Literackie, malarskie i filmowe wizje piekła. Przedstaw, odwołując się do wybranych tekstów kultury
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw szatana, diabła


Literackie, malarskie i filmowe wizje piekła. Przedstaw, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Z definicji słownikowych wyłania się obraz piekła jako miejsca czasowej lub wiecznej kary pozagrobowej. Zwykle to kraina podziemna, siedziba złych duchów i dusz potępionych. Natomiast demon początkowo w wierzeniach religijnych była to bezosobowa moc nadnaturalna, potem – duch dobry lub zły, następnie (głównie w chrześcijaństwie) – zły duch czyli szatan. Od stuleci możemy obserwować jak wizerunki piekła ewoluowały. Na średniowiecznych rycinach ich obraz miał przerażać potencjalnych grzeszników, ukazywał cierpienie ludzi skazanych na potępienie, a także odrażające postaci szatańskich sług. Współcześnie szatan przybiera ludzką postać, co symbolizuje fakt, że zło jest obok nas, może nas dotknąć, skusić, oczarować na każdym kroku. Coraz częściej autorzy pokazują, że piekło jest bardziej realne niż nam się wydaje i istnieje tu – na Ziemi. W swej pracy ukażę, jak różnorodne sztuki kreowały piekło.

W utworze stanowiącym pomost między wiekami średnimi a epoką renesansu – w „Boskiej komedii” Dante Alighieri w szczegółowo i barwny sposób opisał piekło. Utwór zawiera sumę średniowiecznej wiedzy i umysłowości, odwołuje się do filozofii św. Tomasza z Akwinu. Pierwsza część utworu nosi tytuł „Piekło” („Inferno”). Piekło, jak wynika z relacji autora, powstało wskutek upadku Lucyfera z niebios. Główny bohater – Dante – spotyka Wergiliusza, który staje się jego przewodnikiem. Autor w piekle umieszcza wspaniałe podziemne nadbrzeża, zamki, fosy, jednocześnie zwracając nie mniej baczną uwagę na szczegóły architektoniczne — ruiny, szpary, szczeliny itp. Pamiętne i często cytowane do dziś słowa: „Porzućcie wszelką nadzieję, wy, którzy tu wchodzicie" widnieją na bramach tuż przy leśnym wzgórzu. Piekło w utworze to kraina katuszy, cierpią tu różne dusze, a kara zależy od rodzaju popełnionej zbrodni. Samo miejsce piekielne ma wygląd zwężającego się ku dołowi stożka i jest podzielone na 10 kręgów (w istocie 9 kręgów i przedsionek piekła). Im bardziej poważne przewinienie, tym w dalszym kręgu znajdują się kolejne napotykane postaci. A jest ich tu wiele, Dante wymienia około 600 nazwisk. Przedsionek piekła stanowi limbo – miejsce, w którym umiejscawia autor nieochrzczone dzieci oraz tych, którzy żyli przed narodzeniem Chrystusa i przez to nie mogli nigdy poznać jedynej, prawdziwej wiary. Tutaj też spotykamy liczne grono myślicieli, poetów i postaci historycznych lub mitologicznych antyku. Pojawiają się m. in. Homer, Achilles. W górnej części owej krainy (2-5 krąg) miejsce swoje znaleźli ci, którzy zgrzeszyli wskutek braku umiaru; w kolejnych kręgach (6-9) ci, których występki wynikają ze złośliwości. Ostatni, najniżej położy krąg to siedziba Lucyfera, znajdują się tam zdrajcy. W piekle, wypełnionym ogniem i silnym wiatrem, dzieją się rzeczy przerażające. Dusze poddawane są wymyślnym torturom i nie mają chwili spokoju. Jest to średniowieczna wizja mąk piekielnych, mająca w tamtych czasach silnie oddziaływać na grzeszników i wzywać do nawrócenia się.

W „Boskiej komedii” Dantego Alighieri pojawiają się także demony, które są strażnikami przydzielonego im obszaru. Na straży przedpiekla zwanego Limbą stoi mityczny przewoźnik ludzkich dusz przez rzekę, Charon. Demon ów przybiera postać siwego starca, bardzo posępnego i brzydkiego, ubrany jest w niewolniczy strój, a na głowie ma kapelusz. Kolejnym demonem, także sternikiem łodzi, jest Flegiasz, który został przemieniony w szatana. Była to kara za to, że spalił on świątynię Apollona w Delfach oraz za to, że ośmielił się gniewać na boga sztuki. Jest on przewoźnikiem Dantego i Wergiliusza po brzegach piątego piekielnego kręgu, w którym znajdują się cierpiące dusze zagniewanych grzeszników. Drugiego kręgu piekła strzeże Minos. To także mityczna postać - król wyspy Krety, syn boga Zeusa i Europy. Pełnił on funkcję sędziego w Hadesie, tutaj czuwa nad grzesznikami, którzy zgrzeszyli przez swoje zmysły, osądza ich za winy i nakłada na nich odpowiednie kary. Cerber to przykład zwierzęcia - potwora, który ucieleśnia siły zła. Jest on strażnikiem pokutującym w trzecim kręgu dantejskiej otchłani piekielnej. Z wizerunkiem demona o wyglądzie zwierzęcia Dante spotyka się w ósmym piekielnym kręgu. Tam w siódmym jarze znajdują się okrutne i kąsające dusze złodziei - węże. Te pełzające gady kojarzą się z biblijnym szatanem - wężem kusicielem, który stanowi symbol zła i grzechu, jest ucieleśnieniem nieczystych i szatańskich mocy, w nim mieści się wszystko, co najgorsze: kłamstwo, oszustwo, podstęp i spryt. Świat piekieł w „Boskiej komedii” przesycony jest symboliką mitologiczną i biblijną. W piekle obok mitologicznych postaci pojawiają się również diabły z harpunami. Pilnują one grzeszników, którzy za oszustwa pływają we wrzącej smole w piątym jarze Złych Dołów. Wodzem diabłów jest Zły Chwost, mający postać czarnego straszydła z rogami na ramionach.

Hans Memling w swoim obrazie „Sąd ostateczny” zastosował formę tryptyku - obraz jest złożony z trzech części. Środkowa część obrazu przedstawia najprawdopodobniej Czyściec lub Ziemię, gdzie odbywa się Sąd i ważenie dusz, lewe skrzydło dzieła to wstąpienie do nieba, a prawe - strącenie do piekła. W kompozycji zastosowane jest deesis, czyli w centrum obrazu znajduje się Chrystus, a wokół Niego siedzą apostołowie wraz z Janem Chrzcicielem i Matką Boską i otaczają go półkolem. Przy głowie Jezusa znajdują się dwie rzeczy: biała lilia, symbol czystości i niewinności, ale również rozżarzony do czerwoności miecz, oznaczający karę boską, ukaranie za grzechy. Te dwa przedmioty wskazują drogę: lilia do Nieba, a miecz do Piekła. Ludzie po stronie Piekła wpadają w panikę, próbują uciekać. Stoją powykrzywiani w potwornym bólu, a diabły bez skrupułów targają ich po ziemi. Gleba, na której stoi Archanioł, im bliżej strony piekielnej, staje się coraz mniej żyzna i w efekcie staje się skałą. Prawa część obrazu przedstawia najbardziej tajemniczą i przerażającą wizję - czeluście piekielne. Czarne diabły z długimi ogonami strącają dusze potępionych do ognia przy pomocy wideł, odbierając potępieńcom wszelką godność, a ci palą się w jego płomieniach i cierpią męki - jest to kara za ciężkie grzechy. Mimika tych ludzi ukazuje lęk oraz cierpienie. W tle widać skały i bardzo ciemne chmury, a ponad ciałami unosi się siwy dym. Z góry anioł z trąbą obserwuje z przerażeniem męki dusz. Miejsce to jest bardzo ponure, napawające strachem.

Bardzo ciekawy obraz piekła wykreował Salvatore Dali. „Logiczny diabeł” to dzieło, na którym piekłu autor nadaje bardzo konkretny, fizyczny wymiar cierpieniom ludzi, którzy znaleźli się w piekle. Ilustruje scenę pożerania grzesznika przez diabła, pokazując to w sposób groteskowy, a zarazem makabryczny. Obraz na głównym planie przedstawia ogromną postać diabła o białych zębach, zamkniętych oczach, pomarszczonej twarzy z nożem wbitym w głowę. Rana po narzędziu jest tak duża, iż po mimice twarzy możemy bez wątpienia stwierdzić, że sprawia mu wielki ból. Postać zanurzona jest do połowy w ziemi. Na obrazie można zauważyć dwoje ludzi chodzących po ziemi. Ziemia znajduje się na wysokości klatki piersiowej diabła. Klatka piersiowa istoty jest jakby przedzielona na pół. Z jednej strony przypomina ciało człowieka, zaś z drugiej wygląda jak zniszczona brązowa skóra. Diabeł w swoich ustach trzyma postać ludzką i z jego ust wychodzą jedynie zielone nogi człowieka. Ten diabelski tyran jest monumentalnej wielkości, co sprawia kontrast między nim, a ludźmi spacerującymi po płaskiej powierzchni. Kontrastem jest też niebo które z jednej strony otulone jest błękitem, a z drugiej ciemnym niebieskim kolorem. Chmury na niebie mogą być symbolem tajemniczości, nieświadomości, przemijania i gniewu. Za ludźmi widnieje ich cień. Wygląda na to jakby była to kobieta i mężczyzna. Kobieta posiada czerwoną szatę, a mężczyzna szatę barwy błękitnej. Cień postaci połykanej przez diabła pada także na jego ciało. Cień symbolizuje ciemność i duszę. Czerwony kolor w który przyodziana jest kobieta to symbol odwagi, energii i zapału. Widać na obrazie że postacie znajdują się nie daleko Siły nieczystej. Są lekko pochylone, co sprawia wrażenie, iż idą szybkim krokiem. Za jego plecami szatana występują wysokie, zielone, drzewa. Drzewo jest symbolem schronienia i długowieczności. Może malarz miał na myśli, iż diabeł chowa się za drzewami, oddzielają go one od Boga, a zarazem ukazują jego długowieczność. Żywi się postaciami człowieka, dlatego nie umiera. Zawsze na swojej drodze znajduje ofiary. Nie szuka przeciwnika, wręcz przeciwnie. Wybiera osoby słabe by posilić się ich grzechami.

Obraz piekła odnajdziemy w obrazie „Między Piekłem a Niebem” w reżyserii Vincenta Warda Główni bohaterowie – Chris, grany przez Robina Williamsa i Annie - poznali się jako bardzo młodzi ludzie i pokochali mocno. Ona została malarką, on - lekarzem pediatrą. Pobrali się, urodziło im się Ian i Marie. Całą czwórka wiedzie szczęśliwe, wygodne życie, do dnia w którym dzieci w drodze ze szkoły giną w wypadku samochodowym. Chris skupia się na pocieszeniu i pomocy żonie, która popadła w manię samobójczą. Jednak po pewnym czasie Chris też ginie w wypadku. Niebo do którego się dostał skomponowane jest z artystycznych wizji żony. Za pośrednictwem syna dowiaduje się, że żona z bezradności popełniła samobójstwo. Znajduje się na samym dnie Piekła, pogrążona w głębokim smutku z utraconej miłości. Bohater mimo grożących niebezpieczeństw postanawia spotkać się z żoną. Niestety, dzięki wykorzystanej doszczętnie technologii filmowej i nadmiarowi efektów specjalnych, interesujący początkowo obraz piekła staje się banalny w przekazie. Wizja zaświatów Warda jest standardowa: ruiny, zgliszcza, ciemności i wszędobylskie karaluchy. Reżyser stara się podkreślić, że Piekło to przede wszystkim miejsce wiecznego bytowania samobójców, którzy pozbawieni zostali świadomości tego, co zrobili. Nie znając przeszłości, nie umieją dociec przyczyny pobytu w tak odrażającym miejscu. Okazuje się, że największą karą jakiej można doznać w Piekle jest utrata zmysłów i taka spotyka żonę głównego bohatera Annie Nielsen. Z Krainy Ciemności nie ma też powrotu. Grzesznicy cierpią niewyobrażalne katusze, a przy tym pozbawieni są wszystkich rzeczy, do których byli za życia szczególnie przywiązani. Do Inferno wiedzie droga poprzez nieustający sztorm. Łódź z bohaterem i jego Przewodnikiem jest oblegana przez tysiące ożywionych topielców, usiłujących ją zatopić. Gdy w końcu docierają do celu, napotykają na osobliwy pomost. Film Warda, co jest jego niewątpliwą zaletą, realizuje wizję Piekła choćby w jego podstawowych elementach — ognia, Cerbera, Przewodnika czy pomostu. Ten ostatni jest wyjątkowo ciekawym pomysłem choć, rzecz jasna, obficie wykorzystującym komputerowe popisy. Oglądamy bowiem piekielny pomost zbudowany z morza czaszek, które szepczą, krzyczą i… złorzeczą, gdy ktoś zbyt śmiało nadepnie na jedną z nich. Pośród tego morza głów Chris nagle rozpoznaje ojca i żonę. Dramat został uhonorowany w 1998 roku Oskarem za efekty specjalne.

Zupełnie inną wizję przedstawia obraz film „Adwokat diabła" Taylora Hackforda. Na uwagę zasługuje już sam Szatan – John Milton, kreowany mistrzowsko przez Ala Pacino. Głównym bohaterem jest młody, energiczny i ambitny Kevin Lomax wspinający się po kolejnych szczeblach kariery adwokackiej, przed którym staje kusząca propozycja wyjazdu do Nowego Jorku i kontynuowania kariery w światowej metropolii. Nowy Jork, marzenie tysięcy prawników, stanie się ekwiwalentem Piekła - piekła na ziemi. Szatan grany przez Pacino jest elegancki, charyzmatyczny, bystry, inteligentny i cyniczny. Do tego zna wszystkie języki świata i nie gardzi miłością, szczególnie fizyczną. Zawsze otoczony pięknymi kobietami, używa życia w najlepsze i świetnie się przy tym bawi. To on wkrótce stanie się szefem ambitnego Lomaxa. W istocie centrum piekielnego Nowego Jorku – szatański pałac - zostaje ulokowane na ostatnim piętrze w biurze Miltona - całe wyłożone jest marmurami, skórą i złotem. Ekscentryczne biuro połączone jest z roztaczającym się na dachu wodnym ogrodem, skąd władca podziemi bacznie obserwuje każdy ruch śmiertelników i swoich podwładnych. Ten, chwilami może zbyt efekciarski obraz, w ciekawy, bo nadzwyczaj współczesny, ale i mądry sposób traktuje o zaświatach. Ukazuje człowieka, któremu na sumieniu ciąży bardzo współczesny grzech — ambicja. Trudno zaprzeczyć, że zachłyśnięcie się tak zwaną karierą to główne przewinienie dzisiejszych yuppies.

Wizja piekła i szatana od wieków intryguje i zmusza do przemyśleń, zmienia się w toku historii ludzkości, wraz z nastawieniem nowych epok, zmianą stosunku do życia, wyznawaną wiarą, a także rodzajem tekstu kultury. Przez wieki w naszej świadomości utrwaliło się jednak kilka stereotypów tych motywów. Natomiast piekło może być przerażającym miejscem przebywania dusz zmarłych, potępionych za grzechy lub winy popełnione wobec Boga na Ziemi. Odbywają one tam wieczną karę, są poddawane okropnym mękom i nie mają chwili spokoju. Inny obraz pokazuje, że piekło istnieje na ziemi. Taki sposób rozumowania zgodny jest z biblijną historią strącenia przez Boga zbuntowanego Lucyfera na ziemię. I rzeczywiście niektóre obrazy autentycznych kataklizmów, katastrof czy wojen dużo bardziej przerażają niż literackie czy malarskie obrazy fikcyjnych krain szatana.

strona:    1    2    3    4  





Zanalizuj występowanie motywu demonów, szatana i sił nieczystych na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Wizerunek sił nieczystych zmieniał się wraz z rozwojem cywilizacji. W kolejnych epokach szatan i demony przybierały w sztuce coraz to inne postacie, choć często nawiązujące do mitologii i biblii.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w głównie literackie odwołania z różnych epok. Szeroka bibliografia i wnikliwe potraktowanie tematu.

Konszachty z nieczystymi siłami. Omów na wybranych tekstach kultury

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze i sztuce odnajdujemy różnorodne wizerunki porozumienia pomiędzy człowiekiem, a istotą z natury złą i nieczystą.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Wyróżnia sie bogata bibliografia i poprawny styl wypowiedzi.

Porównaj różne wcielenia diabła w literaturze i omów ich funkcje, odwołując się do wybranych tekstów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze odnaleźć możemy wiele rozmaitych wcieleń diabła, które pełnia w utworach określona funkcję.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawnie realizuje temat. Zawiera przejrzysta bibliografię; napisana jest płynnym językiem.

Motyw szatana w literaturze dawnej i współczesnej. Omów temat, porównaj sposoby kreacji na podstawie kilku utworów

Ocena:
20/20
Teza: Czy wizerunek szatana w literaturze dawnej i współczesnej tak naprawdę bardzo się różni?

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, odwołuje się do ciekawych utworów. Widać dojrzałość autora i łatwość w poruszaniu się w literaturze. Poprawny plan i bibliografia.

Literackie, malarskie i filmowe wizje piekła. Przedstaw, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Ocena:
20/20
Teza: Odmienność kreacji wizerunków piekła w różnych rodzajach sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Bogata literatura i konkretny plan pracy zasługują na uznanie.

Odwołując się do wybranych przykładów, zaprezentuj różne sposoby realizacji motywu szatana w literaturze, sztuce i filmie

Ocena:
20/20
Teza: Motyw szatana w literaturze, sztuce i filmie odnajduje różne sposoby realizacji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, ukazuje różnorodne kreacje pana ciemności.

Obraz piekła i raju w literaturze i malarstwie. Zaprezentuj temat, odwołując się do wybranych przykładów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Krainy nieziemskie zawsze pobudzały wyobraźnię artystów, dzięki czemu w literaturze i malarstwie odnajdziemy wiele ich przedstawień.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawe przedstawienie dwóch nieziemskich krain. Szczegółowe i trafne opisy.

Różne pojęcia motywu zła w literaturze, filmie i sztuce. Omów zagadnienie odwołując się do wybranych przykładów.

Ocena:
20/20
Teza: Artyści ukazują zło na wiele sposobów, ale zazwyczaj w opozycji do dobra, przypominając o wolnej woli człowieka.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne oblicza zła w literaturze, sztuce i filmie. Przedstawia zło jako motyw diabła, jako kreację, sztukę (podnieta) oraz jako narzędzie totalitaryzmu. Bogata prezentacja multimedialna.

Motyw kuszenia w literaturze i sztuce. Przedstaw na przykładzie wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Różnorodne realizacje motywu kuszenia w literaturze oraz sztuce.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat.

Diabły, demony i czarownie w literaturze polskiej i światowej. Przedstaw i skomentuj funkcje tych kreacji

Ocena:
20/20
Teza: Najbardziej charakterystyczne postaci kojarzone ze złem i obecne w kulturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa i ukazująca różnorodność nieziemskich postaci. Dobry konspekt i bibliografia.

Diabeł i jego funkcje w literaturze i sztuce. Przedstaw motyw na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie różnych ujęć postaci diabła i jego funkcji w literaturze i sztuce na przestrzeni epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bogata w przykłady z literatury, sztuki i filmu. Poprawna analiza zgromadzonego materiału.

Motyw piekła i raju w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Od lęku do oswojenia – tak zmieniło się nastawienie ludzkości do raju i piekła.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, wielowątkowa prezentacja. Na podkreślenie zasługują własne wnioski.

Funkcjonowanie motywu diabła w literaturze XIX i XX wieku

Ocena:
19/20
Teza: Diabeł był inspiracją w wielu istotnych i wartościowych dziełach kultury, mimo iż zazwyczaj kojarzy się z mocami zła, w oczach artystów pełnił różnorodne funkcje i przybierał rozmaite wcielenia.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, wnikliwe przedstawienie różnych funkcji szatana w literaturze XIX i XX wieku. Bogata literatura przedmiotowa.

Scharakteryzuj motyw szatana w literaturze, analizując wybrane dzieła literackie różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Wizerunek szatana na przestrzeni wieków często się zmieniał. W zależności od czasu i okoliczności kulturalnych szatan objawiał swoje rozmaite oblicza.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo oryginalna, przemyślana i dojrzała praca. Ciekawe wnioski i tok argumentacji.

Motyw diabła i demona w literaturze polskiej i obcej. Omów ich funkcje na podstawie wybranych przykładów.

Ocena:
19/20
Teza: Nikt do końca nie zna natury diabła, dlatego w literaturze powstawało wiele jego odmiennych wizerunków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Różne wcielenia diabła w literaturze

Ocena:
19/20
Teza: Postać diabła była i jest natchnieniem dla rzeszy pisarzy, którzy przedstawiają go w swych utworach w różnoraki sposób.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera wszelkie niezbędne informacje, pokazuje różnorodność szatańskich postaci w różnych epokach

Motyw szatana i jego różnorodne przedstawienia w różnych tekstach kultury

Ocena:
19/20
Teza: Postać szatana ewoluowała, gdyż zwiększał się zakres funkcji pełnionych przez tę postać w tekstach kultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w bardzo przejrzysty sposób realizuje temat. Odwołuje się do bardzo różnorodnych tekstów kultury (m.in. książka, malarstwo, rzeźba, film).

Podobieństwa i różnice w sposobach kreacji szatana w wybranych dziełach literackich i sztukach plastycznych

Ocena:
18/20
Teza: Znana już z biblii postać szatana przez kolejne epoki ewoluowała, pełniąc w wybranych utworach różne funkcje, by dziś stać się jedną z ikon popkultury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, prowadząca do trafnych wniosków. Interesujące malarskie wizerunki szatana. Można popracować nad językiem wypowiedzi.

Różne sposoby ukazywania wizerunku diabła w dziełach literackich i plastycznych

Ocena:
17/20
Teza: Bez postaci diabła nie mielibyśmy wielu arcydzieł polskiej i światowej literatury i sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje przedstawioną tezę. Klasyczna literatura podmiotu, bogate opisy dzieł malarskich.

Piekło i jego mieszkańcy w literaturze i sztuce

Ocena:
17/20
Teza: Piekło i postać szatana związane są z kulturą ludzką od powstania Biblii. Autorzy w różny sposób wykorzystywali te motywy uatrakcyjniając swoje dzieła.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca odnosi się do literackich i malarskich przykładów wykorzystania motywu piekła i szatana. Trafnie postawiona teza i skonstruowane wnioski.