Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw impresjonizmu


Impresjonistyczne krajobrazy malowane pędzlem i piórem. Omów wybrane przykłady, ukazując podobieństwa i różnice w realizacji założeń tego kierunku artystycznego.

Impresjonizm jest kierunkiem artystycznym, który ukształtował się w malarstwie francuskim drugiej połowy XIX wieku jako opozycja wobec dominującego wówczas nurtu, akademizmu, i trwał przez pierwszą ćwierć wieku XX. Z czasem rozprzestrzenił się również na inne dziedziny sztuki, muzykę, teatr, a także literaturę. Nazwa kierunku oraz jego przedstawicieli, impresjonistów ma związek z obrazem Claude’a Monet pt.: „Impresja, wschód słońca”. Malarz zaprezentował to płótno na pierwszym pokazie Anonimowego Spółdzielczego Zrzeszenia Artystów Malarzy, Rzeźbiarzy i Grafików w Paryżu w 1874 roku. Wystawa została odebrana bardzo negatywnie i wręcz wyśmiana przez większość odwiedzających. Jeden z krytykujących ekspozycję, francuski dziennikarz Louis Leroy, chcąc wyrazić pogardę i kpinę dla artystów oraz prezentowanych przez nich dzieł nazwał ich grupą impresjonistów, a opisując pejzaż Monet stwierdził: „malowany obraz na tapety w studium embrionalnym jest czymś doskonale skończonym w porównaniu z tym widokiem”. Louis Leroy za pewne nie spodziewał się, że użyty przez niego termin stanie się określeniem dla nowopowstającego wówczas, rewolucyjnego kierunku w sztuce, którego głównymi przedstawicielami są m.in. Cladue Monet oraz Pierre Auguste Renoir. W mojej prezentacji chciałabym ukazać podobieństwa i różnice w realizacji założeń kierunku impresjonistycznego, zarówno w malarstwie, jak i w literaturze.

Impresjonizm należy postrzegać nie tylko jako nową technikę malarską, ale także światopogląd. Charakteryzował się on przekonaniem o nieustannej zmienności rzeczywistości i jej ciągłym ruchu. Istotą impresjonizmu było dążenie do zatrzymania niepowtarzalnego kształtu przemijających chwil, utrwalenia momentu poświadczającego zmianę oraz przelotnych wrażeń zmysłowych. Artyści malowali to co widzieli, a nie to co wiedzieli. Sztuka impresjonistów była więc często instynktowna, subiektywna i wzrokowa. Główne jej tematy to pejzaż i światło. Charakterystyczne jest tzw. „wyjście w plener”. Portrety, akty, sceny rodzajowe oraz martwa natura to pozostałe motywy, które interesowały twórców w drugiej połowie XIX wieku.

Impresjoniści odeszli od kilku tradycyjnych zasad malarstwa. Oglądając ich obrazy zauważyć można amorfizm, czyli bezpostaciowość. Malarze porzucili zaznaczanie wyraźnych granic między przedmiotami oraz rysunek konturowy. Zastąpili go tzw. zasadą dywizjonizmu. Plama malarska w obrazach ulegała podziałowi na drobne plamki czystych barw, kładzione czubkiem pędzla bardzo szybkimi ruchami. Gdy na obraz tak zbudowany, na plamy tak podzielone spojrzy się z pewnej odległości nałożą się one na siebie i zleją w jeden wspólny ton, który malarz dostrzegł i chciał utrwalić. Bardzo ważne przy omawianiu malarstwa impresjonistycznego jest zwrócenie uwagi na barwy używane przez artystów tego kierunku. Odrzucili oni bowiem czernie, szarości, brązy oraz czystą biel. Obrazy impresjonistyczne są niezwykle jasne, lekkie i pozbawione kontrastów. „Malarstwo wrażeń” czerpało wiele z dziedziny optyki. Opisane wówczas prawo rozszczepienia w pryzmacie wiązki światła białego na siedem barw składowych wyznaczyło zakres kolorów używanych przez impresjonistów. Cień na obrazach malowano stosując błękit.

Mówiąc o tym co skupiało impresjonistów pod jednym sztandarem należy pamiętać, że każdy z nich był wybitnym i samodzielnym malarzem. Ich obrazy różnią się między sobą m.in. kolorytem oraz wyrazistością formy. Owe różnice, a również i podobieństwa w realizacji założeń malarstwa impresjonistycznego chciałabym omówić na przykładzie dwóch wybranych przeze mnie obrazów. Pierwszym z nich jest wspomniana już „Impresja, wschód słońca” Claude’a Monet. Drugi namalowany został przez P.A. Renoira i nosi tytuł „Śniadanie wioślarzy”. Claude Monet namalował „Impresję, wschód słońca” podczas wizyty w rodzinnym mieście w 1872 roku. Płótno przedstawia zasnuty dymem i poranną mgła port w Hawrze. „Śniadanie wioślarzy” P.A. Renoir’a ukazuje grupę przyjaciół, która w migotliwym świetle słońca spożywa śniadanie na tarasie restauracji Fournaise w Chotou. Obraz namalowany został w latach 1880-1881. Zasada „zatrzymania chwili” w obu obrazach zrealizowana jest w odmienny sposób. „Impresja, wschód słońca” dotyczy przemijalności zjawisk natury, natomiast „Śniadanie wioślarzy” przedstawia chwilę z życia codziennego. Założenia są takie same, odmienna jest tematyka oraz sposób tworzenia. Monet namalował „Impresję, wschód słońca” za pewne podczas jednej sesji w plenerze. Świadczyć o tym mogą m.in. prześwitujący przez farbę biały grunt oraz sposób jej nakładania. Artysta malował szybkimi, swobodnymi i szerokimi ruchami, nakładając cienką warstwę farby. Obraz Renoira powstawał przez długi czas. Artysta sporządził wiele szkiców, a poszczególne osoby widoczne na obrazie pozowały mu indywidualnie w pracowni. Nie tworzył w plenerze. Kolorystyka obrazów jest odmienna. Monet zastosował kolory jasne, bardzo rozbielone.

W obrazie Renoira występują ciemniejsze barwy, a sierść psa namalowana została bardzo nietypowo, bo przy użyciu czerni. W „Impresji” zauważyć można amorfizm, brak tutaj twardego konturu, widoczna jest natomiast szkicowość i zatarcie granic. Obraz Renoira jest wyraźniejszy, widać określone kształty i formy. Martwa natura znajdująca się na stole namalowana została bardzo szczegółowo. Analizując tło obrazu dostrzec można jednak podobieństwo do „Impresji”. Rzeka i drzewa namalowane zostały podobną techniką jak u Monet, który zastosował dywizjonizm. W obu obrazach dużą rolę odgrywa światło. U Monet szerokie pociągnięcia rozcieńczonej, oranżowej farby dają efekt słonecznego światła odbijającego się na niebie, wodzie i statkach. W „Śniadaniu wioślarzy” rola światła zauważalna jest na przykład w martwej naturze. Grubo kładzione białe światła nadają szkłu wibrację oraz olśniewającą jakość.

Impresjonizm był techniką przede wszystkim malarską. W literaturze nie był nigdy nurtem dominującym. Współistniał najczęściej z symbolizmem, naturalizmem czy ekspresjonizmem. W celu ukazania cech impresjonizmu literackiego, podobieństw i różnic w realizacji jego założeń zdecydowałam się dokonać analizy dwóch polskich utworów. Pierwszym z nich jest opowiadanie Stefana Żeromskiego pt.: „Zmierzch”, drugi to wiersz Kazimierza Przerwy-Tetmajera pt.: „Melodia mgieł nocnych”. Założenia impresjonizmu literackiego były podobne jak w przypadku malarstwa. Subiektywizm oraz chęć odtworzenia zmieniającego się świata to najważniejsze z nich. Impresjonizm literacki przejawiał się przede wszystkim w szerszej niż dotąd eksploatacji motywów przyrody, w szczególnym spotęgowaniu opisowej nastrojowości. W tym celu artyści stosowali wiele środków stylistycznych. Barwne i plastyczne krajobrazy podlegały zabiegom animizacji i personifikacji. Aby nadać utworom melodyjności chętnie stosowano liczne powtórzenia. Charakterystyczne dla impresjonizmu literackiego są epitety zbudowane z przymiotników złożonych. Często stosowanym zabiegiem jest synestezja, czyli przypisanie wrażeń odbieranych przez jeden zmysł innemu.

Stefan Żeromski w opowiadaniu pt.: „Zmierzch” przedstawia i komentuje sytuację społeczno-ekonomiczną wsi polskiej po upadku powstania styczniowego i wprowadzeniu ukazu carskiego o uwłaszczeniu chłopów. Życie najuboższych Żeromski ukazał na przykładzie małżeństwa bezrolnych wyrobników, Gibałów, którzy aby przetrwać poświęcają życie ciężkiej pracy. Nie są oni jedynymi bohaterami utworu. Nieodłącznie towarzyszy im zapadający zmierzch. Impresjonizm w prozie służył często psychizacji krajobrazu, pokazywał, że przyroda jest nie tylko tłem dla przeżyć bohaterów, ale współtowarzyszy ich cierpieniom i rozterkom duchowym. Taką funkcję spełnia zmierzch w opowiadaniu Stefana Żeromskiego. Adam Hutnikiewicz opisując ten utwór użył takiego stwierdzenia: „Obraz świata staje się tu najoczywiściej aktywnym współczynnikiem ideowej sugestii. Gdy los Gibałów to jakby melodia główna, motyw przewodni – pejzaż, tło stanowi jakby wtór towarzyszący sprawie zasadniczej w głębokich, niskich i bolesnych tonach”. Z jednej strony obraz zmierzchu służy do podkreślenia nieludzkiego wysiłku Gibałów poprzez kontrast z pięknem natury. Z czasem jednak krajobraz zaczyna się zmieniać, ciemnieje, staje się bardziej ponury. Stopniowo natura upodabnia się do pracujących Gibałów.

Wiersz „Melodia mgieł nocnych” jest jednym z utworów jakie znalazły się w tomie poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera pt.: „Z Tatr”. Tematem wiersza są Tatry widziane okiem młodopolskiego poety, chcącego ukazać piękno przyrody w jej chwilowości, przemijalności i zmienności. W liryce impresjonizm służył przede wszystkim właśnie takim subiektywnym opisom przyrody. W wierszach podporządkowywał świat przedstawiony podmiotowi lirycznemu, w przypadku „Melodii mgieł nocnych” są nim mgły, które spowiły Czarny Staw Gąsienicowy.

Funkcja jaką spełniają w obu utworach opisy przyrody jest różna. Mimo tego zauważyć można w nich wiele podobieństw w realizacji założeń omawianego kierunku. Po przeczytaniu obu utworów zwróciłam szczególną uwagę na ich melodyjność. Zarówno Stefan Żeromski, jak i Kazimierz Przerwa-Tetmajer osiągnęli ją poprzez nagromadzenie czasowników wyrażających ruch, wyrazów dotyczących dźwięków oraz powtórzenia. Na przykład „i gasną, gasną po kolei” w „Zmierzchu” czy „cicho, cicho” w „Melodii mgieł nocnych”. W przypadku drugiego utworu melodyjności nadaje jego kompozycja. Żeromski osiągnął ją również poprzez gromadzenie słów w charakterystycznym dla niego układzie trójkowym. W obu utworach dużą rolę odgrywa światło. Stefan Żeromski wybrał fragmenty krajobrazu, które pod wpływem promieni słonecznych zmieniają kształty i barwy. Widoczne jest to już na samym początku utworu: „Odblaski jego lśniły jeszcze na krawędziach chmur, wyzłacając je i zabarwiając szkarłatem…”. Opisana w „Melodii mgieł nocnych” scena rozgrywa się w nocy przy świetle księżyca. Nadaje jej to odpowiedni nastrój, a rzeczom szczególne barwy. Na przykład zmienia mgły: „Okręcajmy się wstęgą naokoło księżyca, co nam ciała przeźrocze tęczą blasków nasyca”. Kolejnym podobieństwem w utworach jest zastosowanie animizacji lub personifikacji. Co ciekawe zarówno w wierszu Tetmajera i opowiadaniu Żeromskiego zabiegowi na przykład animizacji podlegają mgły. W „Zmierzchu”: „Mgły idą jak żywe ciała, podpełzają do niej chyłkiem, zabiegają od tyłu, cofają się, czają i znowu ławą suną coraz natarczywiej”. W „Melodii mgieł nocnych” mgły mówią: „pijmy kwiatów woń”, „puchem mlecza się bawmy”. W obu utworach występuje nagromadzenie epitetów. Zauważyć można jednak wyraźną różnicę między nimi. Stefan Żeromski zastosował wiele epitetów zbudowanych z przymiotników złożonych, które w „Melodii mgieł nocnych” nie występują. Zasadniczą różnicą jest brak synestezji w „Zmierzchu”. Kazimierz Przerwa-Tetmajer zastosował ten środek artystyczny już w samym tytule. Mgły odbierane mogą być przez człowieka poprzez zmysł wzroku, użycie w odniesieniu do nich słowa „melodia” wskazuje na to, że czytając wiersz powinno się je odbierać innym zmysłem, a mianowicie słuchem.

Podsumowując, chciałabym przedstawić wnioski wypływające z analizy wybranych przeze mnie dzieł. Każdy malarz impresjonistyczny był indywidualistą i w inny sposób postrzegał otaczający go świat. Subiektywizm jest jednym z głównych założeń omawianego kierunku i jest to moim zdaniem najważniejsza przyczyna owych różnic. Można to zauważyć zestawiając ze sobą dwa obrazy poświęcone temu samemu tematowi, z których jeden namalował Monet a drugi Renoir. Dzieła powstały w jednakowym miejscu i czasie.

Na pierwszy rzut oka podobne – ujawniają odmienne temperamenty artystów. Monet uwzględnił tylko najważniejsze elementy otoczenia, a skupił się przede wszystkim na jak najlepszym odtworzeniu ruchu światła. Renoir odwzorował dużo więcej szczegółów.

Wpływ impresjonizmu na literaturę nie był duży. Technika ta służyła przede wszystkim do opisywania przyrody. Impresjonistyczne utwory liryczne i epickie wykazują wiele podobieństw. Najważniejsza różnica między nimi to według mnie odmienna rola tej techniki w obu rodzajach literackich. W liryce impresjonizm służył ukazaniu subiektywnego spojrzenia poety na przyrodę. W epice zabieg psychizacji krajobrazu wydobywał związek między tym co dzieje się w naturze, a tym, co dzieje się w duszy bohaterów.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Impresjonistyczne obrazy świata w literaturze i malarstwie

Ocena:
20/20
Teza: Sztuka impresjonistyczna silnie oddziałuje na odbiorcę, pobudza wyobraźnię i zmysły.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dojrzała. Przemyślana konstrukcja pracy, rozbudowane argumenty, bogate słownictwo. Bogata prezentacja multimedialna.

Impresjonizm - literatura malarstwo i muzyka. Omów rożne środki artystycznego wyrazu oraz ich funkcje, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Ocena:
20/20
Teza: Literatura, muzyka i malarstwo często sięgają po techniki impresjonistyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetna, bogata w przykłady praca. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Impresjonistyczne i realistyczne obrazy wsi na podstawie literatury i malarstwa

Ocena:
20/20
Teza: Impresjonizm i realizm znacznie różnią się, ze względu na używanie różnych środków artystycznej ekspresji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Ukazuje bogate przykłady, przede wszystkim literackie.

Impresjonizm w literaturze Młodej Polski i malarstwie przełomu XIX i XX wieku. Przedstaw zagadnienie, porównując wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie nurtu impresjonistycznego w literaturze Młodej Polski i malarstwie przełomu XIX i XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca spójna i dobrze skomponowana, wzbogacona o prezentację multimedialną.

Motywy impresjonistyczne w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Głównym zadaniem impresjonistów była rejestracja ulotnej chwili – wrażenia poprzez kolory i światłocień. Mimo, że impresjonizm jako prąd, trwał krótko, odegrał ważną rolę w historii literatury i sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, liczne przykłady z literatury i sztuki potwierdzają postawioną tezę. Można lekko dopracować zakończenie.

Impresjonistyczne krajobrazy malowane pędzlem i piórem. Omów wybrane przykłady, ukazując podobieństwa i różnice w realizacji założeń tego kierunku artystycznego.

Ocena:
19/20
Teza: Program impresjonistów dopuszczał różnorodność. W historii literatury i sztuki możemy odnaleźć zarówno liczne podobieństwa, jak i różnice w realizacji założeń kierunku artystycznego.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, kompozycja wypowiedzi przemyślana, argumenty potwierdzające tezę.

Impresjonizm w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie na wybranych przykładach.

Ocena:
18/20
Teza: Impresjonizm - subiektywne wyrażanie emocji twórców w utworach literackich i dziełach malarskich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor wprowadził czytelnika w barwne obrazy impresjonizmu w literaturze i malarstwie. Dopracowania wymaga język i styl wypowiedzi.

Wskaż wpływ malarstwa na literaturę wybranego okresu. Oprzyj się na wybranych dziełach.

Ocena:
18/20
Teza: Malarstwo symboliczne i impresjonistyczne było natchnieniem dla literatury młodopolskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna, drobne usterki językowe. Poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.