Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw pieniądza


Wpływ pieniędzy na życie bohaterów literackich, filmowych i malarskich. Zaprezentuj problem na wybranych przykładach

„Pieniądz to nasza najstarsza kronika. W dawnych monetach zamknięte jest wszystko: koronacje książąt, królów, migracje innych nacji, wojny, zrywy klęski” – tak o pieniądzu pisał W. Kalicki. Jak wiadomo pieniądz pochodzi od Fenicjan, który zastąpił nimi handel wymienny. Ten diabelski wynalazek pojawiał się w literaturze już od zarania dziejów. Odnajdziemy go już w Biblii, w przypowieści o zagubionej i odnalezionej po wielkich trudach drachmie, w przypowieści o talentach, czy w historii Judasza, który zdradził Chrystusa za trzydzieści srebrników. Opanował również malarstwo i film. Jest symbolem zapłaty, pokusy, siły napędowej, źródłem przekleństwa lub błogosławieństwa. Jego wpływ na ludzie życie był i jest ogromny.
Znanym dziełem, w którym główną rolę odgrywał pieniądz, zastąpił on wszelkie wartości i okazał się ważniejszy niż uczucia rodzinne i radość życia jest Skąpiec Moliera. Główny bohater – Harpagon – uosabiał typowych francuskich mieszczan XVII wieku, a jego postać to obraz obnażonej, smutnej i przerażającej prawdy o życiu. Tytułowy skąpiec był starcem, ponad sześćdziesięcioletnim wdowcem, który nie kochał nikogo i niczego. Miał dwoje dorosłych dzieci – Elizę i Kleanta. Żył tylko dla siebie i dla własnych pieniędzy. Odmawiał sobie wszelkich przyjemności. Odrazę i wstręt budzi w czytelniku jako lichwiarz i samolubny ojciec. Harpagon był bardzo nerwowy, momentami wręcz wybuchowy. Kiedy miał wyprawić kolację, cierpiał i przechodził mękę, ponieważ musiał wydać pieniądze. Wtedy wydawał się być komiczny. O jego tragizmie możemy się przekonać, gdy Harpagon pojawił się w utworze z oczami wypełnionymi krwią i wył z bólu, ponieważ utracił szkatułkę. Jego życie przepełniał nerwowy, niesłychany strach o majątek. W jednej ze scen posunął się nawet od pobicia swojego sługi – Jakuba. Bardzo znaczące są słowa Strzałki, które opisują tego bezwzględnego skąpca:

„To istny kamień, granit; gdyby człowiek konał w jego oczach, on nie drgnąłby nawet. Słowem, pieniądze kocha więcej niż honor, cześć i cnotę. Żądać od niego pieniędzy, znaczy przyprawiać go o konwulsję; ugodzić w śmiertelne miejsce, przeszyć mu serce, wydzierać wnętrzności”.

Najważniejszą wartością w życiu Harpagona były pieniądze. Gdy został ukradziony jego skarb, tytułowy skąpiec wpadł w rozpacz i chwilowe szaleństwo – sam siebie oskarżał o kradzież. Jego skąpstwo zatruwało również życie dzieci. Kleant, aby się utrzymać, musiał zadłużać się i był zniewolony przez łaskę kupców. Rodzeństwo bało się, że ojciec stanie z powodu pieniędzy na drodze do ich małżeńskiego szczęścia. Harpagon był człowiekiem bezwzględnym – swoje bogactwo zdobywał m.in. dzięki lichwie, godnym pogardy, ale również opanowanym przez niebezpieczną chorobą – miłość do pieniędzy. Jest on doskonałym przykładem człowieka zniewolonego i opętanego przez pieniądz, który przesłonił mu wszelkie inne wartości.
Motyw pieniądza pojawił się również w dziele J. Słowackiego Kordian. Bohater odbył podróż w poszukiwaniu wartości, prawdziwej miłości i wiary, która skończyła się rozczarowaniem i goryczą. Poznajemy go jako piętnastoletniego chłopca, bardzo wrażliwego, dręczonego tzw. chorobą wieku. Rozgoryczenie światem i rozczarowanie ukochaną Laurą doprowadziło młodzieńca do próby samobójczej. Tak skończył się akt I. W akcie II bohater zabiera czytelnika w podróż. Kordian zwiedzając kolejne miasta Europy poszukiwał celu dalszego życia. Odwiedził Londyn i przekonał się, że Anglia to kraj, gdzie wszystko można kupić za pieniądze, wśród arystokratów panuje snobizm, o którym mówił poborca opłat za miejsce na krzesłach ogrodowych:

„Na trzech krzesłach (…) siadają magnaci:
Na jednym lord (…), a na drugim nogi,
A na trzecim kapelusz, to trzech pensów suma”.

Romans z włoską pięknością Wiolettą uświadomił mu, że nawet miłość jest na sprzedaż. W czasie rozmowy z papieżem upadła jego dziecinna wiara w sprawiedliwość, bowiem następca św. Piotra był koniunkturalistą, trzymał z silniejszym, z carem. Wędrówkę, będącą poszukiwaniem sensu życia, zakończył monolog na szczycie góry Mont Blanc, gdzie Kordianowi została objawiona idea winkelrydyzmu. Wrócił do kraju znając cel swojego istnienia, podróż nadała sens jego życiu, ale uświadomiła mu przykrą prawdę, a mianowicie taką, że światem rządzi pieniądz.
O kreacyjnej i jednocześnie destrukcyjnej sile pieniądza bardzo dobitnie przekonał się ojciec Goriot – tytułowa postać utworu Balzaka. Dzieło o cierpieniu oraz życiu ludzkim zdominowanym przez pieniądz, który był jedynym celem i motorem działania ukazanego w utworze społeczeństwa. Główny bohater przed rewolucją francuską był zwykłym robotnikiem, znał się jedynie na handlu mąką. W czasie rozruchu wykupił „interes swego pana”, okazał się spekulantem, który bezwzględnie wykorzystywał zapotrzebowanie na zboże. W ten sposób szybko się wzbogacił i ożenił z bogatą córką rolnika z Brie. Bardzo ją kochał i ubóstwiał. Mięli dwie córki – Anastazję i Delfinę, które okazały się bezwzględne, nieczułe, wyrachowane i zachłanne. Żona Goriota zaraz po ich urodzeniu zmarła, więc bohater wychowywał je sam, rozpieszczał je i całą swoją miłość przelewał na nie. Na wszystko im pozwalał, miały własne powozy i damy do towarzystwa. Obie pławiły się w luksusach i żyły jak księżniczki. Chciał, aby były przygotowane do błyszczenia w wielkim świecie. Goriot pragnął być ojcem, na którym mogły zawsze polegać i szukać wsparcia zarówno duchowego jak i materialnego. Nie nauczył jednak dzieci dwóch bardzo ważnych rzeczy – szacunku i miłości. Obie córki wyszły bogato za mąż, Anastazja za hrabiego, a Delfina za bogatego kupca. W ich życiu liczyły się tylko luksusy, pieniądze i tytuły. Zięciowie ożenili się po to, aby zagarnąć pieniądze Goriota, a gdy osiągnęli już swój cel, wyrzucili go ze swoich domów. Zawarte małżeństwa były transakcjami czysto finansowymi. Córki od ojca dostały 800 tyś. franków posagu, wierzył on, że potrafi kupić miłość córek i zaspokoić je za pieniądze. Chciał również zapewnić im dobrą, dostatnią przyszłość. Zapomniał, że tak na prawdę one szczęścia nie dają. Goriot sprzedał nawet swoją firmę, do której był niezwykle przywiązany, a pieniądze, które otrzymał oddał córkom. Marzył przy tym o bezpiecznej i spokojnej starości. Stało się jednak inaczej. W rezultacie córki odwróciły się od niego, spotykały z ojcem po kryjomu, żeby nikt się o tym nie dowiedział. Szydziły z ojca i nie chciały się do niego przyznać. Okazały się obłudne, zakłamane i dwulicowe. Wiedziały, że ojciec je kocha i że mogą go maksymalnie wykorzystać. Wysprzedał wszystko, co było dla niego ważne i co stanowiło jego świat i wspomnienia. Anastazja i Delfina doprowadziły ojca do skrajnej nędzy. Doskonałym przykładem okrucieństwa córek i dowodem na to, że obie nigdy nie kochały ojca jest jego agonia, a później śmierć. Anastazja wydarła umierającemu ostatnie grosze na zapłacenie za suknię balową. Delfina natomiast nie chciała słuchać o umieraniu ojca, pochłonięta bez reszty zaproszeniem na bal do pani Beause’ant. Goriot umarł w samotności, w pełni świadomy swojej klęski. Wcześniej mówił: „Pieniądz to życie, pieniądz może wszystko”, a przed samą śmiercią „Pieniądz daje wszystko, nawet dzieci”.
Pieniądz może mieć również pozytywny wymiar, jeśli umiejętnie będziemy się nim posługiwali. Malarską pochwałą przedsiębiorczości, bogacenia się i oczywiście pieniądza jest obraz Q. Massysa Bankier z żoną. Malarz pokazał, że pieniądz sam w sobie nie jest złem. Potrzebny jest rozsądek i umiar. Dzieło przedstawia uczciwe bogacenie się, pomnażanie tego, co zostało dane. Wszystko ukazane jest w wymiarze pozytywnym i bardzo sprawiedliwie. Żona nie patrzy z chciwością na pieniądze, a mąż nie ma obłędu w oczach. Oboje udowadniają, że pieniądz ma przeklętą siłę tylko w nieodpowiednich rękach.
Negatywny i niszczący człowieka wymiar pieniądza uwiecznił w swym dziele Hieronim Bosh. Stworzył pełen zawiłej symboliki obraz Siedem grzechów głównych. Jest to swoiste kazanie namalowane na blacie stołu. Wewnątrz znajduje się koło, które symbolizuje cały świat i powtarzalność wszystkich zjawisk, które się w nim dzieją. W środku dużego koła znajduje się małe, otoczone złocistymi promieniami symbolizującymi chwałę. Bosch namalował w nim Chrystusa, a pod spodem napisał po łacinie „Uwaga, uwaga, Pan patrzy”. Koło to oznacza zatem Oko Boga. To przestroga dla grzeszników, przypominająca, że przed Bogiem nie można nic ukryć. Znajdujący się w Oku Boga Chrystus ukazuje swoje rany poniesione na krzyżu. Ma to wskazywać grzesznikom jedyną drogę zbawienia: przez Chrystusa. Oko Boga otacza główny temat obrazu: graficzne przedstawienia siedmiu grzechów głównych. Każdy obrazek jest podpisany po łacinie nazwą grzechu, a zawiera scenkę rodzajową ilustrującą grzech. Na samym dole znajduje się scena bójki, czyli gniew.
Na prawo od gniewu dama przeglądająca się w lustrze, w którym zamiast jej odbicia ukazuje się demon, czyli pycha. Dalej na prawo lubieżność: dwie pary kochanków obejmujące się w otwartym namiocie, a obok nich błazen symbolizujący pustą rozrywkę i rzucone na ziemię instrumenty muzyczne oznaczające poniżenie ludzkiego ciała. Następna scena to lenistwo: kobieta ubrana w strój zakonny, symbolizująca Kościół, próbuje bezskutecznie zbudzić śpiącego na krześle mężczyznę. Nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu symbolizuje oczywiście groteskowa uczta. Kolejna scena przedstawia chciwość. Widać na niej sędziego w czerwonej szacie przyjmującego łapówkę od postaci z prawej strony. I wreszcie na koniec zazdrość, najtrudniejsza do zidentyfikowania, bo ukryta pod ilustracją flamandzkiego przysłowia: dwa psy przy jednej kości nie dojdą do zgody. Cztery koła zewnętrzne przedstawiają kolejno: śmierć, sąd ostateczny, piekło i niebo. W scenie piekła artysta namalował grzeszników ukaranych właśnie za któryś z grzechów głównych, do których należy chciwość, nieodłącznie związana z pieniądzem.
Tak, jak mówiłam na początku, motyw pieniądza opanował również film. Mroczną historią o wielkich pieniądzach, władzy, mafii, zgiełku Las Vegas i ludziach wplątanych w niebezpieczne układy jest Casino M. Scorssesa. Głównym bohaterem jest Żyd Sam Rothstein, nazywany Asem. Był on zawodowym, genialnym hazardzistą i graczem. Do Las Vegas ściągnęła go mafia, aby objął kontrolę nad kilkoma dochodowymi kasynami. Bossowie mafijni inwestowali swoje pieniądze w zamian żądając spokoju i stałego dopływu nieopodatkowanej gotówki. Dbał o to Sam. W tym zajęciu pomagał mu najlepszy przyjaciel – brutalny i bezwzględny gangster Nicky Santaro, który był psychopatycznym zabójcą i likwidował niewygodnych klientów. Oboje bardzo dobrze się dogadywali i niezwykle szybko zarobili ogromne pieniądze. Konflikty pojawiły się dopiero wtedy, gdy Rothstein wziął ślub z luksusową prostytutką - Ginger McKenn. Jej powołaniem również były pieniądze. W filmie można odnaleźć autentyczne wydarzenia, które nie są tylko i wyłącznie wizją reżysera. Wzięli w nim udział prawdziwi pracownicy kasyn, policjanci, a nawet matka Scorsese’a. Wszyscy byli niezwykle wiarygodni. Sceny likwidowania zagrażających interesom mafii świadków są odzwierciedleniem smutnej rzeczywistości, którą rządzi szaleńcza, wręcz niemoralna pogoń za pieniędzmi. Opowiedziana historia ma kilka warstw. Jedna to świat hazardu. Pokazanie wewnętrznego funkcjonowania kasyn i całego związanego z nimi światka krupierów, szulerów, prostytutek i przekrętów. Druga to metody działania mafii - korupcja, przemoc, powiązania ze światem władzy i polityki. Kolejna, ta najbardziej oddziałująca emocjonalnie, to dramaty pojedynczych ludzi takich jak Sam, Nicky czy Ginger, którzy byli niezdolni do funkcjonowania w normalnym świecie. Sam ożenił się z Ginger w nadziei, że go pokocha. Żądał lojalności i wierności w zamian za pieniądze i życie w luksusie. A jednocześnie był zazdrosny, małostkowy, nieufny i zamknięty w sobie. To namacalny dowód na to, że za pieniądze nie można kupić uczucia drugiego człowieka. Ginger była zachłanna na pieniądze, przywykła do życia w luksusie, który nie zapewniał jej szczęścia i nie zaspokajał potrzeb emocjonalnych - zwykłej codziennej potrzeby rozmowy, przyjaźni, czy zwierzenia się. Topiła smutki w alkoholu i narkotykach. Sprytnie manipulowała ludźmi, ale i sama dała się świadomie wykorzystywać przez byłego alfonsa, wiecznego nieudacznika. W każdym z bohaterów filmu tlą się ludzkie uczucia, które w tym świecie, w tym otoczeniu nie potrafiły się przebić przez skorupę twardej rzeczywistości. W przedstawionym świecie, gdzie chodziło o wpływy i pieniądze, lojalność, przyjaźń, czy wieloletnia znajomość nic nie znaczyły. Dzieło Scorsese’a w dobitny, bardzo jaskrawy sposób pokazało jak ogromną i zgubną siłę ma pieniądz, jak potrafi manipulować ludźmi, zmieniać ich psychikę i doprowadzać do ostatecznych decyzji i zachowań.
W swojej prezentacji udowodniłam, że pieniądz jest nieodłącznym elementem ludzkiego życia, wpływa na nasze postępowanie i kreuje świat, który nas otacza. Ma ogromną siłę. Gdy go nie mamy – marzymy, aby mieć, gdy mamy – chcemy więcej. Na tym polega jego paradoks. Aby nie wpaść w pułapkę, jak Harpagon, należy zawsze i wszędzie zachować umiar. Pięknie o pieniądzach i dobrach materialnych napisał A. de Saint Exupery i jego słowa uczyniłam podsumowaniem i puentą swojej wypowiedzi: „Pracując dla samych dóbr materialnych budujemy sobie więzienie. Zamykamy się w samotni ze złotem rozsypującym się w palcach, które nie daje nam nic, dla czego warto byłoby żyć”.

strona:    1    2    3    4    5  





Wpływ pieniędzy na życie bohaterów literackich, filmowych i malarskich. Zaprezentuj problem na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Motyw pieniądza pojawiał się w literaturze już od zarania dziejów. Opanował również malarstwo i film. Jest symbolem zapłaty, pokusy, siły napędowej, źródłem przekleństwa lub błogosławieństwa. Jego wpływ na ludzkie życie był i jest ogr

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełny sposób opisuje funkcjonowanie motywu pieniądza w wybranych tekstach kultury.

Motyw biedy i bogactwa w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Świat życia bogatych elit jest bardzo różny od świata ubogich nizin.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Dobrze dobrane lektury, ciekawie ujety temat.

Moralne koszty zdobycia sławy lub pieniędzy. Omów problem na wybranych przykładach literackich i filmowych.

Ocena:
20/20
Teza: Straty finansowe i moralne jako efekt pogoni za majątkiem i sławą.

Ocena opisowa nauczyciela: Kompozycja i treść bez zarzutu.

Rola pieniądza w życiu bohaterów literackich. Przedstaw temat odwołując się do przykładów z różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie roli pieniądza w życiu bohaterów literackich różnych epok.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo dobra prezentacja, zawiera przejrzystą kompozycję i konspekt.

Przedstaw motyw pieniądza w literaturze i jego wpływ na życie literackich bohaterów

Ocena:
19/20
Teza: Zarówno w życiu, jak i literaturze pieniądz spełnia dwoistą rolę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa, przemyślana. Argumenty logiczne i konsekwentnie przedstawione. Bogaty, płynny język.

Pieniądz - źródło klęski czy szczęścia. Omów na wybranych utworach literackich

Ocena:
19/20
Teza: Dominującym w literaturze jest negatywny obraz ludzi posiadających pieniądze.

Ocena opisowa nauczyciela: Wyczerpująca treść pracy. Poprawny konspekt wypowiedzi.

Rola pieniądza w życiu bohaterów literackich. Zanalizuj problem na wybranych przykładach.

Ocena:
18/20
Teza: Niepozorne monety mogą bardzo dużo zdziałać i zmienić w życiu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca porusza najważniejsze kwestie. Dokładnie analizuje rolę pieniądza w wybranych utworach.

Wpływ pieniądza na postępowanie bohaterów literackich. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych tekstów literatury polskiej i obcej

Ocena:
18/20
Teza: Pieniądze i bogactwo mogą mieć zarówno negatywny, jak i pozytywny wpływ na życie człowieka. Jako motyw literacki i kulturowy pojawiał się od najdawniejszych czasów w różnorodnych kontekstach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, zwięzła i odpowiadająca tematowi.