Prawo do szczęścia a poczucie obowiązku. Omów problem, odwołując się do wybranych bohaterów literackich
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw wyboru


Prawo do szczęścia a poczucie obowiązku. Omów problem, odwołując się do wybranych bohaterów literackich

W życiu niemal każdego bohatera literackiego pojawiają się konflikty wewnętrzne. Dzięki nim kreacje są bogatsze, pokazują całą rozpiętość cech postaci, jego osobowości i światopoglądu. Czasem rozterki wynikają ze zdarzeń zewnętrznych, niezależnych od bohatera, czasem jednak są wynikiem głębokich przemyśleń i wyznawanych wartości. W literaturze jeden z najczęściej uwidocznionych wyborów zapada pomiędzy indywidualnym szczęściem, a dobrem ogółu, dochowaniem zasad lub oddaniem się życiowej misji czy obowiązkowi. Tak naprawdę jest to wybór miedzy różnymi motywami i argumentami, często równorzędnymi i w zależności od tego, jakie wartości cenimy najbardziej taką wybieramy drogę naszego działania. Najczęściej niezależnie od podjętej decyzji postacie literackie skazane zostają na klęskę, bądź wiedzenie nie do końca szczęśliwego i pełnego życia.

Już w starożytności, tuż po narodzinach teatru europejskiego w V w p.n.e. zostali wykreowani bohaterowie pierwszych tragedii klasycznych, których emblematem był tragizm. Tragizm to kategoria estetyczna która sytuuje bohatera wobec nieuniknionego wyboru miedzy równorzędnymi wartościami. W taki konflikt tragiczny uwikłana jest główna i tytułowa bohaterka utworu „Antygona”. Postać literacka staje w tej tragedii przed trudnym wyborem pomiędzy obowiązkiem moralnym a własnym szczęściem i dalszym życiem. Aby w pełni zrozumieć tragedię tej postaci powinniśmy sięgnąć do treści mitu o rodzie Labdakidów, przedstawiającego dzieje rodu Lajosa, króla Teb. Zgodnie z przepowiednią zginął on z rąk swego syna Edypa, który następnie ożenił się ze swoją matką Jokastą. Z ich związku narodziło się czworo dzieci: Polinejkes, Eteokles, Antygona i Ismena. Nad całym królestwem i rodem Labdakidów zawisła klątwa za ojcobójstwo i kazirodztwo. Rządy objęli Polinejkes i Eteokles, którzy co roku mieli się wymieniać na tronie. Eteokles jednak nie dotrzymał słowa, więc Polinejkes napadł na Teby, aby odzyskać koronę. W efekcie obaj bracia zginęli w walce. Akcja „Antygony” rozpoczyna się w momencie, kiedy nowy król Teb, Kreon, wydaje zakaz pochowania zwłok Polinejkesa, uznając go za zdrajcę, natomiast Eteoklesowi wyprawia pogrzeb godny bohatera. Antygona, wbrew zakazowi, urządziła bratu symboliczny pogrzeb, za co przyszło jej ponieść surową karę. Psychologiczna motywacja zdarzeń także odgrywała dużą rolę w ukazaniu tragizmu. Należy tu więc przywołać takie cechy Antygony, które przyczyniły się do finalnej katastrofy. Z pewnością jest to duma i nieustępliwość, upór w dążeniu do celu, bezkompromisowość i wierność ideałom. Wzbudza to na pewno podziw, ale i współczucie. Istota tragizmu polega tu na niemożności słusznego wyboru oraz zawarcia kompromisu między Antygoną a Kreonem. Nie było trzeciej drogi, a dwie, na końcu których czekało Antygonę nieszczęście. Czytelnik już od początku wyczuwa to i miarkuje katastrofę. Jest nią samobójstwo Antygony w grocie, śmierć Hajmona, jego matki, jak i wyrzuty sumienia Kreona.

Gdyby Antygona zdecydowała się nie pogrzebać zwłok Polinejkesa okazałaby posłuszeństwo władcy ziemskiemu, czyli Kreonowi i podporządkowałaby się prawom państwa. Dalej mogłaby cieszyć się życiem, choć z pewnością nie opuszczałyby jej wyrzuty sumienia, Antygona jednak łamie zakaz Kreona. Grzebie zwłoki brata własnymi dłońmi. Postać szanuje prawa boskie i stawia je nad prawem ziemskim, nie podporządkowując się prawom państwa występuje w obronie wolności osobistej. Uważa, że to nie człowiek, ale bogowie powinni oceniać ludzkie czyny, a prawo pisane nie może naruszać praw religijnych. Jak sama powiedziała podczas rozmowy z Kreonem: „Nie Zeus przecież obwieścił to prawo / Ni wola Diki, podziemnych bóstw siostry, / Taką ród ludzki związała ustawą. / A nie mniemałam, by ukaz twój ostry / Tyle miał wagi i siły w człowieku, / Aby mógł łamać święte prawa boże, / Które są wieczne i trwają od wieku, / Że ich początku nikt zbadać nie może”. Antygona kieruje się miłością rodzinną; mówi: „Mój los współkochać, nie współnienawidzić”. Konsekwencje złamania zakazu króla Teb jest śmierć dziewczyny. Antygona jest odważna, nieugięta i przygotowana na skutki swego czynu. Łamiąc zakaz świadomie odbiera sobie prawo do szczęścia w imię wyższych idei. W końcowej scenie lamentu kobieta żałuje nieprzeżytego życia, żal jej miłości, rozkoszy macierzyństwa. Postać jest tragiczna, bo każdy jej wybór niesie katastrofę. Nie grzebiąc brata skazywałaby się na wyrzuty sumienia i gniew bogów. Łamiąc prawo państwowe skazała się na śmierć.

Warto również zwrócić uwagę na trzecią postać – Ismenę, siostrę Antygony. Jest cicha, spokojna, nieco bojaźliwa, podporządkowuje się postanowieniom władcy. Wbrew pozorom nie jest tchórzliwa, po prostu inaczej postrzega rolę kobiety. Sądzi, że polityka i sprawy etyki nie powinny być udziałem płci pięknej, że do nich należy podtrzymanie rodu i rodzenie dzieci. Poprzez wprowadzenie do tragedii postaci Ismeny Sofokles nie tylko uwypukla cechy tytułowej bohaterki, ale też zderza ze sobą dwa różne światopoglądy i tym samym skłania nas do przemyślenia, czy Antygona rzeczywiście słusznie postąpiła.

Dylemat dotyczący wyboru miedzy własnym szczęściem a dobrem ogółu, szczęściem narodu jest tez źródłem wewnętrznego rozdarcia wielu bohaterów epoki romantyzmu. W epoce tej człowiek jest indywidualistą porywającym się samotnie do wielkich czynów. Taką postacią jest Mickiewiczowski Konrad Wallenrod. Konrad jest polskim spiskowcem przebranym w krzyżacki płaszcz. Jest on przedstawicielem pierwszego pokolenia Polaków, które historia zmusiła do podjęcia walki z zaborcą w sposób skryty, spiskowy, a więc niezgodny z tradycją etyki rycerskiej. Kreując postać Konrada, poeta przedstawił w swojej powieści dylematy moralne i tragizm nie tylko samego bohatera, ale całego jego pokolenia. Tragizm Konrada wynika ze starcia się dwóch racji: racji tych, którym jest się winnym wierność, oraz racji tych, dla których tę wierność powinno się przekreślić.

Bohater został porwany z Litwy przez Krzyżaków i przez nich wychowywany. Konrad nie może zapomnieć krzywd, jakie spadły na jego naród ze strony zakonu i pragnie zemsty na wrogach ojczyzny. Jest rozdarty wewnętrznie – pragnie wolności ojczyzny i własnego szczęścia, ale obie te rzeczy wzajemnie się wykluczają. Litwa jest zbyt słaba, aby w otwartej walce pokonać Krzyżaków, dlatego Wallenrod może jedynie zastosować taktykę lisa, posługując się podstępem i zdradą. Waha się, ale wybiera obowiązek patriotyczny. Nie potrafił być szczęśliwy, wiedząc, że cierpią jego współplemieńcy, że Krzyżacy wciąż plądrują litewskie osady i nie sposób ich pokonać walką wręcz. Wie ze klęski Litwy nie pozwoliłyby mu żyć spokojnie, na co wskazuje cytat: „Szczęścia w domu nie zaznał, bo go nie było w ojczyźnie”. Człowiek decydujący się na taki wybór ma świadomość, że niszczy cenione przez siebie wartości, takie jak prawda, honor, wierność. Przeżywa dramatyczny konflikt sumienia, ale wie jednocześnie, że wybór działania niezgodnego z etyką jest podyktowany koniecznością ratowania wartości wyższej ponad wszystkie inne - ratowania ojczyzny. Ważną rolę pełnią także emisariusze polityczni. Jednym z nich był Halban, doradca Konrada. To właśnie Halban rozbudził w Konradzie patriotę, pomagał mu w wyborze drogi życiowej, mobilizował do działania, podtrzymywał na duchu. Halban był poetą i tym samym Mickiewicz wskazuje wielką rolę poezji w życiu narodu, żyjącego w niewoli. Poezja jest darem przewidywania. Stoi na straży tradycji, w niej zawarte są wszystkie świętości narodowe. Ma moc przywoływania przeszłości. Opowiada pokoleniom tragiczne wydarzenia i nie pozwala o nich zapomnieć. Roznieca w sercach miłość do ojczyzny i tym samym zachęca do walki.

Konrad musi ponieść konsekwencje swego wyboru. Przede wszystkim poświęca swoje szczęście osobiste, spokojne życie u boku Aldony na Litwie. Wyrzeka się siebie, własnego mienia; to wszystko składa na ołtarz ojczyzny. Drugi aspekt jego wyboru to honor rycerski, a zwycięstwo nad Krzyżakami. Postać heroiczna od początku ma świadomość, że postępuje niegodnie, niemoralnie, że czyny których dokonuje nie mieszczą się w kodeksie rycerskim. Konrad poświęca również zasady chrześcijańskie. Świadomie wysyła na śmierć tysiące przedstawicieli zakonu. Duma z wykonanego zadania ściera się z obrzydzeniem na sposób, jakim musiał się posłużyć. Konrad w roli rycerza Alfa Waltera musi wyrzec się zasad etycznych, szczęścia osobistego i wszelkich skrupułów, aby zrealizować swój cel. Porównując Konrada z wzorcem antycznym bohatera tragicznego, dostrzegamy zbieżność między nimi. Konrad popadł w konflikt z normą moralną i podobnie jak bohaterka dramatu Sofoklesa kończy tragicznie, popełniając samobójstwo. Uratował Litwę przed Zakonem Krzyżackim, jednak jako człowiek poniósł osobistą klęskę.

Poważnego wyboru postawy życiowej dokonał również główny bohater powieści modernistycznej „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego. Doktor Tomasz Judym pochodzący z warszawskich nizin społecznych ukończył studia, dzięki finansowej pomocy ciotki. Po studiach w Paryżu, wrócił do Warszawy jako typowy pozytywista. Jest to człowiek bezkompromisowy stawiający na pierwszym miejscu dobro ludzi najuboższych. Staje wobec klasycznego wyboru: szczęście osobiste czy obowiązek wobec społeczeństwa? Judym sądzi, że musi spłacić dług wdzięczności wobec warstwy społecznej, z której się wywodził i dlatego postanawia działać na rzecz ubogich. Tragizm Judyma wynika już z niemożności zasymilowania się z warszawskim środowiskiem lekarzy. Przeżywa on rozterkę - pomagać biednym czy zarabiać. Judym wybiera to pierwsze i spełnia się. Jego postępowanie determinuje poczucie długu u biednych, wyrzuty sumienia. Został on przecież lekarzem - szansy tej nie mieli jego biedni rówieśnicy. Judym boryka się z problemem brudu, chorób, nędzy. Podejmuje ogromny wysiłek któremu nie może podołać jeden człowiek. Po skończeniu studiów nie może znaleźć pracy. Po długim czasie otrzymuje propozycje pracy w Cisach. Tam poświęca się pracy lekarza, pomaga ludziom, chce poprawić ich stan zdrowia. Dąży do likwidacji szkodliwego stawu, który jest przyczyną chorób mieszkańców. Nie mogąc tego dokonać ponownie zmienia miejsce zamieszkania. Wyjeżdża do Zagłębia, gdzie pracuje jako lekarz fabryczny.

Wkrótce potem odwiedziła go jego ukochana Joanna Podborska. Judym jest rozdarty, nie wie co wybrać. Chce być szczęśliwym, ale nie chce unieszczęśliwić swojej ukochanej. Z jednej strony stoi młoda kobieta, pałająca ogromną miłością do niego. Z drugiej jednak ma pracę, w której może spełnić swoje życiowe ambicje. Doktor ma możliwość znalezienia szczęścia rodzinnego i założenia własnego domu. Jednakże odrzuca szczęście osobiste, miłość do Joasi, gdyż uważa, że założenie rodziny, mogłoby odciągnąć go od służby idei niesienia pomocy ludziom. Dla Judyma pojęcie „dom” nie tylko oznaczało rodzinę, według niego jest to także „gleba, na której zakiełkuje przyszłe nasienie dorobkiewicza”.Poświęcenie się idei oznacza natomiast nie tylko cierpienie Judyma, ale i Joasi. Ma świadomość, że nie jest w stanie pomóc wszystkim ale wie, że to nie zwalnia go od udzielania tej pomocy. Los najbiedniejszych ściśle związał ze swoim i uczynił sensem swej egzystencji. Jest postacią wysoce moralną, ale cierpienie związane z odrzuceniem miłości i domu miażdży go. Bohater sam mówi o swojej decyzji następująco: „otrzymałem wszystko, co potrzeba … Muszę to oddać, com wziął. Ten dług przeklęty. Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie zniszczę te podłe zmory. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden. Żeby obok mnie nikt nie był, nikt mnie nie trzymał”. Wybór, którego dokonuje Judym jest dla niego wielkim dramatem moralnym. Kocha Joasię, ale jednocześnie czuje się zobowiązany by pracować dla ludzi biednych i pokrzywdzonych. Symbolem rozdarcia, które przeżywa Judym jest rozdarta sosna.

Przedstawieni bohaterowie są godni szacunku i uznania. Postaci kierują się różnymi motywami: prawem boskim i miłością rodzinną, dobrem ojczyzny, dobrem ludzi najuboższych, obroną godności ludzkiej i walką ze złem świata. Ich wybory przebiegają różnie, ale zawsze postępują ze szlachetnych pobudek, często rezygnując z prawa do własnego szczęścia. W najlepszej sytuacji są bohaterowie, którzy znajdują osobistą satysfakcję z podjętej decyzji. To pozwala im spełniać obowiązek i postępować zgodnie z sumieniem. Najtrudniejszy jest los tych, którzy muszą walczyć nie tylko ze światem, ale i samym sobą. Do takich postaci należą: Konrad Wallenrod i Tomasz Judym. Są to jednak postawy szlachetne, piękne i pełne heroizmu.

strona:    1    2    3    4    5  





Przyczyny i konsekwencje przyjmowania przez człowieka różnych postaw wobec zła. Omów temat, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze przedstawione zostały różnorodne motywacje ludzi w zetknięciu ze złem i konsekwencje dokonanych wyborów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszernie i szczegółowo analizuje pracę. Poprawny konspekt i bibliografia.

Zwyciężyli w starciu z losem, czy zostali zwyciężeni przez los? Andrzej Kmicic, Jacek Soplica, Stanisław Wokulski, Bernard Rieux – odwołując się do swojej wiedzy o wymienionych postaciach literackich, przedstaw swój punkt widzenia na t

Ocena:
20/20
Teza: Pojedynek z losem może skończyć się różnie - jedni zwyciężą, inni poddadzą się losowi, ponosząc klęskę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób przejrzysty realizuje temat. Argumenty w pełni odpowiadają tematowi.

Prawo do szczęścia a poczucie obowiązku. Omów problem, odwołując się do wybranych bohaterów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze jeden z najczęściej uwidocznionych wyborów zapada pomiędzy indywidualnym szczęściem, a dobrem ogółu, dochowaniem zasad lub oddaniem się życiowej misji czy obowiązkowi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowo opisuje dylematy wybranych bohaterów. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Bohater w sytuacji wyboru życiowego. Przedstaw temat, analizując i interpretując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy często wykorzystują motyw wyboru życiowego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa. Argumenty logicznie i płynnie przedstawione.

Serce czy rozum? - rozważ problem, odwołując się do wybranych utworów z literatury polskiej i obcej XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje, że jeśli zdecydujemy się na to, by kierować się wyłącznie rozumem, lub wyłącznie sercem, nigdy do końca nie będziemy szczęśliwi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca standardowa. Zawiera wszystkie niezbędne elementy.

Samotność. Wybór czy konieczność. Rozważ problem w oparciu o wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Wskazanie przyczyn samotności i jej wpływu na człowieka na przykładzie wybranych utworów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dogłębnie analizuje temat. Ciekawe przykłady zanalizowane dogłębnie.

Serce i rozum jako dwie drogi postępowania człowieka. Jakich wyborów dokonywali znani bohaterowie literaccy. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Niemożliwość pogodzenie serca i rozumu przy podejmowaniu decyzji przez przywołanych bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat, pokazuje różnych bohaterów wybierających odmienne drogi. Poprawna bibliografia i plan.

Obrazy więźniów i ich odzwierciedlenie w literaturze. Omów motyw więźnia na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Literatura daje nam różne obrazy więźniów – walczących o zachowanie wolności wewnętrznej, walczących o odzyskanie wolności fizycznej, próbujących się przystosować do więziennych warunków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne przykłady zniewolenia i konsekwencje tego stanu. Przemyślana bibliografia dokładnie przeanalizowana.

Człowiek kowalem swego losu. Na przykładzie wybranych bohaterów literackich rozważ słuszność tej tezy

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy świadomie podejmują wybory życiowe lub są zdeterminowani czynnikami zewnętrznymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni przemyślana. Ciekawy dobór przykładów, poprawna argumentacja.

Przyczyny i skutki błędów życiowych bohaterów literackich. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: „Ludzką rzeczą jest błądzić, głupców – trwać w błędzie”

Ocena opisowa nauczyciela: Rozbudowana prezentacja szczegółowo analizująca błędy poszczególnych bohaterów i ich konsekwencje.

Różne oblicza miłości. Rozwiń temat odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Miłość ma tak wiele twarzy, że nie sposób interpretować ją jednoznacznie.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady, pokazująca różne oblicza miłości prezentacja.

Władza. Pokusa, zaszczyt czy odpowiedzialność. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Artyści wielu epok literackich przedstawiają różne mechanizmy władzy oraz interpretują władzę jako pozytywny lub negatywny przywilej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna, skupia się na odpowiedzi na pytanie postawione w tytule.

Różne przyczyny i konsekwencje wyboru zła przez bohaterów literackich. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Literatura nie unika przedstawiania postaci negatywnych i wyborów przez nich dokonywanych.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawny styl wypowiedzi, dobrze dodane lektury. Logiczna konstrukcja pracy.

Cel uświęca środki. Rozważ zagadnienie na przykładzie różnych postaw bohaterów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Pisarze nie dawali zawsze jednoznacznych odpowiedzi na pytanie o drogę do celu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja wyczerpująco analizuje temat.

Błędne decyzje, niewłaściwe wybory. Omów jak pod ich wpływem zmieniło się życie bohaterów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bohaterowie utworów literackich stają przed wieloma dylematami. Często zdarza się tak, że dokonują niewłaściwych wyborów i nie zawsze są na tyle dojrzali aby ponieść ich konsekwencje.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w ciekawy sposób opisuje drogi różnych bohaterów literackich. Poprawna bibliografia i rozbudowany ramowy plan wypowiedzi.

Tragedia jest tam, gdzie jest wybór - przedstaw swoje przemyślenia dotyczące wyborów bohaterów literackich i ich konsekwencji

Ocena:
18/20
Teza: Tragiczny wybór bohatera nie zawsze zależy wyłącznie od niego, czasem jest zdeterminowany przez los.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana z konsekwencją, poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.

Trudne decyzje bohaterów literackich. Pokaż na wybranych przykładach z różnych epok literackich

Ocena:
17/20
Teza: Bohaterowie literaccy stają przed traumatycznymi wyborami, czasem dużo cięższymi niż rzeczywiste życiowe problemy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawny język i styl wypowiedzi.