Bohater w sytuacji wyboru życiowego. Przedstaw temat, analizując i interpretując wybrane utwory
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw wyboru


Bohater w sytuacji wyboru życiowego. Przedstaw temat, analizując i interpretując wybrane utwory

Nasze życie zmusza nas do wielu rozmaitych wyborów. Decydujemy o życiowej drodze, szkole, studiach, partnerze. Często są to wybory trudne, stają za nimi nieprzespane noce, długie chwile rozmyślań. Nasze wybory nie są jednak na szczęście tak tragiczne, jak zdarza się to bohaterom literackim. Za ich decyzjami bardzo często czai się nieszczęście, groza i śmierć. Niejednokrotnie ich decyzje są tak naprawdę brakiem wyboru – każda alternatywa prowadzi do tragedii. Autorzy często wykorzystują motyw wyboru życiowego. Między innymi chcą pokazać głębię psychiki bohatera, a także jego wewnętrzne rozterki. Nie zawsze możemy zrozumieć do końca konkretną decyzję, ale zawsze podjęcie jej wzbudza refleksje i karze zastanowić się również nad swoim postępowaniem.

„Antygona” Sofoklesa to klasyczny przykład sytuacji tragicznego wyboru. Brat tej tebańskiej królewny, dopuścił się zdrady, najechał na rodzinne miasto i poległ w walce. Aby ukarać go za ten atak, władca Kreon postanawia pozbawić go godnego, rytualnego pochówku. Jego ciało ma być rzucone za mury miasta na żer dzikim zwierzętom. Każdy, kto ośmieli się złamać królewski zakaz, zostanie ukarany okrutną śmiercią. Antygona w żaden sposób nie może pogodzić się z królewską decyzją i staje przed tragicznym dylematem. Jeśli pochowa brata, złamie prawo ludzkie – czeka ją śmierć. Jeśli natomiast zgodzi się z królewskim zakazem i nie zrobi nic – czeka ją gniew bogów. Jako osoba bliska ma bowiem obowiązek zapewnienia swojemu bratu prawa do wiecznego szczęścia na Polach Elizejskich. Jeśli pozostawi jego ciało na pastwę drapieżników, czekają ją wieczne wyrzuty sumienia i życie ze świadomością, że ukochany Polinejkes będzie błąkał się przez całą wieczność zawieszony pomiędzy światem żywych a umarłych.

W tym momencie Antygona znajduje się na dramatycznym rozdrożu. Musi wybrać pomiędzy dwoma równorzędnymi racjami – własnym życiem i złamaniem wierności bogom lub własną śmiercią i tej wierności zachowaniem. To trudny dylemat, wręcz nierozwiązywalny – dlatego taką sytuację określamy mianem konfliktu tragicznego. Tutaj nie można wybrać dobrze – zawsze wybiera się mniej lub bardziej źle. Co wybrać? Jak postąpić? Pomimo wahań i trudności z podjęciem decyzji, Antygona nie ma wątpliwości. Wybiera nakaz wyższy – prawo boże. Przedłoży miłość do brata nad przywiązanie do własnego życia. To właśnie decyduje o tragicznej wymowie dramatu Sofoklesa.

Antygona to modelowy przykład postaci postawionej przed tragicznym wyborem. Postać ta daje okazję do przedstawienia tragizmu, czyli kategorii estetycznej łączącej się w literaturze starożytnej z konfliktem tragicznym. Widz i czytelnik antycznej tragedii doznawał katharsis, czyli oczyszczenia. Przeżywał arystotelesowskie uczucie litości i trwogi, widząc kontrast pomiędzy szlachetnością i wielkością nieustraszonej bohaterki a okrutnym końcem, jaki ją spotyka. Przypadek Antygony pokazuje nam, że wyborom często towarzyszy tragedia, choć sytuacja ta była tak jednoznaczna, że bohaterka właściwie nie mogła zdecydować inaczej.

Tytułowy bohater dramatu Szekspira „Makbet” był rycerzem idealnym, wyróżniał się walecznością, wiernością królowi. Jego uczynki były sprawiedliwe, mężne i godne naśladowania. Chęć władzy wzbudziła w Makbecie przepowiednia trzech czarownic, które spotkał na wrzosowisku wraz z Bankiem. Czarownice przepowiedziały Makbetowi panowanie w zamku Glamis, hrabstwie Kawdoru i wreszcie królowanie w całej Szkocji, natomiast Bankowi – że ma zostać ojcem królów. Pierwsza część przepowiedni szybko się spełnia i Makbet dokonuje wyboru - postanawia przyspieszyć objęcie tronu poprzez zabójstwo króla Dukana, który jest jego krewnym i przyjacielem. Makbet jest panem własnej woli, kiedy mówi „chce los uczynić mnie władcą, niech to stanie się bez przyczynienia mego”. Uśpione dotąd własne ambicje, a zwłaszcza żony Lady Makbet, popychają Makbeta do pierwszej zbrodni na gościu w jego domu. Przyczyną wyboru zła jest niepohamowana żądza władzy. Raz naruszywszy fundamentalne zasady etyczne Makbet wzorowy dotąd rycerz średniowieczny, staje się zbrodniarzem, krwawym tyranem, znienawidzonym przez naród. Dla ukrycia pierwszej zbrodni ze strachu przed zdemaskowaniem popełnia następne.

Jest przekonany o swojej nieprzeciętności, a przeświadczenie to opiera na przepowiedniach wiedźm. Nie potrafi polegać na własnej sile charakteru i trwałych wartościach, niezależnych od okoliczności. U progu życia Makbet uświadamia sobie, że z własnej woli, z żądzy władzy, stał się ofiarą losu, który jednak postawił go w sytuacji wyboru: między dobrem czyli dochowaniem wierności kodeksowi rycerskiemu, a złem czyli krwawym, zbrodniczym osiągnięciem wymarzonego celu. Oceniając Makbeta trzeba wziąć pod uwagę wpływ jaki na jego decyzje miały wiedźmy i jego żona, ale na pewno przepowiednia w żaden sposób nie usprawiedliwia Makbeta i nie umniejsza ciężaru jego winy. Bohater Szekspira kuszony możliwością kariery, zdobycia władzy, popełnia straszliwe zbrodnie, których jest świadom, podobnie jak zdaje sobie sprawę z ich skutków. Tragedia Makbeta rozgrywa się w jego psychice, czytelnik dramatu Szekspira obserwuje skutki psychomachii (walki wewnętrznej człowieka), w której zło wygrywa z dobrem ludzkiej natury. Tak więc Makbet to nie ofiara fatum, nieuchronnego przeznaczenia, lecz człowiek, który musi ponieść odpowiedzialność za świadomy wybór zła. Według mnie los Makbeta to ostrzeżenie dla wszystkich żądnych władzy i dążących do niej drogą zbrodni.

W „Zbrodni i karze” Fiodor Dostojewski pokazuje przemianę Rodiona Raskolnikowa. Główny bohater to przykład osoby nietuzinkowej, o chłodnym, niecierpliwym umyśle. Szuka odpowiedzi na podstawowe pytanie: skąd bierze się niesprawiedliwość na świecie? To człowiek, któremu nie można odmówić entuzjazmu dla dobra i paradoksalnie, dobrego serca. Pozostaje nihilistą, ale w sposób najszczerszy. W imię honoru, prawdy, realnego pożytku. Zostaje zauroczony ideą, w jego przekonaniu doskonałą.

Charakterystyka ta wydaje się być niepełna, zważając na wybór popełniony przez Rodiona. Postanowił on jednak popełnić morderstwo, jakby na to nie patrzeć ze szlachetnych pobudek. Zrabowane lichwiarce pieniądze, zaplanował rozdać osobom potrzebującym. Uznał, że ich życie warte jest wiele więcej niż kobiety, którą uważał za wesz żerującą jedynie na ludzkim nieszczęściu i nędzy. Uważał też, że wina, jaka będzie na nim ciążyła po dokonaniu morderstwa, zostanie zgładzona poprzez pomoc biednym. Ponadto, ważne w motywacji Raskolnikowa było przeświadczenie o słuszności jego filozofii, polegającej na tym, że jednostki wybitne posiadają prawo do nieetycznych zachowań, wobec szczytnego celu. Jest to również człowiek, który chce w życiu kierować się sercem.

Praktycznie od razu po dokonaniu morderstwa, a tak naprawdę morderstw, bo zabił także siostrę lichwiarki, która wróciła nieoczekiwanie do domu, zaczęły go dręczyć wątpliwości, strach i niepewność. Długo trwały jego męki. Wybór ten możemy nazwać życiowym, ponieważ odmienił jego egzystencję. Przed wypełnieniem misternie zaplanowanych działań, był pewny siebie, wierzył, że tak dobrze przygotowany, nie może zostać zdemaskowany. Z czasem jednak traci to przekonanie. Bardzo dużo czasu musiało minąć zanim Raskolnikow zdecydował się przyznać do tego co zrobił. Gdy nareszcie uporządkował wszystkie swoje sprawy oddał się w ręce sprawiedliwości. Kara przyszła szybko. Został zesłany na Syberię do ciężkich robót. Nie bez powodu w powieści pojawia się wątek dotyczący wskrzeszenia biblijnego Łazarza. Rodion ma bowiem wiele wspólnego z tą właśnie postacią.

Sonia staje się przewodniczką Rodiona przez jego drogę prowadzącą do zmartwychwstania, do jego własnej, duchowej apokatastazy. Dlatego czytając opowieść o Łazarzu zwraca szczególną uwagę na cechy wspólne obu postaci. Rodion podjął życiowy wybór, wypełnił swój plan. Sprawdził treść własnej filozofii. Poniósł za to zasłużoną karę i zmartwychwstał. Otrzymał nowe życie u boku ukochanej osoby. Soni udało się przeprowadzić Raskolnikowa przez drogę do gwiazd, do jasności, do Boga w myśl słów św. Piotra: „Łaska jest potężniejsza niż grzech i upadek. Wszyscy umierają wskutek upadku Adama i zmartwychwstaną w Chrystusie, który odda ojcu całe stworzenie”.

Przed życiowym wyborem staje również Tomasz Judym, bohater „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego. To młody lekarz wywodzący się z nizin społecznych i wykształcony wyłącznie dzięki kaprysowi ciotki. Kocha z wzajemnością guwernantkę Joasię Podborską, dobrą i szlachetną panienkę. W pewnym momencie staje przed tragicznym dylematem. Musi zdecydować o własnym losie. Co wybrać – pragnienie czy powinność? Judym uważa, że dzięki swemu pochodzeniu ma do spełnienia dług wobec społeczeństwa. Ma on polegać na ofiarnej, prometejskiej służbie najuboższym. Jak to pogodzić z dążeniem do osobistego szczęścia? Doktor boi się, że jeśli wybierze Joasię, cała jego energia skupi się na budowaniu rodzinnego ogniska – dla potrzebujących zabraknie mu siły i chęci: „Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden. Żeby obok mnie nikt nie był, nikt mnie nie trzymał!”. Judym decyduje się więc na opuszczenie Joasi. Jest to wybór tragiczny, bowiem doktor tym samym świadomie rezygnuje z osobistego szczęścia. Doskonale też zdaje sobie sprawę, że nieodwracalnie i dotkliwie rani ukochaną Joasię. Symbolem tej decyzji stanie się rozdarta sosna – ilustracja rozdwojonej, pękniętej duszy bohatera.

Postacią, która dokonuje niewłaściwych wyborów, jest Zenon Ziembiewicz. Główny bohater „Granicy” Zofii Nałkowskiej to syn rządcy Boleborzy, który nie chcąc żyć tak jak ojciec postanawia wyjechać na studia do Paryża a po powrocie zamieszkać w mieście. Podczas wakacji w Boleborzy nawiązuje romans z córką służącej, Justyną Bogutówną. Po ukończeniu studiów w Paryżu wraca do kraju i oświadcza się Elżbiecie Bieckiej , której kiedyś udzielał korepetycji. Pewnego dnia spotyka na ulicy Justynę i zaprasza ją do swego pokoju w hotelu. Dziewczyna jest w mieście ponieważ przyjechała tu z matką, która niestety zmarła w szpitalu. Zenon pociesza Bogutównę i tak odnawia się ich romans. Justyna nie wie o jego zaręczynach z Elżbietą. Ma nadzieję na związek z nim. Kiedy okazuje się, że Bogutówna jest w ciąży, Zenon nie wie co robić. Dowiaduje się o tym jego narzeczona i wyjeżdża do Warszawy. Zenon nie chce skandalu i daje Justynie pieniądze. Nie mówi wprost na co są one przeznaczone, ale dziewczyna domyśla się i usuwa ciążę. Nikt nie mógł przypuszczać, że zwykły romans zaważy na całym życiu bohatera, a także na jego śmierci. Ziembiewicz jedzie do Warszawy i spotyka Elżbietę, która nadal go kocha. Narzeczeni biorą ślub. Z pozoru są szczęśliwą rodziną, wkrótce rodzi im się syn, Walerian. Jednak Justyna z powodu aborcji popada w depresje i obwiniając o to Zenona oblewa go kwasem. Ziembiewicz nie może znieść takiego skandalu oraz utraty reputacji i popełnia samobójstwo.

Romans z Justyną doprowadził bohatera do śmierci. Ziembiewicz skrzywdził i Justynę, i swoją żonę. Skutki tej znajomości odczuwał przez cały czas. Kiedy myślał, że wszystko się ułoży, kłopoty zaczynały się na nowo. Jego błąd polegał także na tym, że był uległy i nie umiał definitywnie zakończyć romansu z Bogutówną. Justyna za każdym razem gdy czegoś chciała przychodziła do niego, a on spełniał jej życzenia. Zenon nie umiał sobie sam poradzić z tą sytuacją więc to Elżbieta pomagała mu w rozwiązywaniu problemów z Justyną. Kiedy zapragnęła pracować w sklepie, Elżbieta dołożyła starań, aby tą posadę otrzymała. Tak samo było w przypadku, kiedy Justynie zamarzyła się praca w cukierni. Później Zenon czuł się częściowo odpowiedzialny za pogarszający się stan psychiczny Justyny, dlatego wezwał do niej doktora. Odczuwał niepokój, dręczyły go wyrzuty sumienia. Skrzywdził swoją rodzinę i zniszczył sobie życie. To wszystko doprowadziło go do samobójstwa.

Warto podkreślić w zakończeniu jak różne są aspekty ludzkich wyborów. Bohaterowie wybierają pomiędzy prawem boskim a ludzkim, między dobrem a złem, między szczęściem a obowiązkiem. I – choć wybory są odmienne – tragizm jednostki pozostaje ten sam. Dramatyczne decyzje bohaterów literackich to z pewnością temat trudny. Zmusza czytelnika do refleksji i własnych ocen postępowania bohaterów. Jak zachowalibyśmy się na miejscu Antygony? Czy Judym rzeczywiście miał racje? A może niepotrzebnie porzucił Joasię? Obecność takich i podobnych pytań podkreśla wagę i niejednoznaczność tego ciekawego tematu.

strona:    1    2    3    4  





Przyczyny i konsekwencje przyjmowania przez człowieka różnych postaw wobec zła. Omów temat, odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze przedstawione zostały różnorodne motywacje ludzi w zetknięciu ze złem i konsekwencje dokonanych wyborów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszernie i szczegółowo analizuje pracę. Poprawny konspekt i bibliografia.

Zwyciężyli w starciu z losem, czy zostali zwyciężeni przez los? Andrzej Kmicic, Jacek Soplica, Stanisław Wokulski, Bernard Rieux – odwołując się do swojej wiedzy o wymienionych postaciach literackich, przedstaw swój punkt widzenia na t

Ocena:
20/20
Teza: Pojedynek z losem może skończyć się różnie - jedni zwyciężą, inni poddadzą się losowi, ponosząc klęskę.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w sposób przejrzysty realizuje temat. Argumenty w pełni odpowiadają tematowi.

Prawo do szczęścia a poczucie obowiązku. Omów problem, odwołując się do wybranych bohaterów literackich

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze jeden z najczęściej uwidocznionych wyborów zapada pomiędzy indywidualnym szczęściem, a dobrem ogółu, dochowaniem zasad lub oddaniem się życiowej misji czy obowiązkowi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca szczegółowo opisuje dylematy wybranych bohaterów. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Bohater w sytuacji wyboru życiowego. Przedstaw temat, analizując i interpretując wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Autorzy często wykorzystują motyw wyboru życiowego.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wzorcowa. Argumenty logicznie i płynnie przedstawione.

Serce czy rozum? - rozważ problem, odwołując się do wybranych utworów z literatury polskiej i obcej XIX i XX wieku

Ocena:
20/20
Teza: Literatura pokazuje, że jeśli zdecydujemy się na to, by kierować się wyłącznie rozumem, lub wyłącznie sercem, nigdy do końca nie będziemy szczęśliwi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca standardowa. Zawiera wszystkie niezbędne elementy.

Samotność. Wybór czy konieczność. Rozważ problem w oparciu o wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Wskazanie przyczyn samotności i jej wpływu na człowieka na przykładzie wybranych utworów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dogłębnie analizuje temat. Ciekawe przykłady zanalizowane dogłębnie.

Serce i rozum jako dwie drogi postępowania człowieka. Jakich wyborów dokonywali znani bohaterowie literaccy. Omów na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Niemożliwość pogodzenie serca i rozumu przy podejmowaniu decyzji przez przywołanych bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat, pokazuje różnych bohaterów wybierających odmienne drogi. Poprawna bibliografia i plan.

Obrazy więźniów i ich odzwierciedlenie w literaturze. Omów motyw więźnia na wybranych przykładach.

Ocena:
20/20
Teza: Literatura daje nam różne obrazy więźniów – walczących o zachowanie wolności wewnętrznej, walczących o odzyskanie wolności fizycznej, próbujących się przystosować do więziennych warunków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różne przykłady zniewolenia i konsekwencje tego stanu. Przemyślana bibliografia dokładnie przeanalizowana.

Człowiek kowalem swego losu. Na przykładzie wybranych bohaterów literackich rozważ słuszność tej tezy

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie literaccy świadomie podejmują wybory życiowe lub są zdeterminowani czynnikami zewnętrznymi.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni przemyślana. Ciekawy dobór przykładów, poprawna argumentacja.

Przyczyny i skutki błędów życiowych bohaterów literackich. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: „Ludzką rzeczą jest błądzić, głupców – trwać w błędzie”

Ocena opisowa nauczyciela: Rozbudowana prezentacja szczegółowo analizująca błędy poszczególnych bohaterów i ich konsekwencje.

Różne oblicza miłości. Rozwiń temat odwołując się do wybranych utworów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Miłość ma tak wiele twarzy, że nie sposób interpretować ją jednoznacznie.

Ocena opisowa nauczyciela: Bogata w przykłady, pokazująca różne oblicza miłości prezentacja.

Władza. Pokusa, zaszczyt czy odpowiedzialność. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych utworów różnych epok literackich

Ocena:
20/20
Teza: Artyści wielu epok literackich przedstawiają różne mechanizmy władzy oraz interpretują władzę jako pozytywny lub negatywny przywilej.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna, skupia się na odpowiedzi na pytanie postawione w tytule.

Różne przyczyny i konsekwencje wyboru zła przez bohaterów literackich. Przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Literatura nie unika przedstawiania postaci negatywnych i wyborów przez nich dokonywanych.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawny styl wypowiedzi, dobrze dodane lektury. Logiczna konstrukcja pracy.

Cel uświęca środki. Rozważ zagadnienie na przykładzie różnych postaw bohaterów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Pisarze nie dawali zawsze jednoznacznych odpowiedzi na pytanie o drogę do celu.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja wyczerpująco analizuje temat.

Błędne decyzje, niewłaściwe wybory. Omów jak pod ich wpływem zmieniło się życie bohaterów literackich

Ocena:
18/20
Teza: Bohaterowie utworów literackich stają przed wieloma dylematami. Często zdarza się tak, że dokonują niewłaściwych wyborów i nie zawsze są na tyle dojrzali aby ponieść ich konsekwencje.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w ciekawy sposób opisuje drogi różnych bohaterów literackich. Poprawna bibliografia i rozbudowany ramowy plan wypowiedzi.

Tragedia jest tam, gdzie jest wybór - przedstaw swoje przemyślenia dotyczące wyborów bohaterów literackich i ich konsekwencji

Ocena:
18/20
Teza: Tragiczny wybór bohatera nie zawsze zależy wyłącznie od niego, czasem jest zdeterminowany przez los.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana z konsekwencją, poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.

Trudne decyzje bohaterów literackich. Pokaż na wybranych przykładach z różnych epok literackich

Ocena:
17/20
Teza: Bohaterowie literaccy stają przed traumatycznymi wyborami, czasem dużo cięższymi niż rzeczywiste życiowe problemy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni realizuje temat. Poprawny język i styl wypowiedzi.