Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw impresjonizmu


Impresjonizm - literatura malarstwo i muzyka. Omów rożne środki artystycznego wyrazu oraz ich funkcje, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Impresjonizm jest kierunkiem w sztuce, który wykształcił się we Francji w latach 70. XIX wieku, a na przełomie XX w. Upowszechnił się już w całej Europie. Był jednym z nurtów epoki zwanej w naszym kraju Młodą Polską. Założeniem impresjonizmu było przedstawienie świata takiego, jaki daje się ogarnąć zmysłami, jakim postrzega go artysta, a nie na podstawie tego, co o nim wie. Temat to kwestia drugorzędna, liczyło się wrażenie artysty. Impresjonizm, jak żaden inny kierunek artystyczny, odniósł wielki, a także trwały sukces i zajął bardzo ważne miejsce w kulturze popularnej, nic więc dziwnego, że literatura, muzyka i malarstwo tak często sięgają po techniki impresjonistyczne, umożliwiając artystom rejestrację ulotnych chwil i oryginalne operowanie kolorem, światłem i cieniem.

Impresjonizm, odrzucając tradycyjne reguły realizmu opierał się na rejestrowaniu subiektywnych odczuć artysty. Ważniejsze stało się wrażenie niż intelektualna analiza. Celem zasadniczym była próba uchwycenia zjawisk umykających ulotnych, jednorazowych. W ten sposób powstały obrazy impresjonistyczne, które nie odtwarzały rzeczywistości, a stan ducha. Charakteryzowały się stonowanymi barwami, dominowały przeróżne odcienie zieleni i błękitu, złota i srebra, czerwieni i fioletu. Przedmioty nie miały ostrych wyrazistych konturów były bowiem rozświetlone. Uzyskiwano ten efekt dzięki technice mozolnego nanoszenia drobnych plamek barwnych pozwalających na oddanie wszelkich niuansów świetlnych. Impresjonistyczne pejzaże miały ulotną grą światła i barwy wywołać u odbiorcy subtelną grę wzruszeń. Widać to wyraźnie na obrazie Claude Moneta „Impresja wschód słońca” przedstawiającym poranek w Hawrze. Artysta co było szokiem dla publiczności, zerwał niemal ze wszystkimi kanonami współczesnego malarstwa, poczynając od rysunku aż po niespotykaną wcześniej kolorystykę. W szkicowo zarysowanym pejzażu majaczące na łódkach niewyraźne figurki ludzi, których obecności widz raczej się domyśla aniżeli rozpoznaje z konturów. Dominację stanowi zaś ostra plama słońca położona niesymetrycznie po prawej stronie obrazu. Impresjonistom nie chodziło więc o to by widz wiedział co na obrazie ogląda, lecz by miał wrażenie jakiego doświadcza artysta patrząc na malowany obiekt. To właśnie od tego obrazu Moneta pochodzi nazwa kierunku w malarstwie i innych dziedzinach sztuki. Artyści poprzedniej generacji tzw. realiści także czasami wychodzili poza swe pracownie, aby niektóre ze swych obrazów malować w naturze, ale to dopiero impresjoniści dowiedli, że w naturalnym świetle są w stanie oddać istotę przyrody i rządzące nią warunki atmosferyczne. Zauważyli, że w zależności od kąta padania światła i jego natężenia można uzyskać zupełnie odmienne barwy kolorystyczne. Starali się uchwycić ulotne i migotliwe stany natury, dlatego też ich rewelacyjność polegała nie tylko na podejmowaniu całkowicie nowych tematów, ale także, a może przede wszystkim- na sposobie ich przedstawiania.

Innym obraz Moneta „Katedra w Rouen” to jedno z trzydziestu płócien przedstawiających gotycką katedrę. Należy do szczytowych najdojrzalszych osiągnięć malarstwa impresjonistycznego. Monet stosując typową dla tego kierunku metodę twórczą konsekwentnie ukazywał ten sam obiekt w różnych porach dnia. Od pierwszych promieni, po ostanie promienie zachodzącego słońca. Architektura kościoła stanowi jedynie pretekst do ukazania zmienności warunków atmosferycznych. Malując kilka obrazów jednocześnie artysta utrwalał wędrówkę światła po kamienicach, chwytając przy tym najbardziej ulotne i niepowtarzalne efekty. Katedra w zależności od oświetlenia za każdym razem jest inna. Raz wyraziste głębokie cienie wydobywają szczegóły architektoniczne ,innym zaś razem ostre południowe słońce niemal zupełnie je rozmywa. W Katedrze o poranku w dolnych partiach obrazu dominuje głęboki fiolet ,oddający charakter nocnych półmroków ,stopniowo idąc w górę obrazu pojawia się poblask pierwszych promieni słonecznych. Kontury są rozmyte, nieostre, dopiero wyłaniające się z nocy. Wyraźnie tu dostrzegamy zastosowany puentylizm i efekt świetlistych wibracji. Na obu płótnach widać jak wielką rangę impresjoniści przywiązywali do gry półtonów, świateł i cieni. Przedstawiony tu obraz zwany harmonią w błękicie i złocie oparty jest na czystych jasnych kolorach. Jego zimną tonację wzmacniają błękitne i fioletowe odcienie, które decydują o otwartości całej kompozycji poprzez nierównomierne rozłożenie akcentów. Monet całkowicie zrezygnował z opowieści o odtwarzanym przedmiocie na rzecz wartości czysto malarskich. Dążąc do syntezy, porzucił już całkowicie rysunek i zastąpił porządkiem barw. Ma to stworzyć w oku widza to samo subiektywne wrażenie, któremu uległ artysta, patrząc na rozświetloną gotycką świątynię.

Innym francuskim malarzem impresjonistą był Edgar Degas, któremu rozgłos przyniosły dzieła ukazujące sceny rodzajowe. Dążył do ukazania w sztuce tego co, ulotne zmienne i znajdujące się w ciągłym ruchu. Dlatego ulubionym motywem twórczości tego artysty stały się tancerki, które ukazywał z niebywałą naturalnością w przeróżnych sytuacjach: podczas występu, w czasie prób i za kulisami. Znany obraz „Tancerka na scenie” przedstawia solistkę baletu widzianą z góry, prawdopodobnie z teatralnej loży. Ten oryginalny sposób ujęcia sceny, który przejął artysta z japońskich drzeworytów, doskonale oddaje ulotność chwili i lekkość ruchów baletnicy. Postać primabaleriny została ukazana na tle pustych płaszczyzn, z którą wyraźnie kontrastuje zabudowana przestań dalszego planu. Z tyłu widzimy kilka schowanych za kulisami, szkicowo namalowanych postaci: przyglądającego się tancerce mężczyznę w czarnym stroju oraz oczekujące na swój występ baletnice. Podkreśleniu ruchu tancerki służy bijące od dołu światło teatralnej rampy oraz delikatny sposób ukazania lekkiej jak mgiełka spódniczki dzięki czemu widać jej delikatność i zwiewność. Na szczególną uwagę zasługuje migawkowe jakby przypadkowe ujęcie całej kompozycji. Artysta pragnąc oddać zatrzymaną na moment pozę baletnicy korzystał z osiągnięć fotografii, która pozwalała śledzić to, co ulotne. Technika ta wprowadziła zainteresowanie motywami przyrody, opisuje nastrojowość próby uchwycenia ulotnych chwil, wrażeń zmienność przedstawiania świata.

Impresjonizm w muzyce był stylistyczną i estetyczną reakcją na muzykę klasyczną, romantyczną oraz wagnerowską. Styl ten preferuje efekty kolorystyczne i harmoniczne. Traktuje instrument w sposób indywidualny. Siła brzmienia jest mniej ważna niż barwa instrumentów. Dwaj najwięksi przedstawiciele impresjonizmu to Claude Debussy i Maurycy Ravel. Muzyka Debussy"ego charakteryzuje się gęstą fakturą, żywą kolorystyką, wyraźnym wpływem orientalnych kultur muzycznych oraz zastosowaniem niekonwencjonalnych skal muzycznych i systemów tonacji. Jednym z najbardziej charakterystycznych dla impresjonizmu utworów jest miniatura fortepianowa „Światło księżyca”. Utwór to część fortepianowego cyklu „Suite bergamasque” skomponowanego w latach 1890 - 1905. Kompozytor oddaje tu nierealną atmosferę księżycowej nocy. W swej kompozycji nocne iluzje świetlne, spowodowane blaskiem satelity Ziemi, przenosi na język nut. Utwór cechuje niesamowita lekkość, wręcz zwiewność. Kolejne dźwięki płyną w harmoniczny sposób. W dziele można doszukiwać się innych interpretacji, niż tylko opisu piękna nocy zalanej srebrnym księżycowym światłem. „Światło księżyca” uzyskało wielką popularność i jest często aranżowane na różne instrumenty i zespoły, zwłaszcza na ulubiony instrument impresjonistów – harfę.

W literaturze najmocniejsze piętno impresjonizm odcisnął na liryce, która rozluźniła rygory budowy, kompozycji. Cały wpisany w utwory liryczny obraz świata został podporządkowany podmiotowi lirycznemu. Czymś powszechnym stało się dążenie do umuzycznienia wierszy. Wzrosła rola instrumentacji głoskowej, neologizmów i symbolicznych obrazów składających się na odrealnione pejzaże impresjonistów.

Mistrzem poetyckiej i nastrojowej impresji był Kazimierz Przerwa Tetmajer, który w swych wierszach postrzegał przyrodę jak patrzy na nią malarz impresjonista. Jest on nie zrównanym kolorystą, twórcą poetyckich pejzaży o niezwykle kolorystycznej rozmaitości. Przykładem tego jest wiersz „ Melodia Mgieł Nocnych”. Utwór ten to szczególne połączenie liryki sytuacyjnej Z elementami wyznania. Formalnie utwór stanowi typ liryki bezpośredniej o czym świadczą formy czasowników użyte w pierwszej osobie „nie budźmy” „pląsajmy” „pijmy” itp. Sygnalizuje jednocześnie, że mamy do czynienia z podmiotem zbiorowym. Są nim mgły, które toczą ze sobą rozmowę. Ulegamy nastrojowi wyjątkowej i niezwykłej chwili. Środkiem artystycznym, który spaja doznania w jedno wrażenie, jest synestezja. Utwór stanowi prawdziwą i kunsztowną konstrukcję wrażeń odbieranych różnymi zmysłami, składających się na jedyny w swoim rodzaju nastrój, który stanowi materie poetycką wiersza.

Ożywione mgły, rozmawiając ze sobą, dokonują prezentacji krajobrazu. Pejzaż górski pogrążony jest w mroku, mgły zasnuwają zbocze górskie, panuje spokój i cisza, słychać tylko lekki szmer potoków i szum drzew. Przez mgły przebija się światło księżyca oświetlając góry jezioro i łąkę. Odbiorca staje się widzem niezwykłego spektakularnego widowiska natury, które jest ulotne i nie powtórzy się już nigdy dokładnie w takiej konfiguracji barw ,dźwięków i woni. Bo przecież kwiaty mogą pachnieć inaczej ,mniej lub bardziej intensywniej, szum lasu może ucichnąć, a błękit jeziora wyblaknąć. Wszystko zależy od natury, a także od artysty który kreśląc impresjonistyczny pejzaż wyraża tylko swoje subiektywne odczucia.

Szczególny charakter temu utworowi nadają efekty dźwiękonaśladowcze budują one ciekawą warstwę brzmieniową wiersza. Potoków szmer szum limb, szept w borze, puszyste pierza sów, to celowe zastosowanie instrumentacji głoskowej, które w sposób szczególny buduje efekt wizualno malarski. Sformułowanie ciało przeźrocze tęczą blasków nasyca w poetycki sposób oddaje obraz rozmywających się ulotnych kształtów postaci-przeźroczystych, jakby niematerialnych, wypełnionych subtelnym światłem, lśniących ledwo uchwytnymi barwami tęczy. Subtelność dźwięków współgra z kolorystyką. Dominują kształty nie ostre, mgliste, rozmyte przesycone odblaskiem księżyca przeźroczyste. Obraz przedstawiony w wierszu przypomina sen- pejzaż jest nieostry, zmieniający się. Wiersz nie ma wyraźnego początku ani zakończenia, możemy więc tu mówić o kompozycji otwartej. Oto usłyszeliśmy fragment nie kończącej się melodii, jest to sugestywny opis górskiej nocy, wypełnionej tajemniczym pięknem.

Impresja to nie tylko zjawisko występujące w malarstwie i poezji, także prozaicy często wykorzystywali w swych utworach obrazowanie impresjonistyczne. Po technikę tę chętnie sięgał Stefan Żeromski. Impresjonizm jest tak mocno zauważalny w jego twórczości, iż literaturoznawcy zjawisko to określają mianem Żeromszczyzny, mając na myśli rodzaj maniery opartej na niezwykłej emocjonalności, subiektywizmie, nastrojowości i wzruszeniowości. Opisując przyrodę jest on bliższy impresjonizmowi, niż realizmowi. Przykładem jest opowiadanie „Zmierzch”, którego zasadniczą treścią jest ciężka ,upokarzająca praca małżeństwa Gibałów przy kopaniu torfu. Przy opisie chłopów pisarz zastosował technikę naturalistyczną, co pozwoliło w jaskrawy sposób przedstawić problem wiejskiej biedoty. Jednak w końcowej części opowiadania Żeromski tworzy przepiękny opis pejzażu- maluje słowem obraz nadchodzącego zmierzchu. Obraz ten przywodzi na myśl najlepsze dzieło impresjonistów. Zwykłe przedmioty: świerki, pniaki, smugi, wody mienią się pod wpływem słońca, ich kształty i kolory są jakby w ciągłym ruchu. W opisie tym występuje wiele jednorazowych określeń barw, wiele słów oddaje grę światłocieni. Powoli ogrania przyrodę cisze, wszystko co żyje układa się do snu.

Druga faza zmierzchu przynosi mgły i falę mroku. Zastosowana w tym opisie personifikacja mgieł sprawia, że stają się one jakby istotami żywymi. Mają nieokreślone barwy, dziwaczne, wielkie kształty, głębszą szarość i fiolet nadchodzącej nocy. Gdzieś w głębi rozbłysła samotna, wieczorna gwiazda. Tymczasem na dole pośród ogarniającego świata mroku, dwoje nędzarzy walczy o prawo do życia, kontynuując katorżniczą pracę wbrew prawom natury. Mgły, przysłaniające pracujących Gibałów podkreślają złamanie naturalnego porządku świata, opartego na idealnej harmonii ludzkiego życia z porządkiem natury. Oto gdy przyroda układa się do snu człowiek musi jeszcze pracować. Kontrasty światła i mroku, cieni i blasków nadają temu fragmentowi cechy wybitnie impresjonistyczne, co powoduje że jest to proza nasycona głębokim liryzmem.

Impresjonizm, mimo ze był raczej krótkotrwałym epizodem ,miał bardzo szeroki zasięg w literaturze i sztuce. Największe jednak znaczenie odegrał w malarstwie, które zaowocowało dziełami najwyższej miary. Elementy poetyki impresjonistycznej budują jedne z najpiękniejszych pejzaży. Bez wątpienia technika ta dała artystom malarzom jak i literatom możliwości pełniejszego wyrażenia swoich przeżyć i nastrojów. Impresjoniści wypracowali nowy charakterystyczny sposób obrazowania świata. Cechą wspólną dla wszystkich omówionych przeze mnie dzieł jest subiektywizm w wyrażaniu emocji poprzez malowanie, komponowanie lub słowo pisane. Autor natchniony pragnie przekazać odbiorcom swoją własną wizję świata. Każdy z artystów stara się uchwycić swój przedmiot zainteresowania w danej chwili. Właściwie w każdym w utworów pojawia się również tajemnicza gra światła, co wyraźniej daje się zauważyć w utworach malarskich. Obraz impresjonistycznego świata często jest smutny, przygnębiający, nie napawa optymizmem. Zarówno w opisach, muzyce jak i na obrazach dominują odcienie szarości, błękitu, zieleni. Dzieła impresjonistyczne stały się również natchnieniem dla artystów współczesnych, co świadczy o wysokiej wartości artystycznej i ponadczasowości tego nurtu.

strona:    1    2    3    4    5  





Impresjonistyczne obrazy świata w literaturze i malarstwie

Ocena:
20/20
Teza: Sztuka impresjonistyczna silnie oddziałuje na odbiorcę, pobudza wyobraźnię i zmysły.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dojrzała. Przemyślana konstrukcja pracy, rozbudowane argumenty, bogate słownictwo. Bogata prezentacja multimedialna.

Impresjonizm - literatura malarstwo i muzyka. Omów rożne środki artystycznego wyrazu oraz ich funkcje, odwołując się do wybranych tekstów kultury

Ocena:
20/20
Teza: Literatura, muzyka i malarstwo często sięgają po techniki impresjonistyczne.

Ocena opisowa nauczyciela: Świetna, bogata w przykłady praca. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Impresjonistyczne i realistyczne obrazy wsi na podstawie literatury i malarstwa

Ocena:
20/20
Teza: Impresjonizm i realizm znacznie różnią się, ze względu na używanie różnych środków artystycznej ekspresji.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni wyczerpuje temat. Ukazuje bogate przykłady, przede wszystkim literackie.

Impresjonizm w literaturze Młodej Polski i malarstwie przełomu XIX i XX wieku. Przedstaw zagadnienie, porównując wybrane przykłady

Ocena:
20/20
Teza: Przedstawienie nurtu impresjonistycznego w literaturze Młodej Polski i malarstwie przełomu XIX i XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca spójna i dobrze skomponowana, wzbogacona o prezentację multimedialną.

Motywy impresjonistyczne w literaturze i sztuce

Ocena:
19/20
Teza: Głównym zadaniem impresjonistów była rejestracja ulotnej chwili – wrażenia poprzez kolory i światłocień. Mimo, że impresjonizm jako prąd, trwał krótko, odegrał ważną rolę w historii literatury i sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, liczne przykłady z literatury i sztuki potwierdzają postawioną tezę. Można lekko dopracować zakończenie.

Impresjonistyczne krajobrazy malowane pędzlem i piórem. Omów wybrane przykłady, ukazując podobieństwa i różnice w realizacji założeń tego kierunku artystycznego.

Ocena:
19/20
Teza: Program impresjonistów dopuszczał różnorodność. W historii literatury i sztuki możemy odnaleźć zarówno liczne podobieństwa, jak i różnice w realizacji założeń kierunku artystycznego.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja dobra, kompozycja wypowiedzi przemyślana, argumenty potwierdzające tezę.

Impresjonizm w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie na wybranych przykładach.

Ocena:
18/20
Teza: Impresjonizm - subiektywne wyrażanie emocji twórców w utworach literackich i dziełach malarskich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna. Autor wprowadził czytelnika w barwne obrazy impresjonizmu w literaturze i malarstwie. Dopracowania wymaga język i styl wypowiedzi.

Wskaż wpływ malarstwa na literaturę wybranego okresu. Oprzyj się na wybranych dziełach.

Ocena:
18/20
Teza: Malarstwo symboliczne i impresjonistyczne było natchnieniem dla literatury młodopolskiej.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna, drobne usterki językowe. Poprawna bibliografia i plan wypowiedzi.