Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw przyrody, natury


Na wybranych przykładach ukaż funkcjonowanie motywu przyrody w literaturze i innych dziełach sztuki

Przyroda jest od wieków nieodłączną towarzyszką życia człowieka, więc nic dziwnego, że istota ludzka czuje się dobrze w otoczeniu przyrody. Życie w zgodzie z przyrodą czyni człowieka spokojnym, bezpiecznym i szczęśliwym. Przyroda pobudza człowieka do refleksji nad własnym życiem. Stanowi pretekst dla wypowiadania myśli nurtujących człowieka. Kontrast pomiędzy przemijalnym żywotem człowieka a corocznym odradzaniem się przyrody był doskonałym dowodem na jej potęgę i wspaniałość. Czasem jednak przyroda jest nieobliczalna, a szalejące niebezpieczne żywioły uświadamiają człowiekowi jego znikomość. Pisarze i malarze, kontemplując krajobrazy, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy. Poprzez naturę usiłowali jak najdokładniej przytoczyć emocje, jakie obecne były przy tworzeniu dzieła i te, które powinny pojawić się przy jego odbiorze.

Poetą, który często odwoływał się do motywu przyrody był Johann Wolfgang Goethe. Wśród licznych jego dzieł bardzo ważną pozycję zajmują ballady, będące dowodem zainteresowania poety ludowymi pieśniami i relacją panującą między człowiekiem a przyrodą. Goethe w utworze „Król Olch” używa natury do tworzenia nastroju. Opisuje przedziwne kształty, otulone mgłą drzewa, obszar pokryty w ciemności, wycie wiatru, szelest olszynowych liści. To wszystko wprowadza nastrój tajemniczości i grozy. Przyroda jest baśniowym bohaterem przyjmującym postacie elfów, rusałek i innych podobnych stworzeń. Ludzie nie mają wpływu na jej działanie. Jest ona siłą sprawczą wydarzeń. Człowiek jest przedstawiony jako zabawka w jej ręku, z którą można zrobić wszystko, co się chce. Nawet ją uśmiercić. Ukazany jest również, jako jeden z wielu elementów przyrody, a nie jako centralny punkt porządku panującego w świecie.

W balladzie Goethego dostrzegamy jak ojciec przy świetle księżyca pędzi na koniu, trzymając w ramionach swojego syna. Chce zdążyć do domu, aby uratować potomka przed złymi siłami. Choć ojciec uspakaja syna i mocno przyciska do siebie, Król Olch spełnia swą wolę. Jeździec przywozi do domu tylko martwe ciało syna. W utworze tym przyroda jest tłem dla rozgrywającego się dramatu. Natura stała się najważniejszą siłą, która kształtuje rzeczywistość. Leśne duchy będące częścią przyrody, biorą udział w akcji, a właściwie tworzą tragiczny sens całego utworu. Myślę, że Goethe nie przypadkowo wybrał las o nocnej porze, gdyż właśnie to miejsce pobudza emocje i uczucia u czytelnika.

Caspar David Freidrich to malarz pochodzący z epoki romantyzmu, który specjalizował się w malowaniu krajobrazów. Jego dzieła mają charakter osobisty i wyrażają przemyślenia i odczucia autora. „Wędrowiec ponad morzem mgieł” to obraz skłaniający do refleksji. Malarz ukazał na nim postać człowieka, który staje wobec niesamowitego, górskiego krajobrazu. Patrzy na niego ze szczytu wzgórza. Przed nim rozciąga się widok na zamglony pejzaż. Z gęstych mgielnych obłoków wyłaniają się nagie szczyty. Ukazany krajobraz pokazuje piękno, ale i wielką siłę gór. Krajobraz zachwyca, ale i przeraża. Mamy wrażenie, ze gdyby przedstawiona postać postąpiła jeden krok naprzód runąłby w dół i zniknął we mgle. Potęgę krajobrazu możemy odnaleźć również na płótnie „Mnich nad brzegiem morza”. Na plaży znajduje się mała postać mnicha, która kontrastuje z ogromem otaczającej go natury. Zabieg ten został zastosowany przez malarza celowo, aby podkreślić nikłość człowieka wobec tajemnicy świata. Symbolizuje to wielkość i potęgę przyrody, ale i jej Stwórcy - samego Boga. Samotny mnich przedstawiony w scenerii wybrzeża oddaje się rozmyślaniom i modlitwie, dzięki czemu wzmacnia swoją więź otaczającym pejzażem. Jego samotność nie jest przygnębiająca, pozwala na osiągnięcie wewnętrznej równowagi i zgody z otaczającymi człowieka żywiołami. Mnich wybrał samotną drogę, aby móc wsłuchać się we własne myśli i pojednać ze Stwórcą. Obraz Friedricha ma nastrój religijny i napawa odbiorcę spokojem.

Omawiając przyrodę i jej rolę nie można pominąć dzieła Adama Mickiewicza pod tytułem „Pan Tadeusz”. Świat flory i fauny pełni w „Panu Tadeuszu” kilka funkcji. Niewątpliwie szczegółowe opisy piękna przyrody litewskiej są wynikiem tęsknoty Mickiewicza za ojczyzną. Natura stanowi tło dla rozgrywającej się akcji. Jest elementem świata przedstawionego, a także tematem rozmów postaci. Opisy natury często odzwierciedlały odczucia ludzkie lepiej, niż pisanie o nich wprost - były komentarzem do przeżyć ludzi. W utworze Mickiewicza przyroda spełnia jeszcze wiele ról. Między innymi: stanowi epizod akcji, ukazuje piękno kraju, opis jest całością niezależną od akcji, podkreśla tęsknotę autora za ojczyzną, miłość do ojczystych krajobrazów. Mickiewicz być może poprzez opisy natury chce wyeksponować ludzkie uczucia, zachowania. Porównanie między innymi stawów do pary kochanków jest szalenie głębokie i skłania ku refleksjom. W „Panu Tadeuszu” 3/4 utworu zajmują opisy przyrody. Jest ona bohaterem dzieła. Ukazana została zgodnie z duchem filozofii romantycznej jako byt uduchowiony. W rozmowie Hrabiego z Tadeuszem w księdze IV autor, ukazując bogactwo przyrody polskiej wyraża refleksję, że krajobraz właściwy dla danej krainy jest materialnym obrazem ducha jej mieszkańców. Przyroda jest świadkiem historii danego narodu oraz jego kultury. Zawiera w sobie najistotniejsze elementy tradycji danego narodu.

Powieść, która przyniosła Reymontowi światowe uznanie i w 1924 roku Nagrodę Nobla - ,,Chłopi", to doskonałe studium życia wsi. Autor sam znał je dosyć dobrze i wiedział jak ogromną rolę pełni w nim przyroda. Nie jest ona jedynie mało istotnym, choć barwnym i pięknym tłem dla dziejących się wydarzeń. Natura urasta do rangi bohatera powieści. To jej prawa dyktują postępowanie tytułowych chłopów. Wszystko podporządkowane jest odwiecznemu cyklowi następstw pór roku. Można odnaleźć metaforę ludzkiego losu, tez podporządkowanego określonym cyklom budzenia się do życia i umierania. Zmienność, potęga i urzekające piękno przyrody zostały przez autora oddane za pomocą licznych impresjonistycznych i ekspresjonistycznych opisów. W powieści z łatwością odnajdziemy fragmenty, które w wyobraźni wrażliwego czytelnika stworzą obraz. Pola zasnute welonem mgły, niewyraźne kontury, delikatne barwy i pokryte rosą łąki, to jeden ze sposobów opisywania lipieckiego krajobrazu. Piękna, ulotna chwila zatrzymana przez wytrawnego obserwatora. Budząca się do życia, wiosenna przyroda to również chwila godna uwiecznienia. Piękno wschodu słońca zostaje opisane przy użyciu całej masy ,,barwnych" epitetów. Żywe, mocne kolory, silne kontrasty i dynamika zachodzących zmian wywierają silne wrażenie na czytelniku. Również zachód słońca jest chwilą pełną ekspresji. Krwawe słońce mocno odcina się na tle czarnych dymów. Potęguje to nastrój grozy i niepewności. Taki sposób obrazowania i przedstawiania przyrody miał uzmysłowić czytelnikowi jak ważnym jest ona elementem. To, że nie jest ona jedynie martwym tłem, a czynnikiem wpływającym na życie opisanych w powieści ludzi.

W innej konwencji utrzymany jest obraz „Dziwny ogród” Józefa Mehoffera. Pochodzi on z roku 1903. Ogród Mehoffera jest arkadią, której wieczne trwanie zostało zagrożone i nic nas też nie zapewnia o jej trwałych etycznych fundamentach. Na pierwszym planie obrazu znajduje się dziecko w promieniach słońca, kwiaty, oraz ogromna ważka, która psuje sielskość tego obrazu. W dalszej części widać piękną kobietę ubraną w granatową, długą suknie i tego samego koloru kapelusz. Przed słońcem chowa się jeszcze jedna kobieta, ubrana w czerwono białą suknie. Obraz Mehoffera jest pełen kwiatów, widać je w każdej części obrazu. Nagi chłopiec kojarzy się z Amorem i symbolizuje niewinność, beztroskę życia. Kwiaty, które trzyma w ręku – malwy, są symbolem piękna i jego nietrwałości. Symbolem miłości i bezpieczeństwa jest kobieta, będąca zapewne matką chłopca. Pełne owoców drzewa symbolizują dostatek, a girlandy kwiatów bujność natury. Jak widać wszystkie elementy przyrodnicze coś znaczą, nawet ważka, która staje się zapowiedzią nieokreślonego bliżej niebezpieczeństwa, śmierci i przemijania. Całość to obraz niezwykłej, sielankowej krainy Edenu lub Arkadii utożsamianych ze szczęściem i radością. Ten obraz przenosi nas od mimetycznego przedstawiania natury, przez jej stylizacje baśniowe i mityczne, na płaszczyznę zdarzeń symbolicznych. Stary motyw zostaje odnowiony, powiązany z najnowszymi poszukiwaniami artystycznymi – impresjonistyczną analizą światła przechodzącego przez gałązki i liście i secesyjną fascynacją światem owadów i jego pięknymi kształtami i barwami.

W czasie gdy powstał obraz Mehoffera tworzył Leopold Staff. Znana mu była twórczość wspomnianego malarza i być może jego obraz zainspirował Leopolda Staffa do napisania „Ogrodu przedziwnego”. Wiersz ten powstał w 1910 r. Staff nawiązuje do tytułu obrazu, ale w tytule wiersza akcent pada na słowo „ogród”. Natura jest dla Staffa przewodnikiem, nauczycielem życia. Natura będąca symbolem dobroci, łagodności, słodyczy, pojednania czy miłości. Ogród Staffa zawiera elementy różnych ogrodów. W pierwszej strofie mowa o ogrodzie szczęścia, który reprezentują dzieci i kwiaty. Druga strofa zaczyna się słowami „ wodotrysk bije tu dziwny” jest to symboliczne „fons vitae” - czyli źródło życia. Wodotrysk jest jak łkanie i śmiech, cierpienie i radość, to co jest piękne może ranić. Ta fontanna reprezentuje ogród ozdobny w tym wierszu. W dalszej części wiersza pojawia się krzew oliwny, reprezentujący ogród mędrców. Jest on symbolem pojednania. Starożytni Grecy manifestowali radość i zgodę igrzysk olimpijskich gałązką oliwną, a w Biblii gałązka oliwna to znak końca potopu i porozumienia. W kolejnej strofie jest mowa o tym, że ptaki występują we wszystkich ogrodach świata. Jest to aluzja do św. Franciszka, za którego pomocą uczymy się poznawać świat natury. W wierszu można także znaleźć elementy ogrodu użytkowego, są nimi ule i pszczoły. Pszczoły są symbolem pracowitości, dostatku i słodyczy życia. Ogród opisany w wierszu jest znakiem wieloznacznym, nie symbolizuje tylko radości, szczęścia i piękna, natura pokazana jest wieloaspektowo. Róże oznaczają nie tylko piękno, ale też cierpienie i ból. Wiersz to pochwała piękna istnienia.

Zafascynowanie górską przyrodą możemy odnaleźć w licznych poezjach Kazimierza Przerwy Tetmajera. „Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej” przedstawia pejzaż tatrzański, a przede wszystkim uczucie spokoju i ukojenia, jakie niesie ze sobą obcowanie z górską atmosferą wyciszenia, namiętności i cierpień przypominającą sen. Opis statyczny górskiej przyrody służy jako tło dla refleksji podmiotu lirycznego. Widoki ujęte są za pomocą obrazowania impresjonistycznego: poeta starał się uchwycić i oddać ulotny moment, w którym obserwuje niepowtarzalny kolor opromieniony światłem lub szczegół widoczny tylko dzięki chwilowemu oświetleniu. Cały obraz jest uchwycony tylko w jednym momencie, bo za chwilę zmienią się barwy i oświetlenie. W ten sposób poeta oddaje nastrój niepowtarzalnej chwili. Piękno natury gór jednakże przynosi nie tylko ukojenie, ale także „tęsknicę i niewysłowiony żal”. Poeta szukał w pejzażu tatrzańskim ucieczki od dręczących go problemów i znajdował ją, ale tylko na chwilę.

Inny utwór Kazimierza Przerwy Tetmajera pod tytułem „Melodia mgieł nocnych nad Czarnym Stawem” również traktuje o przyrodzie. Poeta przedstawił pejzaż górski, pogrążony w nocnym mroku, który rozproszony został jedynie przez światło księżyca. Dzięki przyrodzie przemawia do naszych zmysłów i odczuć. Łączy barwy, ruch, zapach i dźwięk. W wierszu tym poeta ożywił krajobraz tatrzański. Tetmajer, chce abyśmy uzmysłowili sobie lekkość, zmienność i zwiewność nocnych mgieł nad Czarnym Stawem Gąsienicowym. Na tle gór ukazał nieustanny ruch tych mgieł, nietoperzy i sów, starał się odtworzyć szmer drzew i potoków. Powstał w ten sposób bogaty obraz, który odwołuje się do różnych zmysłów i jest syntezą artystyczną, która wzbogaca odczucie piękna górskiego pejzażu w nocy. Elementami tego impresjonistycznego obrazu poetyckiego są: śpiąca woda w kotlinie, szmer potoków, szum limb, szept boru, woń kwiatów, spadająca gwiazda, mgły bawiące się puchem mlecza, promienie gwiazd przybijające mgły do szczytów skalnych. Cała ta piękna przyroda ukazana jest w ciągłym ruchu i w oświetleniu więc w utworze tym można zauważyć chęć podmiotu do zarejestrowania bogatych, przelotnych zjawisk wynikających z obserwacji przyrody.

Unikalność górskiej przyrody była również tematem wielu obrazów. Stanisław Witkiewicz, jest autorem „Krokusów na tle śnieżnych gór”. W pejzażu tym malarz bardzo realnie, ale i plastycznie uchwycił piękno natury. W obrazie zachwyca wiosenny krajobraz hal rozciągający się u podnóża Tatr. Stosując technikę impresjonistycznego obrazowania, ukazał wybijający się na pierwszy plan dywan krokusów. Drugi plan to świerkowy las, który zdaje się tworzyć bramę ku górskim szczytom. Te zaś tworzą plan trzeci. Ośnieżone, pięknie oświetlone przez smugę światła, delikatnie, acz z ogromną mocą pną się ku niebu. Obraz zdaje się być nieco bajkowy, ale czy właśnie nie tak jawią się góry wczesną wiosną? Moim zdaniem podkreślenie delikatności, ale i mocy gór pokazuję, że mogą być one bardzo zwodnicze. Przyciągają swoim pięknem, ale równocześnie bywają niebezpieczne i pełne pułapek, bowiem Tatry, to nie tylko piękno, to również potęga i majestat.

Przyroda odgrywała i nadal odgrywa dużą rolę w dziełach literackich i malarskich. Właśnie ona stanowi pewne dopełnienie. Spełnia nie tylko rolę tła, ale również spełnia rolę symbolu, w literaturze wpływa na przebieg wydarzeń oraz na psychikę bohatera. To przyroda jest elementem kompozycji, tworzy nastrój. Wielokrotnie była głównym bohaterem utworów, wyrazicielem uczuć i przeżyć podmiotu lirycznego. W różnych okresach przyroda pełniła różne funkcje. Dzięki niej poznawaliśmy uciechy i niepokoje pisarzy, poetów i malarzy, doznawaliśmy uczucia grozy, tajemniczości lub podziwialiśmy piękno widziane ich oczyma. Przyroda żyła i żyje własnym życiem, ma swój określony rytm i nadal zaskakuje człowieka. Nawet mimo ogromnego postępu cywilizacyjnego pozostaje nieodgadniona i nieosiągalna dla istoty ludzkiej. Wydaje mi się, że dlatego przyroda pozostaje ogromną inspiracją dla wielu pisarzy czy malarzy.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Rola natury w dziełach literackich różnych epok

Ocena:
20/20
Teza: Natura w życiu ludzi odgrywa ważną rolę. Nic dziwnego, że motyw przyrody wykorzystywało wielu artystów traktując ja jako tło, symbol lub bohatera lektury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca niezwykle bogata. Wiele przykładów literackich z różnych epok.

Na wybranych przykładach ukaż funkcjonowanie motywu przyrody w literaturze i innych dziełach sztuki

Ocena:
20/20
Teza: Artyści poprzez naturę usiłowali jak najdokładniej przytoczyć emocje, jakie obecne były przy tworzeniu dzieła i te, które powinny pojawić się przy jego odbiorze.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, zawiera konkretne przykłady i argumenty.

Pejzaż romantyczny w literaturze i malarstwie. Porównaj sposoby przedstawienia, odwołując się do wybranych tekstów i obrazów

Ocena:
20/20
Teza: Pejzaż romantyczny jest przykładem pejzażu tajemniczego, baśniowego, dynamicznego i zarazem będącego wyrazicielem emocji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wyczerpuje temat. Poprawna bibliografia i ramowy plan prezentacji.

Rola natury w dziele literackim

Ocena:
20/20
Teza: Pisarze różnych epok literackich naturze przypisują różne funkcje: narratora, symbolu, tajemnicy, ucieczki i raju utraconego, prowokuje do przemyśleń.

Ocena opisowa nauczyciela: Bardzo Dobra praca, w pełni wyczerpuje temat.

Pory roku w literaturze. Omów funkcjonowanie tego motywu na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Pory roku w literaturze jako kreator zajęć i cyklu życia człowieka, ilustracja symboli oraz emocji bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oryginalna, przemyślana, bibliografia trafna, a język klarowny.

Sposoby kreowania obrazu natury w poezji i malarstwie. Dokonaj analizy wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Poeci i malarze, kontemplując krajobrazy, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca napisana dobrym językiem. Poprawnie realizuje temat.

Romantyczne opisy przyrody. Przedstaw różnorodność ujęć i celowość ich wykorzystania

Ocena:
20/20
Teza: Twórcy literatury romantycznej, przypatrując się całemu bogactwu natury, pragnęli oddać jej niesamowitość lub wywołać określone uczucie w odbiorcy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ukazuje różnorodność odwołania się do motywów natury w epoce romantyzmu.

Symbolika opisów przyrody w literaturze Młodej Polski. Zanalizuj i zinterpretuj wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Natura odegrała szczególną rolę dla twórców Młodej Polski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca zawiera właściwie dobraną literaturę pisarzy i poetów. Poprawnie sformułowana teza i wnioski.

Jaką rolę pełni przyroda w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Przyroda jako stały element literatury; różnorodne funkcje przyrody w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Szczegółowy opis natury i sposobu jej obrazowania.

Przyroda wiosną. Przedstaw różne sposoby jej opisywania w wybranych utworach literackich

Ocena:
20/20
Teza: Wiosna jako popularny temat i motyw w utworach literackich ze względu na bogata symbolikę.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa, bogata w przykłady literackie, dojrzała prezentacja.

Jaką rolę pełni przyroda w wybranych utworach literackich? Przeanalizuj zagadnienie na podstawie dwóch epok

Ocena:
20/20
Teza: Przyroda jako stały element literatury; różnorodne funkcje przyrody w utworach literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: W pełni poprawna prezentacja. Przejrzysty plan i bibliografia.

Pejzaż i przyroda w literaturze i malarstwie romantycznym

Ocena:
19/20
Teza: Twórcy niemal wszystkich epok w sposób mniej lub bardziej widoczny, wyrażali siebie poprzez naturę.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna praca, poprawna bibliografia, bogata literatura przedmiotu.

Natura nie przestaje zadziwiać bogactwem. Przyroda tematem malarzy i poetów różnych epok

Ocena:
18/20
Teza: Poeci i malarze wykorzystywali bogactwo natury opisując lub odmalowując jej różne formy w swoich dziełach.

Ocena opisowa nauczyciela: Poprawna, choć bardzo skrótowa prezentacja, oparta na oryginalnych dziełach.