemy pamiętniki Joasi Podborskiej oraz listy jej brata z zesłania. Te fragmenty wprowadzają zupełnie inny pierwszoosobowy tok narracji, rzucają odmienne, ale także subiektywne, światło na wydarzenia powieści i jej bohaterów.

Typowy dla narracji w tej powieści jest opis chwilowych przeżyć, nastrojów. Nastroje te nie są wyrażone wprost lecz za pomocą metafor i symboli . Autor zwraca uwagę na psychikę bohaterów. Ta nie jest określona w wyraźny, zamknięty sposób, lecz ukazana jako łańcuch nastrojów, wrażeń (niejednokrotnie sprzecznych stanów, nie tworzących logicznej całości) Narrator sugeruje trudności w nazwaniu uczuć przeżywanych przez bohatera. Żeromski wielokrotnie pozwala sobie w "Ludziach bezdomnych" na malowanie słowami impresjonistycznych obrazów, które rozbijają tok akcji, nadając powieści charakter liryczny i nastrojowy. Natura zaś jest przedstawiona przez Żeromskiego za pomocą jasnych i kolorowych opisów, z naciskiem na działanie powietrza i światła oraz ulotność chwili.

Impresjonistyczne jest także zainteresowanie narratora i Judyma krótkimi zjawiskami np. ulotny wyraz twarzy i uśmiech. Poszczególne rozdziały w powieści "Wenus", "Przyjdź", "Smutek" mają impresjonistyczny charakter, podporządkowane celowi przedstawienia przeżyć bohaterów. Nie mają one fabuły. Są one dla autora powieści młodopolskich bardzo ważne - są wyodrębnione choć bardzo krótkie.

Impresjonizm to kierunek, który swój największy wpływ wywarł na malarstwo. Nazwa tego nurtu artystycznego pochodzi od obrazu Clauda Moneta Impresja – wschód słońca, który uznawany jest za prekursora kierunku. Dzieło to namalowane zostało w 1872 roku.

Na obrazie widać port morski w promieniach porannego słońca. Statki stoją przycumowane w zatoce portowej. Nie widać ich jednak dokładnie. Na tle nieba wybijają się jedynie czarne maszty. Cały pejzaż jest mocno przymglony. Dominuje w nim niebiesko - czerwona pastelowa tonacja. Jedynie słońce przedstawione jest jako wyraźniejsza pomarańczowa kula, zawieszona na niebie i odbijająca się w wodzie. Mimo mgły widoczne są kontury statków. Widać także płynącą po morzu łódź wiosłową. Każda z łodzi, słońce i statki odbijają się w wodzie. Tworząc jakby odrębną część pejzażu.

Dla impresjonistów najistotniejszą cechą obrazu był kolor i gra świateł uzyskana w dziele. Dbali nie o wyraźne kontury przedstawianych na obrazie przedmiotów ale o to, żeby obraz ujmował użytymi barwami i zastosowaną grą światła. Stosowana przez nich technika kolorowych plam pozwalała na uzyskanie niesamowitego wrażenia i piękna. Obrazy mieniły się kolorami i pozostawiały niezapomnianie odczucia. Wszystkie te cechy widać na obrazie Moneta. Urzeka on swym pięknem i delikatnością stanowi jedno z najwybitniejszych, najpiękniejszych dzieł impresjonizmu.

Kolejnym wybitnym przedstawicielem impresjonizmu był Alfred Sisley. Namalował on m. in. obraz pt. Saint-Mammes, który chciałabym omówić w mojej prezentacji. Dzieło to przedstawia widok na miejscowość Saint-mammes. Na pierwszym planie, spośród traw i zbóż wyłania się jezioro, na którym znajdują się przycumowane do brzegu łódki. W głębi obrazu dostrzegamy budynek, można przypuszczać, iż jest to kościół. Trudno stwierdzić to jednoznacznie, ponieważ obraz pozbawiony jest wyraźnych konturów. Przedmioty namalowane zostały za pomocą szybkich ruchów pędzlem, by uchwycić ulotność chwili, zmienność krajobrazu, stąd obraz nieostry, niewyraźny. Niebo na obrazie jest lekko zachmurzone, lecz jego barwa sugeruje nam słoneczny dzień. Artysta przedstawia nam krajobraz z własnego subiektywnego punktu widzenia. Obraz nie jest typowo impresjonistyczny, wśród kolorów dominują odcienie brązów oraz niebieskiego. Dużą rolę odgrywa światło słoneczne, które nadaje obrazowi swoistą świetlistość i jasność. Celem artysty nie było dokładne odzwierciedlenie szczegółów krajobrazu, ale oddanie jego klimatu.

Kolejnym obrazem, który chciałabym omówić, jest Kobieta w kąpieli Augusta Renoira. Wprawdzie nie przedstawia on świata, ukazanego w sposób typowy dla czasów impresjonizmu, ale człowieka, który również jest częścią świata. Obraz Renoira przedstawia rudowłosą kobietę przygotowującą się do kąpieli. Swą figurą nawiązuje nieco do dzieł Rubensa. Na tym obrazie powoli zaczynają kształtować się kontury postaci, nie jest ona już tak zamazana jak na innych obrazach. Dużą rolę w kształtowaniu ciała odgrywają również cienie. Kobieta wydaje się być smutna, zamyślona, zatopiona we własnych myślach. Mimo, iż kobieta jest całkiem naga, obraz nie wydaje się być wulgarny. Jest raczej stonowany, skłania do refleksji. Barwą dominującą na obrazie są odcienie brązu, beżu, szarości. Takie połączenie sprawia wrażenie przygnębienia, smutku. Tło obrazu jest bardzo niewyraźnie, trudno stwierdzić, co ono właściwie przedstawia. Kobieta uchwycona jest w konkretnym momencie, możemy przypuszczać, iż jest to tuz przed kąpielą.

Mam nadzieję, że w mojej prezentacji udało mi się przedstawić różne przejawy nurtu impresjonistycznego w literaturze oraz sztuce. Impresjoniści wypracowali nowy charakterystyczny sposób obrazowania świata. Cechą wspólną dla wszystkich dzieł przeze mnie omawianych jest subiektywizm w wyrażaniu emocji poprzez malowanie lub słowo pisane. Autor natchniony pragnie przekazać odbiorcom swoją własną wizję świata. Każdy z artystów stara się uchwycić swój przedmiot zainteresowania w danej chwili. Właściwie w każdym w utworów pojawia się również tajemnicza gra światła, co wyraźniej daje się zauważyć w utworach malarskich. Obraz impresjonistycznego świata często jest smutny, przygnębiający, nie napawa optymizmem. Zarówno w opisach jak i w obrazach dominują odcienie szarości, błękitu, zieleni. Dzieła impresjonistyczne stały się również natchnieniem dla artystów współczesnych, co świadczy o wysokiej wartości artystycznej tego nurtu.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Impresjonistyczne obrazy świata w literaturze i malarstwie

Ocena:
20/20
Teza: Sztuka impresjonistyczna silnie oddziałuje na odbiorcę, pobudza wyobraźnię i zmysły.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dojrzała. Przemyślana konstrukcja pracy, rozbudowane argumenty, bogate słownictwo. Bogata prezentacja multimedialna.

Impresjonizm - literatura malarstwo i muzyka. Omów rożne środki artystycznego wyrazu oraz ich funkcje, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Ocena:
20/20
Teza: Literatura, muzyka i malarstwo często sięgają po techniki impresjonistyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetna, bogata w przykłady praca. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Impresjonistyczne i realistyczne obrazy wsi na podstawie literatury i malarstwa

Ocena:
20/20
Teza: Impresjonizm i realizm znacznie różnią się, ze względu na używanie różnych środków artystycznej ekspresji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Ukazuje bogate przykłady, przede wszystkim literackie.

Impresjonizm w literaturze Młodej Polski i malarstwie przełomu XIX i XX wieku. Przedstaw zagadnienie, porównując wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie nurtu impresjonistycznego w literaturze Młodej Polski i malarstwie przełomu XIX i XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca spójna i dobrze skomponowana, wzbogacona o prezentację multimedialną.

Motywy impresjonistyczne w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Głównym zadaniem impresjonistów była rejestracja ulotnej chwili – wrażenia poprzez kolory i światłocień. Mimo, że impresjonizm jako prąd, trwał krótko, odegrał ważną rolę w historii literatury i sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, liczne przykłady z literatury i sztuki potwierdzają postawioną tezę. Można lekko dopracować zakończenie.

Impresjonistyczne krajobrazy malowane pędzlem i piórem. Omów wybrane przykłady, ukazując podobieństwa i różnice w realizacji założeń tego kierunku artystycznego.

Ocena:
19/20
Teza: Program impresjonistów dopuszczał różnorodność. W historii literatury i sztuki możemy odnaleźć zarówno liczne podobieństwa, jak i różnice w realizacji założeń kierunku artystycznego.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, kompozycja wypowiedzi przemyślana, argumenty potwierdzające tezę.

Impresjonizm w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie na wybranych przykładach.

Ocena:
18/20
Teza: Impresjonizm - subiektywne wyrażanie emocji twórców w utworach literackich i dziełach malarskich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor wprowadził czytelnika w barwne obrazy impresjonizmu w literaturze i malarstwie. Dopracowania wymaga język i styl wypowiedzi.

Wskaż wpływ malarstwa na literaturę wybranego okresu. Oprzyj się na wybranych dziełach.

Ocena:
18/20
Teza: Malarstwo symboliczne i impresjonistyczne było natchnieniem dla literatury młodopolskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna, drobne usterki językowe. Poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.