Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw wyboru


Zwyciężyli w starciu z losem, czy zostali zwyciężeni przez los? Andrzej Kmicic, Jacek Soplica, Stanisław Wokulski, Bernard Rieux – odwołując się do swojej wiedzy o wymienionych postaciach literackich, przedstaw swój punkt widzenia na t

Człowiek według niektórych filozofii rodzi się jako „tabula rasa” - niezapisana karta. To właśnie dzięki jego zmaganiu z losem, pokonywaniu przeszkód, barier kształtuje się jego charakter i światopogląd. Doskonale wiemy, że każdy napotyka w życiu wyzwania, wiemy też, że czemuś to służy, ma nas czegoś nauczyć. Człowiek, którego nie dotknęły przeciwności losu, ani przykre doświadczenia nie ma w pełni ukształtowanego charakteru, gdyż właśnie walka z losem kształtuje życie ludzkie. Jednak pojedynek z losem może skończyć się różnie. Jedni zwyciężą, przechodząc pozytywną metamorfozę, odmienią swoje życie na lepsze, bądź wzmocnią się w swoich przekonaniach, inni poddadzą się losowi, ponosząc klęskę. Czasem trudno powiedzieć, czy triumfuje los czy człowiek. W swojej prezentacji ukażę kilka bardzo różnych bohaterów, którym życie nie szczędziło doświadczeń.

Andrzej Kmicic, zwany Babiniczem to bohater powieści „Potop” Henryka Sienkiewicza, która wprowadza nas w czasy wojen szwedzko – polskich. Życie Kmicica podzielić można na dwa etapy. Pierwszy to zdrada i upadek moralny, a drugi to ekspiacja i odnowienie. W młodości bohatera wychowywało pole walki. Uprawiał wojnę podjazdową, partyzancką, co ugruntowało jego dzikość i odwagę. Rządził się swoimi własnymi prawami, sam sobie był „sterem, żeglarzem, okrętem”. W tym okresie życia, patriotyzm był dla niego wartością podrzędną. Walczył głównie dla łupów, a w jego zachowaniu można było zauważyć żołnierską gwałtowność i impulsywność. Punktem zwrotnym w życiu Kmicica stało się poznanie Aleksandry Billewiczówny oraz rozmowa z Bogusławem w Pilwiszkach, kiedy ten odsłonił przed nim zdradziecką grę swego stryja. Wtedy Andrzej dostrzegł przewrotność postępowania Radziwiłłów, wreszcie otworzyły mu się oczy. Pierwszym krokiem do oczyszczenia bohatera było wypowiedzenie służby Januszowi Radziwiłłowi. Z Kmicica przeobraził się w Babinicza. Najważniejsza stała się dla niego ojczyzna, patriotyzm i honor. Przemierzał szlak bojowy z Litwy przez Warszawę, Częstochowę, Śląsk do Małopolski, a później na Podlasie, pod Warszawę i ponownie na Litwę walcząc ze Szwedami. Wsławił się znacznie podczas obrony Jasnej Góry, gdzie zorganizował obronę klasztoru i narażając swoje życie wysadził szwedzką kolubrynę. Uratował również z opresji króla polskiego w górskim wąwozie podczas jego powrotu do kraju. Z hulaszczego zawadiaki, warchoła, awanturnika i sługi zdrajcy przeobraził się w wielkiego bojownika o wolność narodu i jak przystało na prawdziwego rycerza gotów był poświęcić siebie. Z dawnego Andrzeja pozostała Babiniczowi głównie odwaga, nie bał się ryzykować w imię narodu. Szybko zmazał grzechy z przeszłości a jego rehabilitacja połączona została z nadaniem mu starostwa i pozwoliła na zdobycie serca i ręki ukochanej Oleńki, której był wierny przez całe życie. Andrzej Kmicic był po przemianie wewnętrznej wzorowym rycerzem, odważnym, całkowicie oddanym ojczyźnie. Walczył w jej obronie niejednokrotnie narażając własne życie. Najważniejsze jest to, że zrozumiał swoje błędy i za wszelką cenę chciał je naprawiać. Udało mu się to bez wątpienia, co świadczy, że wygrał swoje zmagania z losem.

Podobny scenariusz życiowy napisał dla swojego bohatera Henryk Sienkiewicz w Potopie. Główny bohater, podobnie jak Kmicic, za zbrodnie popełnione w młodości pokutował całe życie, poświęcając się dla ojczyzny. Gdy go poznajemy, jest typowym, zubożałym szlachcicem. Lubi się bawić, spędzać czas na różnego rodzaju rozrywkach i dyskusjach. Z uwagi na odwagę i porywczy charakter zostaje przywódcą szlachty litewskiej. Jacek łatwo potrafi jednać sobie ludzi, cieszy się ogólnym szacunkiem wśród szlachty. Soplica jest z natury bardzo żywiołowy, jako jego główne cechy można wymienić: brak opanowania, impulsywność oraz porywczość. To człowiek kłótliwy, gwałtowny i samowolny; działa praktycznie tylko dla swej sławy i popularności. Powszechnie znany i utożsamiany z awanturnikiem, zabijaką i zawadiaką.

Na skutek dokonanego pod wpływem emocji zabójstwa Stolnika Horeszki, podczas najazdu rosyjskich wojsk, został posądzony o zdradę ojczyzny. Los tak pokierował jego życiem, że pod wpływem chwili popełnił czyn, na który nigdy świadomie by się nie porwał. Moment ten jest przełomowy dla bohatera, zachodzi w nim głęboka przemiana. Jacek pokornieje. Po burzliwych, młodzieńczych latach przychodzi czas na skruchę i poprawę. Na znak pokuty przyjmuje strój mnicha i staje się emisariuszem. Buntuje się przeciwko złu, krzywdzie, przemocy i niesprawiedliwości. Dla dobra narodu rezygnuje całkowicie ze swojego życia osobistego, oddając się pracy na rzecz ogółu. Jest teraz cichym myślicielem, do którego bardzo często ludzie zwracają się o radę; jest dla nich autorytetem w wielu sprawach. Z naiwnego chłopaka przeobraża się w dojrzałego mężczyznę, który odznacza się nie tylko sprytem, ale i inteligencją.

Pod przydomkiem księdza Robaka zaczyna walczyć u boku Napoleona, nie dbając o sławę, często narażając na niebezpieczeństwo własne życie. Postanawia odkupić swoje winy młodości, walcząc o wolność ojczyzny. Niezmordowanie działa na całej Litwie, przygotowując zaścianki szlacheckie do powstania zbrojnego przeciwko zaborcy i do czynnego poparcia Legionów Polskich formowanych przez Dąbrowskiego. Wkrótce jego imię stało się znane, jednak nikt nie miał dostępu do chowanej przez niego tajemnicy. Zachowywał się w sposób skromny i cichy, twarz zawsze zasłaniał kapturem. Staje się prawdziwym patriotą. Podczas najazdu wojsk rosyjskich Jacek zostaje śmiertelnie ranny. Przed śmiercią dokonuje długiej spowiedzi, w której wyjawia swoje prawdziwe nazwisko, a przede wszystkim ukazuje czytelnikom skruchę za popełnioną zbrodnię sprzed lat. Świadczą o tym wypowiedziane przez niego słowa: „Postąpiłem haniebnie i nie jestem godzien zwać się chrześcijaninem, ale przysięgam Wam – żałuję! Żałuję po stokroć i wciąż nie mogę znaleźć ukojenia dla mej duszy.” Tuż przed śmiercią, Jacek uzyskuje przebaczenie Gerwazego. Dzięki dokonanym przez niego wielkich czynów, jego biografia stała się niezwykła i wyjątkowa. Na przykładzie mickiewiczowskiego bohatera możemy zobaczyć, jak szlachecki warchoł może przemienić się w spokojnego mnicha walczącego o wolność ojczyzny. Dzięki tej metamorfozie Jacek dokonał rehabilitacji swojej osoby i zmazał plamę mordu z rodu Sopliców. Los sprawił, że w młodości Jacek Soplica dokonał haniebnego czynu – zabił ojca wybranki swojego serca. Jednak ten sam los pozwolił mu całym późniejszym życiem udowodnić, że był to jednorazowy błąd popełniony w afekcie. Dzięki temu, że wiernie narażał swoje życie i zdrowie dla dobra ojczyzny zwyciężył z losem, a jego biografia godna jest naśladowania.

W okresie pozytywizmu, po klęsce powstania styczniowego literatura wykreowała nowy typ bohatera, który patriotyzm pojmował także jako pracę na rzecz kraju. Stanisława Wokulskiego, głównego bohatera „Lalki” Bolesława Prusa, można określić mianem pozytywistycznego romantyka. Jego biografią można by obdzielić kilka postaci. Mężczyzna pochodził z drobnej zubożałej szlacheckiej rodziny. Jego ojciec nie zostawił mu żadnego majątku, więc był zmuszony do utrzymywania się z pracy własnych rąk. Już kiedy był młody życie nie szczędziło mu cierpień i poniżeń. O wszystko musiał walczyć, ale pomimo zewnętrznych okoliczności usiłował kształtować swój los. Właśnie wtedy wykształciły się jego poglądy i ideały oraz rozwijała się jego świadomość narodowa. Zasad i haseł wpojonych wtedy Wokulski nigdy nie zapomniał, wręcz przeciwnie, ujawniały się one w jego późniejszym życiu. Już jako młody chłopak walczył o niepodległość w powstaniu styczniowym. Chciał w ten sposób wyrazić swoja miłość do ojczyzny, a ponadto spełnić swoje ideały, godzące się z ideałami romantycznymi. Udział w powstaniu zakończył się dla Wokulskiego zesłaniem na Syberię. Poznał tam Rosjanina Suzina, dzięki któremu dorobił się niewielkiego majątku. Wielki majątek zdobył nie tyle dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności (poznanie Suzina, wojna rosyjsko-turecka), co za sprawą predyspozycji do robienia interesów, przedsiębiorczości, niezwykłej inteligencji, umiejętności przewidywania, odwadze i stałej gotowości do podejmowania nawet największego ryzyka. Założył też spółkę do handlu ze wschodem, dając w ten sposób pracę wielu ludziom. Ponadto był filantropem działającym charytatywnie i wspierającym ważne cele społeczne. Nie czynił tego na pokaz, jak arystokracja, ale w myśl hasła pozytywistycznego, a mianowicie pracy u podstaw.

Niestety, Wokulski cierpiał z powodu romantycznej, nieszczęśliwej i nieodwzajemnionej miłości do Izabeli Łęckiej, która była motorem jego działań. Dla ukochanej potrafił poświęcić wszystko, zatracając się w zabiegach o zdobycie jej przychylnego spojrzenia. Idealizował obiekt swoich uczuć, do tego stopnia iż nie wyobrażał sobie życia bez niej. Wokulski był jednak człowiekiem skłonnym do depresji, stanów apatycznych i melancholijnych, niezwykle uczuciowym, zdolnym do głębokich przemyśleń, rozpamiętywania setki razy tej samej sytuacji, wspominania każdego gestu, uśmiechu czy słowa ukochanej. Takie cechy charakteru doprowadziły go ostatecznie do samobójczej próby. Trudno jednoznacznie ocenić jego życie. Jako człowiek, obywatel polski, przedsiębiorca i pozytywista zdecydowanie wygrał swoje życie. Niestety, jak pokazuje Prus nie można mieć wszystkiego. Nieszczęśliwa miłość złamała jego passę, pogrążyła w melancholii i rozpaczy. Jako kochanek Wokulski poniósł klęskę.

Kumulację złego losu i jego wpływu na człowieka, który stoi w obliczu wyboru, przedstawia Albert Camus w powieści „Dżuma”. Bohaterowie tego utworu bezustannie poddawani są przymusowi wyboru miedzy dobrem a złem. Akcja powieści rozgrywa się w Oranie, algierskim mieście w latach 40. XX wieku. W mieście wybucha epidemia dżumy, która zabija wiele tysięcy ludzi. Miasto zostaje zamknięte i pozostawione na pastwę losu. Wydarzenie to stawia bohaterów w sytuacji, w której przyjmują różne postawy, odmiennie postrzegają świat i kierują się różnymi racjami, poszukują racji indywidualnych, często wynikających z osobistych doświadczeń. Łączy ich przede wszystkim jedno, gotowość do walki z epidemią. Centralną postacią powieści jest doktor Rieux. Wybiera on aktywną, heroiczną postawę wobec dżumy, którą utożsamiać możemy ze złem, jest bez przerwy obecny przy chorych, cierpiących i umierających.

Doktor Rieux, który to nie wierzy w Boga. Walcząc ze złem od początku do końca, traktuje swój zawód jako prawdziwe powołanie. Doświadczał on wiele cierpienia w trakcie swego życia, od kłopotów finansowych i rozstania ze swą żoną, po jej śmierć. Jednak to właśnie dżuma jako obraz zła stała się powodem jego najgłębszych cierpień. Rieux, pracując w ochotniczych formacjach sanitarnych każdego dnia spotykał się z ogromem zła, mimo to ludzkie cierpienie nadal wzbudzało jego współczucie i wskazywało na potrzebę dalszej walki. Lekarzem wstrząsnęła także śmierć synka sędziego Othona, po której umocnił się w swym osobistym proteście przeciw złu. Wkrótce po tym uświadomił sobie także, iż cierpienie jest wpisane w ludzką egzystencję. Rieux uważał, że zło na świecie jest przyczyną niewiedzy, której nie można zlikwidować. Jego postawa może być wzorem nieugiętej walki z przeciwnościami losu. Zwycięstwem jest w niej wierność swoim przekonaniom i niepoddawanie się złu.

Przedstawione historie ukazują, jak trudno jest zmagać się z losem i pozostać wiernym sobie, służyć innym, nie ponosząc klęski. Możemy przekonać się, iż doświadczenia życiowe kształtują osobowość ludzką, uczą odróżnić dobro od zła, pomagają zhardzieć, odnaleźć się w każdej sytuacji. Są potrzebne, choć gdy to się przytrafiają nierzadko obwiniamy o to cały świat. Podsumowując swoją wypowiedź, pragnę odwołać się do słów Aldousa Huxley’a: „Doświadczenie nie polega na tym, co Ci się przytrafia, ale na tym, co Ty ze swym losem uczynisz”. Zostać zwyciężonym przez los, poddać się, jest niezwykle łatwo, godną podziwu i naśladowania postawą jest podjęcie walki z losem, co uczynili ukazani w prezentacji bohaterowie. I nie jest zawsze najważniejsze zwycięstwo. Istotna jest sama walka i wierność słusznym ideom.

strona:    1    2    3    4  





Przyczyny i konsekwencje przyjmowania przez człowieka różnych postaw wobec zła. Omów temat, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze przedstawione zostały różnorodne motywacje ludzi w zetknięciu ze złem i konsekwencje dokonanych wyborów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszernie i szczegółowo analizuje pracę. Poprawny konspekt i bibliografia.

Zwyciężyli w starciu z losem, czy zostali zwyciężeni przez los? Andrzej Kmicic, Jacek Soplica, Stanisław Wokulski, Bernard Rieux – odwołując się do swojej wiedzy o wymienionych postaciach literackich, przedstaw swój punkt widzenia na t

Ocena:
20/20
Teza: Pojedynek z losem może skończyć się różnie - jedni zwyciężą, inni poddadzą się losowi, ponosząc klęskę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób przejrzysty realizuje temat. Argumenty w pełni odpowiadają tematowi.

Prawo do szczęścia a poczucie obowiązku. Omów problem, odwołując się do wybranych bohaterów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze jeden z najczęściej uwidocznionych wyborów zapada pomiędzy indywidualnym szczęściem, a dobrem ogółu, dochowaniem zasad lub oddaniem się życiowej misji czy obowiązkowi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowo opisuje dylematy wybranych bohaterów. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Bohater w sytuacji wyboru życiowego. Przedstaw temat, analizując i interpretując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy często wykorzystują motyw wyboru życiowego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa. Argumenty logicznie i płynnie przedstawione.

Serce czy rozum? - rozważ problem, odwołując się do wybranych utworów z literatury polskiej i obcej XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje, że jeśli zdecydujemy się na to, by kierować się wyłącznie rozumem, lub wyłącznie sercem, nigdy do końca nie będziemy szczęśliwi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca standardowa. Zawiera wszystkie niezbędne elementy.

Samotność. Wybór czy konieczność. Rozważ problem w oparciu o wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Wskazanie przyczyn samotności i jej wpływu na człowieka na przykładzie wybranych utworów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dogłębnie analizuje temat. Ciekawe przykłady zanalizowane dogłębnie.

Serce i rozum jako dwie drogi postępowania człowieka. Jakich wyborów dokonywali znani bohaterowie literaccy. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Niemożliwość pogodzenie serca i rozumu przy podejmowaniu decyzji przez przywołanych bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat, pokazuje różnych bohaterów wybierających odmienne drogi. Poprawna bibliografia i plan.

Obrazy więźniów i ich odzwierciedlenie w literaturze. Omów motyw więźnia na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Literatura daje nam różne obrazy więźniów – walczących o zachowanie wolności wewnętrznej, walczących o odzyskanie wolności fizycznej, próbujących się przystosować do więziennych warunków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne przykłady zniewolenia i konsekwencje tego stanu. Przemyślana bibliografia dokładnie przeanalizowana.

Człowiek kowalem swego losu. Na przykładzie wybranych bohaterów literackich rozważ słuszność tej tezy

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy świadomie podejmują wybory życiowe lub są zdeterminowani czynnikami zewnętrznymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni przemyślana. Ciekawy dobór przykładów, poprawna argumentacja.

Przyczyny i skutki błędów życiowych bohaterów literackich. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: „Ludzką rzeczą jest błądzić, głupców – trwać w błędzie”

Ocena opisowa nauczyciela: Rozbudowana prezentacja szczegółowo analizująca błędy poszczególnych bohaterów i ich konsekwencje.

Różne oblicza miłości. Rozwiń temat odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Miłość ma tak wiele twarzy, że nie sposób interpretować ją jednoznacznie.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady, pokazująca różne oblicza miłości prezentacja.

Władza. Pokusa, zaszczyt czy odpowiedzialność. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Artyści wielu epok literackich przedstawiają różne mechanizmy władzy oraz interpretują władzę jako pozytywny lub negatywny przywilej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna, skupia się na odpowiedzi na pytanie postawione w tytule.

Różne przyczyny i konsekwencje wyboru zła przez bohaterów literackich. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Literatura nie unika przedstawiania postaci negatywnych i wyborów przez nich dokonywanych.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawny styl wypowiedzi, dobrze dodane lektury. Logiczna konstrukcja pracy.

Cel uświęca środki. Rozważ zagadnienie na przykładzie różnych postaw bohaterów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Pisarze nie dawali zawsze jednoznacznych odpowiedzi na pytanie o drogę do celu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja wyczerpująco analizuje temat.

Błędne decyzje, niewłaściwe wybory. Omów jak pod ich wpływem zmieniło się życie bohaterów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bohaterowie utworów literackich stają przed wieloma dylematami. Często zdarza się tak, że dokonują niewłaściwych wyborów i nie zawsze są na tyle dojrzali aby ponieść ich konsekwencje.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w ciekawy sposób opisuje drogi różnych bohaterów literackich. Poprawna bibliografia i rozbudowany ramowy plan wypowiedzi.

Tragedia jest tam, gdzie jest wybór - przedstaw swoje przemyślenia dotyczące wyborów bohaterów literackich i ich konsekwencji

Ocena:
18/20
Teza: Tragiczny wybór bohatera nie zawsze zależy wyłącznie od niego, czasem jest zdeterminowany przez los.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana z konsekwencją, poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.

Trudne decyzje bohaterów literackich. Pokaż na wybranych przykładach z różnych epok literackich

Ocena:
17/20
Teza: Bohaterowie literaccy stają przed traumatycznymi wyborami, czasem dużo cięższymi niż rzeczywiste życiowe problemy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawny język i styl wypowiedzi.