Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw dziecka


Portrety rodziców i dzieci w utworach literackich różnych epok

Z socjologicznego punktu widzenia, rodzina jest najstarszą, najpowszechniej występującą grupą społeczną, stanowiącą fundament całego społeczeństwa. Obecnie obserwuje się zanik rodzin tradycyjnych, w których więzi emocjonalne i wszelkie kontakty podtrzymywane są przez pokolenia. Następuje natomiast wzrost liczby „rodzin nuklearnych”, obejmujących tylko rodziców i dzieci, czyli osoby, bez których pojęcie „rodzina” w ogóle nie ma prawa istnieć. To właśnie relacje między dziećmi, a rodzicami kształtują tę najistotniejszą grupę. Ich wspólne przeżycia, wspomnienia oraz przede wszystkim wzajemne uczucia i emocje. Bardzo ważny jest też proces socjalizacji pierwotnej, w którym dziecko pozyskuje od rodziców całą wiedzę o świecie, sobie samym jako człowieku, oraz normach i wartościach, do jakich przyjdzie mu się w życiu stosować. Wzajemne stosunki między rodzicami i ich potomkami, cechują się na tyle rozbudowaną gamą tworzących je odczuć i emocji, że stały się częstym tematem filmów oraz utworów literackich.

Temat ten fascynował autorów wszystkich epok. Mimo tego nie zdołali go wyczerpać, gdyż pomimo swojej powszechności, motyw: rodzice-dziecko, nie jest prosty do zinterpretowania. Na interpretację, składają się przecież najczęściej własne przeżycia i obserwacje. I także autorzy dzieł literackich patrzyli na swoich dorosłych bohaterów i ich dzieci subiektywnie, poprzez pryzmat własnego świata i swoich, osobistych doświadczeń. Dlatego też, temat ten na przełomie wieków nie stracił swojej atrakcyjności. Zaprezentowane utwory, pokazują, że rodzice i dzieci prezentują różne postawy, a ich wzajemne relacje, przedstawione są na różnorodnych płaszczyznach, co związane jest z odmiennymi charakterami bohaterów i czasami, w jakich żyją. Czy jednak jest coś, co łączy wszystkie postacie, stworzone przez autorów w poszczególnych epokach? Czy istnieje jakaś cecha, której braku nie można zarzucić żadnemu z rodziców i żadnemu z ich dzieci? Jeśli tak, jaka?

W literaturze antycznej, temat rodziców i dzieci pojawia się dosyć często: Dedal ojciec Ikara, Lajos i Jokasta – rodzice Edypa, Achilles – syn Peleusa i w końcu, Kora – córka Demeter, o których mit pozwolę sobie przytoczyć. Demeter była przez wszystkich czczoną boginią plonów, dającą życie całej naturze. Wraz z Zeusem miała córkę – Persefonę, zwaną Korą. Pewnego dnia zostawiła dziewczyną na łące pod opieką nimf, bezwzględnie zakazując jej zrywania narcyzów, które były kwiatami zwodniczymi, poświęconymi bóstwom podziemnym. Mimo to Hadesowi – władcy podziemia, od dawna zakochanym w Korze, udało się zwabić ją właśnie tym kwiatem. Dziewczyna zerwała go, po czym trafiła do Tartaru. Zrozpaczona Demeter wszędzie szukała córki, lamentowała ukrywając się przed ludźmi. Jej zachowanie było typową reakcją matki, która straciła dziecko. Bogini cierpiała, a wraz z nią cierpiała cała natura. Na Ziemi zapanowały susze, będące przyczyną nieurodzaju. Może nasuwać się stwierdzenie, że Persefona sama sobie była winna, gdyż nie usłuchała zakazu swojej kochającej matki, ale dla jej rodzicielki nie miało to większego znaczenia. Jedynym jej celem było odzyskanie córki, dla którego była zdolna zrobić wszystko. Cały mit kończy się szczęśliwie. Zeus występuje tu w roli mediatora, odnajdującego wyjście niekrzywdzące żadnej ze stron. Zgodnie z postanowieniami kompromisu, część roku Kora miała spędzać w Tartarze, a część wraz z Demeter. W rezultacie światu zostaje przywrócona harmonia, wszystko odżywa. Na Ziemi może panować, więc wiosna i lato. Jesień i zima przypadają natomiast na okres pobytu Kory w Tartarze. Wówczas świat smutnieje, traci barwy i otacza się szarością, co jest wyrazem tęsknoty bogini. Wzór rodzica zaprezentowany w tym micie, łączy w sobie wiele rodzicielskich rozterek związanych z nieposłuszeństwem dzieci i ponoszeniem konsekwencji za czyny swoich pociech. Ceną, jaką zapłaciła Demeter za nieroztropność i brak posłuszeństwa Kory było cierpienie i tęsknota.

Jako kolejne przedstawię relacje panujące w Świętej Rodzinie. Józef to opiekun Jezusa, mąż Marii. Czuje się odpowiedzialny za Syna Bożego, którego dane mu jest wychowywać. Ewangelia obrazuje go jako człowieka sprawiedliwego, prawego, dbającego o dobro i bezpieczeństwo rodziny. Kiedy Jezus przychodzi na świat, asystuje przy jego porodzie, następnie w osiem dni od narodzin dokonuje obrzezania i nadaje mu imię. Czyni zatem wszystkie, tradycyjne ojcowskie powinności tamtych czasów. Wielkość świętego Józefa udowadnia jednak najlepiej jego miłość wobec syna. Jak pisali apostołowie - jest to uczucie, którego nie sposób zmierzyć żadną miarą. Od dzieciństwa po dorosłość, Józef prowadzi Jezusa przez życie, wychowuje go, uczy modlitw i dzieli się z nim własnym doświadczeniem. Syn nie pozostaje mu dłużny. Darzy go ogromnym szacunkiem i miłością, stale pomaga mu w pracy i okazuje posłuszeństwo. Podobną postawę Chrystus prezentuje wobec matki – kobiety jego życia. Choć Ewangelia nie pomija też szorstkości Syna wobec Maryi, jej przykłady to choćby odpowiedź na wiadomość, że jego matka chce z Nim mówić, stwierdza wówczas: „Któż jest moją matką (…) kto pełni wolę Ojca mojego, który jest w niebie, ten mi jest bratem, siostrą matką”. Zdawać się może, że takie słowa raniły Maryję, gdyż mogła się czuć wtedy niedowartościowana, sądzę jednak, że znała swoją rolę w planie zbawienia i nigdy nie wątpiła w miłość swojego Syna, tak jak i on nie wątpił w jej miłość. W Biblii ukazane są dwa motywy matki – matki radosnej - podczas zwiastowania i matki cierpiącej – obecnej na Golgocie, podczas ukrzyżowania i śmierci Chrystusa. Oba te motywy bardzo chętnie wykorzystywane były w literaturze późniejszych epok, stworzono między innymi wówczas model mater dolorosa - matki boleściwej. Świętą Rodzinę uznaje się za prototyp rodziny chrześcijańskiej, żyjącej we wzajemnej miłości i w pełni zawierzonej Bogu. Stanowi ona pewien, jakże niedościgniony wciąż ideał.

Współczesnym jednak, zapewne, o wiele bliżej do obrazu rodziny z następnej, omawianej powieści - „Zbrodni i kary” Dostojewskiego. Pulcheria Raskolnikowa w powieści ukazana jest, jako prosta kobieta, pełna wiary w talent i sukcesy syna. Za wszelką cenę stara się zdobyć pieniądze na jego kształcenie i utrzymanie w Petersburgu. Jest uosobieniem matczynego ciepła. Przedkłada nad własne potrzeby, potrzeby swojego pierworodnego. Kiedy przybywa do Petersburga, zastaje syna w bardzo złym stanie, chłopak mdleje, miewa halucynacje i majaczy, poza tym prezentuje wobec niej postawę wyjątkowo obojętną i chłodną. Raskolnikowa, nie chce zaakceptować prawdziwych przyczyn choroby syna, zbrodnia nie mieści się w jej systemie wartości. Nie potrafi więc, oswoić się z faktem, że jej ukochany syn jest mordercą. To wszystko doprowadza ją do choroby psychicznej, całymi dniami milczy lub wręcz przeciwnie, bez przerwy opowiada o swoim synu, planach i nadziejach z nim związanych. Obłęd ten stopniowo się pogłębia, aż wreszcie kobieta umiera. Tę samą bohaterkę Dostojewski ukazał także jako matkę Duni – siostry Rodiona. Pulcheria darzy dziewczynę równie wielką miłością, jak syna, chociaż popiera jej poświęcenie się dla dobra brata, czym ma być ślub z bogatym Piotrem Łużynem. Możemy wywnioskować zatem, że to nie córka była „oczkiem w głowie” pani Raskolnikowej, i że to nie jej przypadła rola „gloryfikowanego dziecka”. Mimo tego, że to właśnie Dunia przebywała stale z matką i, że to ona otaczała ją opieką, podczas gdy syn odnosił się do niej nad wyraz oschle. Nie możemy jednak stwierdzić, że Rodion nie kochał matki, on po prostu zatracając swoją moralność, zatracił też zdolność do okazywania uczuć. Nie była w stanie nawet, wywrzeć na nim wrażenia wieść o jej śmierci.

Kolejnymi bohaterami, których wzajemne relacje zaprezentuję, są Sonia i jej ojciec – Siemon Marmieładow. Marmieładowa, Dostojewski ukazał, jako upadłego radcę tytularnego, cierpiącego na chorobę alkoholową. Jest to człowiek, zdający sobie sprawę z własnej odpowiedzialności za złą sytuację w swoim domu i zejście swojej pierworodnej córki na złą drogę. Marmieładow jest jednym z najbardziej tragicznych bohaterów „Zbrodni i kary”. Podczas swojej, wygłaszanej na forum publicznym spowiedzi, stawia się w stan samooskarżenia. Wszystko, co mówi jest dowodem upadku, ale i krzykiem rozpaczy i wyzwoleniem resztek wyższych uczuć, których wódce jeszcze nie udało się zniszczyć. Mężczyzna ma nadzieję, że córka mu wybaczy, kocha ją i to do niej kieruje swoje ostatnie słowa „Soniu! Córko! Daruj!”. Sonię poznajemy właśnie w momencie śmierci jej ojca, pośrednio natomiast z jego, wspominanej już, publicznej spowiedzi. Jest młodą dziewczyną, która, poświęcając się dla dobra żyjącej w biedzie rodziny, postanawia zająć się prostytucją. Ojciec stale wykorzystuje jej dobre serce i łagodność, prosząc ją o pieniądze na wódkę, ta natomiast wiedząc jego cierpienie, nie potrafi odmówić. Dostojewski nie poddaje żadnej wątpliwości, miłości Soni do ojca. Dziewczyna kochała go, mimo że był on odpowiedzialny za jej ubóstwo i moralny upadek. Jest to zatem przykład, idealnej miłości dziecka do rodzica. Miłości, która pozwala wszystko wybaczyć.

Pozostając przy postaci Soni, należy wspomnieć też o jej stosunkach z macochą Katarzyną Iwanowną. Katarzyna jest z pozoru hałaśliwą, opryskliwą kobietą, ale naprawdę przepełnia ją czułość i troska o dzieci. Wywodzi się z dobrego domu, więc tym trudniej jest jej dźwigać krzyż w postaci codziennego zmagania się z mężem pijakiem i dotkliwym brakiem pieniędzy. To ona stale nękając Sonię pretensjami, iż ta nie może znaleźć zatrudnienia jako szwaczka, nakłania ją do wyjścia na ulicę i rozpoczęcia „kariery” prostytutki. Nie ma prawa, zatem w żaden sposób krytykować jej za to posunięcie i nie robi tego. Wręcz przeciwnie, docenia jej poświęcenie się dla rodziny i darzy dziewczynę szczególnym szacunkiem, o czym można się przekonać, gdy na stypie po Marmieładowie, mówi zebranym, że nie są warci nawet małego palca Soni. Postać Katarzyny jest doskonałym przykładem, pokazującym, że macocha także potrafi kochać swoje przybrane dziecko. Jest to zupełne przeciwieństwo, najpopularniejszej literackiej macochy, z bajki o Kopciuszku.

Kolejnym utworem obrazującym relacje między dziećmi, a rodzicami jest według mnie „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego. Autor przedstawia tutaj obraz rodziny Baryków – Cezarego, jego ojca Seweryna i matki Jadwigi. Barykowie, ze względów finansowych osiedlają się w Baku w Rosji. Są to jednak ludzie oddani ojczyźnie i przepełnieni tęsknotą za nią. Postanawiają zatem, pielęgnować polskość w swoim jedynym synu. Na obczyźnie wiedzie im się dobrze, do momentu, aż pan Seweryn nie wyrusza na wojnę, spełnić swój obywatelski obowiązek. Wówczas rodzinna idylla zostaje przerwana. Czarek wraz z matką odprowadza go na statek, a później zmienia się w zupełnie innego człowieka. Nie odczuwa żalu z powodu wyjazdu ojca, zamiast tego cieszy się daną mu teraz swobodą. Całe wakacje włóczy się z chuliganami, później w szkole wchodzi w konflikty z nauczycielami i wagaruje. Nie zwraca zupełnie uwagi na to, co wtedy czuje jego matka. Na to jak o niego drży i nieudolnie stara się zatrzymać go w domu, a gdy śpi czuwa nad jego łóżkiem. Już w tym miejscu Żeromski prezentuje główne cechy Jadwigi jako matki. Jest troskliwa, oddana, kochająca. Syn jest jej oczkiem w głowie i jedynym sensem istnienia, poza tym głównym punktem scalającym jej małżeństwo. Warto wspomnieć tutaj, iż Jadwiga nie chcąc sprzeciwiać się rodzicom wyszła za człowieka, którego nie kochała. Pozostała mu mimo tego lojalna i oddana. Powracały do niej jednak myśli o niespełnionej miłości do Szymona Gajowca, zwłaszcza wtedy, gdy ponosiła klęskę, jako matka, nie umiała radzić sobie z synem i jego upodobaniami komunistycznymi. Cezary ranił ją, a ona mimo tego wciąż okazywała mu miłosierdzie i była zdolna do największych poświęceń by zapewnić mu jak najlepszą egzystencję. Kiedy Czarek doznaje „przebudzenia” jest za późno, jego matka już ciężko podupadła na zdrowiu wykonując przymusowe roboty. Syn, chce jej teraz pomóc, udaje mu się jednak jedynie zorganizować krótki pobyt w szpitalu, a gdy kobieta umiera – pochówek w pojedynczej mogile. Po jej śmierci młody Baryka po raz pierwszy doznaje poczucia samotności i tęsknoty. Często odwiedza jej grób, tłumacząc umarłej zawiłości rewolucyjnej ideologii.

Zwrot akcji następuje, gdy Cezary podczas pracy przy uprzątaniu zwłok, po wojnie ormiańsko-tatarskiej, spotyka swojego, tak dawno zaginionego ojca. Seweryn Baryka mówi mu, że przybył, by odnaleźć rodzinę. To, co widzi, nie sprzyja jednak optymizmowi. Jego syn żyje w skrajnej nędzy, żona zaś spoczywa w grobie. Od tej pory jedynym celem Baryki staje się nakłonienie Czarka na wyjazd do Polski. By go zachęcić opowiada mu fikcyjną historię o kuzynie lekarzu-wynalazcy, który buduje w Polsce szklane domy, będące fundamentem nowej, pozbawionej problemów społecznych i ekonomicznych cywilizacji. Opowieść przynosi oczekiwane skutki, Cezary zachęcony wizją lepszego świata i pełen szacunku dla ojca, wyrusza wraz z nim w podróż do ojczyzny, Sewerynowi nie udaje się jednak dotrzeć do celu. Tuż przed granicą umiera. Kiedy chłopak staje na ojczystej ziemi, uświadamia sobie, że cała historia o szklanych domach, była zmyślona. Mimo to nie ma tego ojcu za złe, rozumie, iż okłamał go z miłości do niego i ojczyzny. Barykowie na pewno byli ludźmi, dla których los syna był rzeczą najważniejszą. Oboje gotowi byli do wszelkich poświęceń dla jego dobra. Żeromski szerzej prezentuje tutaj obraz matki, sądzę jednak, że ojcu tak samo zależało na Czarku, musiał on jednak porzucić rodzinę, dla służby wojskowej. Istotną kwestią pozostaje postawa Czarka, jako syna. Uważam, że mimo swoich dosyć kontrowersyjnych poczynań, kochał obojga rodziców i chciał ich dobra. Rodzinę Baryków definitywnie można uznać, za przykład rodziny tragicznej, której bohaterowie mimo darzenia się wzajemną miłością ponoszą klęskę.

Specyficzny obraz rodziny prezentowany jest też przez Sławomira Mrożka w jego dziele, pt. „Tango”. „Tango” przez znawców literatury nazywane jest komedią rodzinną, która ośmiesza obyczajowość i konwencje panujące w domu Stomila i Eleonory – symbolizującym miniaturę całego społeczeństwa. Stomil starał się zaimponować „wybrykami” młodości synowi, uzyskać jego wdzięczność za „wyzwolenie”. Reakcja Artura zupełnie odbiegała jednak od jego oczekiwań. Chłopak buntował się przeciw chaosowi, brakowi zasad i wykroczeń. Krytykował to, że jego rodzice, chcąc dać innym prawo do wolności, stworzyli jedynie „moralny przymus do niemoralności”. Poza tym był rozgoryczony tym, że swoim postępowaniem odebrali mu możliwość buntowania się, bo nie ma niczego, przed czym mógłby się buntować. Mówił: „Buntować się przeciwko wam? A kto wy jesteście? Bezkształtna masa, amorficzny stwór, zatomizowany świat, tłum bez formy i konstrukcji. Waszego świata już nie można nawet rozsadzić. Sam się rozlazł.” Stomil i Eleonora chcąc uratować resztki buntowniczej natury syna, proponowali mu by wyrażał swój protest przez sztukę. Artur nie był jednak ku temu skłonny, chciał być lekarzem. Wreszcie postanowił przywrócić porządek w rodzinie i stworzyć wszystko na nowo. „Rewolucję” rozpoczął od propozycji ślubu złożonej Ali i rozmowy z ojcem, na temat obecności w ich domu, Edka – sypiającego z Eleonorą. Stomil wyłożył mu wówczas swoją teorię na temat swobody seksualnej, jako warunku wolności człowieka. Nie przekonywały go nawet obelgi kierowane pod jego adresem z ust syna. Kiedy Artur dał mu pistolet by mógł „rozprawić” się z Edkiem, ten zarzucił mu, że jest gotów poświęcić nawet jego dla osiągnięcia własnych celów. Życie rodziny zmienia swój bieg, kiedy Artur postanawia ożenić się z Alą. Bohaterowie stają się typowymi konwencjonalistami. Eleonora, jak każda matka wzrusza się na wieść o ślubie dziecka, uznaje też swojego syna za ideał oryginalności: „to pierwszy człowiek z zasadami od 50 lat” – mówi. Artur natomiast upija się i pada na kolana przed ojcem, prosząc go o wybaczanie, za wszystkie swoje działania. Następnie oświadcza, że od teraz będzie władał nad życiem i śmiercią bliskich, bo władza jest formą buntu, której pragnął. W rezultacie prowadzi go to do śmierci z rąk Edka. Kiedy Artur umiera, Stomil stwierdza: „Chciał zwyciężyć wszystkojedność i bylejakość. Żył rozumem, ale zbyt namiętnie. Za to zabiło go uczucie, zdradzone przez abstrakcję”

Cały utwór nie prezentuje dosłownie uczuć łączących syna i rodziców. Dostrzegamy jedynie, że ani Eleonora nie była prawdziwą matką, ani Stomil prawdziwym ojcem. Przez ich obsesyjne przywiązanie do pseudo-wolności, stracili oni więź z synem, a ich system wartości uległ destrukcji. Brak tu wielkiej, rodzicielskiej miłości i troski. Przezywcięża je chęć ukształtowania dziecka na swoją podobiznę, mimo, że ono tak bardzo się przed tym buntuje. Artur też nie prezentuje szczególnej dbałości o stosunki z rodzicami. Tak jak oni, zaślepiony jest własnymi celami. Niby chce działać dla dobra całej rodziny, ale gubią go zastosowane, zbyt radykalne środki. Artur, tak jak jego rodzice „wypłukany” jest z wyższych uczuć, jednym wyjątkiem jest jego miłość do Ali. W konsekwencji ponosi jednak klęskę. Umiera, jako bohater tragiczny, rewolucjonista, osamotniony w rodzinie, pozbawiony szacunku dla własnych rodziców.

Relacje występujące między rodzicami i dziećmi, tak samo jak w życiu, w literaturze są bardzo złożone. Ponieważ rodzina jest nieodłącznym elementem życia każdego człowiek, nie sposób wyczerpać tego tematu. Istnieją rodziny wzorcowe, jak ta ukazana w Biblii, istnieją tragiczne, w których mimo niesprzyjających okoliczności wygrywa zawsze miłość. Dla podsumowania mojej wypowiedzi pozwolę sobie przytoczyć słowa Krystyny Siesickiej, autorki popularnych powieści dla młodzieży: „Rodzina jest czymś szalenie ważnym. W życiu spełnia ona ogromną rolę, o czym niestety, często się zapomina. Rodzice są zbyt zajęci. To dobrze, że młodzi ludzie dzisiaj mają szansę, aby realizować się zawodowo, ale często odbija się to na relacjach między nimi, a dziećmi. Dzieci zaczynają stawiać wymagania, chcą, by spełniać ich zachcianki i kaprysy, zapominają, że rodziców trzeba kochać, a nie tylko zaglądać im do portfela. Wydaje mi się także, że zbyt daleko posunięte koleżeńskie, partnerskie układy pomiędzy dziećmi i rodzicami nie są korzystne. Koleżanek mamy mnóstwo, rodziców tylko jednych. Często docenia się to dopiero, kiedy ich już nie ma, kiedy jest za późno […]”.

strona:    1    2    3    4    5    6    7    8  





Przedstaw i porównaj różne kreacje dzieci w literaturze

Ocena:
20/20
Teza: Dzieciństwo nie jest jedynie przygotowaniem do życia, jak często uważamy myśląc o naszych dzieciach, lecz jest już prawdziwym życiem.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana i dojrzała. Własne propozycje lektur spoza kanonu. Poprawny język i styl.

Dziecięcy bohater w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Literatura prezentuje różnorodne kreacje bohaterów literackich. Ich głównym celem jest terapia wstrząsowa dla czytelnika w ukazywaniu świata pozbawionego ludzkiej uczuciowości i wrażliwości, pouczenie i skłonienie do refleksji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, opierająca się głównie na literaturze spoza kanonu. Bogata bibliografia i głęboka analiza tematu. Rozbudowany plan.

Obraz dziecka w literaturze polskiej. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Literatura polska obok naiwnych dzieci przedstawia dojrzałe kreacje małych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzysta. Bogata bibliografia i plan pracy. Dobry język wypowiedzi.

Wpływ dzieciństwa na dalsze losy bohatera literackiego. Wykaż na podanych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy często tłumaczą zachowanie swych bohaterów wychowaniem i nauką wyniesioną z dzieciństwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, bogata w różnorodne przykłady i właściwie odzwierciedlająca tezę.

Rodzice i dzieci. Przedstaw relacje między rodzicami i dziećmi na wybranych przykładach literackich i filmowych.

Ocena:
20/20
Teza: Głównym tematem literackim i filmowym jest sztuka dobrego wychowania.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwa, ciekawe przykłady literackie i filmowe. Bogata argumentacja i konsekwentna konstrukcja treści.

Portret dziecka w literaturze i sztuce XIX wieku. Scharakteryzuj na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Dziecko zawsze było ważnym motywem literackim, choć to właśnie XIX wiek pozwolił mu na stałe zagościć na kartach literatury oraz działach malarskich i uczynił z nich pełnoprawnych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Napisana została płynnym językiem, a kolejne argumenty przekonują.

Dzieciństwo jako motyw literacki. Omów wybrane aspekty zagadnienia na kilku przykładach

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć zarówno szczęśliwe obrazy najmłodszych lat, jak i trudne, a czasem nawet tragiczne epizody dzieciństwa.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca doskonale realizuje temat, pokazując wiele różnych jego ujęć. Poprawna bibliografia i ramowy plan.

Świat oczami dziecka. Omów, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
20/20
Teza: Dziecięce światy są równie bogate i intrygujące, a czasem także równie przerażające, jak światy dorosłych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zdecydowanie realizuje temat, pokazując bogactwo dziecięcych światów.

Motyw dziecka i jego funkcja w literaturze. Omów, interpretując odpowiednie teksty literackie

Ocena:
20/20
Teza: Motyw dziecka spełniał w literaturze dla dorosłych ważne i wyjątkowe funkcje.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szeroko kreśli funkcje najmłodszych. Poprawna bibliografia i plan ramowy.

Dziecko w literaturze romantycznej i pozytywistycznej. Dokonaj porównania, odwołując się do wybranych utworów literatury polskiej.

Ocena:
20/20
Teza: Dziecko jest bohaterem niezwykle popularnym w literaturze romantyzmu i pozytywizmu.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przejrzyście realizuje temat. Poszczególne wizerunki w pełni realizuję tezę zawartą we wstępie.

Motyw skrzywdzonego dziecka i jego funkcje w dziele literackim. Omów problem, analizując wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Literatura, kreśląc portrety skrzywdzonych i nieszczęśliwych najmłodszych, pragnęła zwrócić uwagę na istotne problemy dziecka i próbować przestrzec przed ich powstawaniem w przyszłości.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w treści, spójna. W pełni odzwierciedla temat i tezę.

Portret dziecka w literaturze. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: „Mały dorosły” to najczęstszy obraz dziecka w literaturze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność dziecięcych kreacji i odmienne podejścia twórców do portretowania najmłodszych.

Powroty do lat dzieciństwa w literaturze. Omów zagadnienie, analizując funkcję tego motywu w wybranych utworach

Ocena:
20/20
Teza: Dzieciństwo ma wpływ na dalsze życie człowieka, wiec warto do niego wracać we wspomnieniach.

Ocena opisowa nauczyciela: Zwięzła praca oparta na trafnie dobranych przykładach.

Świat XIX i XX wieku widziany oczami dziecka. Omów zagadnienie na wybranych przykładach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Zainteresowanie tematyką dziecięcą w wieku XIX i XX. Bohater dziecięcy uwikłany w mechanizmy historii.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna i bogata w literackie przykłady prezentacja.

Powroty do lat dzieciństwa. Omów zagadnienie, analizując funkcje tego motywu w wybranych utworach

Ocena:
20/20
Teza: Funkcje jakie pełni powrót do krainy dzieciństwa w twórczości wybranych autorów.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje tezę odwołując się do prozy Schulza, Gombrowicza i Miłosza.

Wpływ wojny na psychikę dziecka. Omów problem na podstawie wybranych tekstów literatury polskiej i obcej

Ocena:
19/20
Teza: Na podstawie zaprezentowanych pozycji z literatury polskiej i obcej można zwrócić uwagę na bardzo istotny fakt, jakim jest wpływ wojennych doświadczeń dzieci na ich psychikę i dorosłe życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oryginalna, ciekawy dobór lektur i ich charakterystyka.

Dziecko w sztuce. Przedstaw zagadnienie na podstawie literatury i wybranej dziedziny sztuki

Ocena:
19/20
Teza: Ukazywanie bohaterów dziecięcych w literaturze i sztuce służy najczęściej wyeksponowaniu zła dorosłych i wzbudzeniu silnych emocji u odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w interesujący sposób przedstawia kreacje dzieci w sztuce, jako wyraz sprzeciwu wobec ich krzywdy. Trafnie dobrana, nietuzinkowa literatura. Bogata prezentacja PowerPoint.

Motyw dziecka w literaturze i sztukach plastycznych. Przedstaw różne sposoby jego ujęcia na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Dziecko podobnie jak dorosły człowiek ma swoje pragnienia i potrzeby. Artyści przedstawiając dziecięce kreacje pragną zwrócić uwagę na prawa najmłodszych.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w ciekawy sposób na malarskich i literackich przykładach ukazuje problem dziecięcej indywidualności. Poprawna biografia i plan wypowiedzi.

Dziecko jako ofiara Holocaustu. Omów problem analizując wybrane przykłady literackie i filmowe

Ocena:
19/20
Teza: Literatura i sztuka stanowią świadectwo makabrycznych zbrodni hitlerowskich wobec dzieci. Śmierć czy ratunek od niej jednakowo wyznaczał tragizm niewinnych, młodych istnień ludzkich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca, mimo poważnego tematu, dojrzała. Bogata bibliografia pozwala szeroko przedstawić problem dzieci - ofiar Holocaustu. Na wyobraźnię działają zdjęcia dzieci z obozów koncentracyjnych.

Sposoby ukazywania kraju lat dziecinnych w polskiej literaturze XX wieku. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Kraj lat dziecinnych to mityczny zakątek świata, pełen spokoju i bezpieczeństwa, miejsce, do którego wraca się nie tylko wspomnieniami.

Ocena opisowa nauczyciela: Logiczna, dobrze zaplanowana prac, sprawny, literacki język, ciekawe, samodzielne sądy.

Dziecko jako bohater literacki. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: „Kiedy dziecko się rodzi i na świat przychodzi jest jak Bóg, co powietrzem nagle się zakrztusił i poczuł, że ma ciało, że w ciemnościach brodzi, że boi się człowiekiem być. I że być musi” - Ernest Bryll

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w literackie przykłady z różnych epok. Poprawny styl wypowiedzi oraz plan i bibliografia.

Na przykładzie wybranych utworów z różnych epok przedstaw obrazy dziecka w literaturze.

Ocena:
19/20
Teza: Dziecko jako przedmiot literatury, które w zależności od epoki, przedstawiane było w różnych ujęciach i z różnymi problemami.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca bogata w przykłady, przekrojowa i właściwie uargumentowana.

Przedstaw różne sposoby kreacji dziecka w literaturze i malarstwie

Ocena:
18/20
Teza: Dziecko stało się jednym z głównych motywów literackich i było wykorzystywane na przestrzeni wielu epok, a dziecięce kreacje zostały bardzo zróżnicowane.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, bogata literatura przedmiotowa. Docenić należy samodzielne myślenie.

Dziecko w świecie dorosłych. Omów, odwołując się do XIX-wiecznej literatury

Ocena:
18/20
Teza: Dziecko pojawiło się jako pełnoprawny bohater w epoce pozytywizmu. Twórcy pragnęli poprzez swoje utwory zwrócić uwagę czytelników na los krzywdzonych i zaniedbanych dzieci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Teza uargumentowana za pomocą licznych pozytywistycznych utworów.

Kraj lat dzieciństwa i młodości w literaturze. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
18/20
Teza: W literaturze, nawet gdy mamy do czynienia z bohaterami już dojrzałymi, spora część opowieści o ich losach poświęcona jest młodości, która na ogół miała olbrzymi wpływ ich dorosłe życie.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogate przykłady, dobrze omówione, chociaż pewne myśli powtarzają się. Praca świadczy o wrażliwości i pewnej liryczności autora.

Przedstaw różne sposoby kreowania bohatera dziecięcego w literaturzei malarstwie

Ocena:
17/20
Teza: Literatura i malarstwo ukazują zarówno dzieci szczęśliwe i beztroskie, jak i opuszczone i zaniedbane.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawie przeplata motywy dziecka ukazane w malarstwie i literaturze. Literatura podmiotowa skupia się głównie na epoce pozytywizmu.

Portrety rodziców i dzieci w utworach literackich różnych epok

Ocena:
17/20
Teza: Wzajemne stosunki między rodzicami i ich potomkami, cechują się na tyle rozbudowaną gamą tworzących je odczuć i emocji, że stały się częstym tematem utworów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna, logicznie uargumentowana teza.

Różne kreacje dziecka w literaturze i sztukach plastycznych. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: W literaturze i sztuce możemy spotykać się z wieloma porterami najmłodszych. Wśród nich na uwagę zasługują obrazy dziecka cierpiącego i zmuszonego do wejścia w rolę dorosłego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Na uwagę zasługuje kompozycja - przeplatanie obrazów literackich i malarskich.

Kreacje dziecka w literaturze i sztuce. Porównaj różne ujęcia na wybranych przykładach

Ocena:
17/20
Teza: Twórcy różnie postrzegają dzieci i dzieciństwo. Najczęściej spotykamy wizerunki dziecka tragicznego, beztroskiego oraz naiwnego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przekrojowa. Teza dobrze uargumentowana. Można poszerzyć o więcej przykładów ze sztuki.