Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw samotności


Samotność bohatera romantycznego i współczesnego. Porównaj je

„Żaden człowiek nie jest samotną wyspą” - to aż nazbyt dobrze znany cytat nieco mniej znanego Johna Donne’a. A jednak często wydaje się, że powyższe stwierdzenie jest fałszywe. Samotność to nie tylko brak innych ludzi, poczucie pustej przestrzeni wokół nas. Nie tylko brak miłości czy przyjaźni. To – najogólniej rzecz ujmując – każdy rodzaj wyobcowania. Mieszczą się wówczas w tym pojęciu i nieszczęśliwi kochankowie, i rodzinne czarne owce, i schizofrenicy, i tyrani, i artyści awangardowi i wreszcie zwykli ludzie, którzy w codziennym dniu nie potrafią odnaleźć kogoś, do kogo warto byłoby się odezwać lub choćby wspólnie pomilczeć. Samotnym można być także wśród ludzi. A może przede wszystkim? Bohaterowie samotni występują na przestrzeni całej literatury, jednak szczególnie wyraziste postacie odnaleźć możemy w epoce romantyzmu i współczesności. Czy łączą ich wspólne cechy? W swojej prezentacji postaram się zaprezentować kilka wybranych postaci, a następnie odpowiedzieć na to pytanie.

Najlepszym przykładem z romantycznej literatury opisującej samotność jest postać Konrada z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza. Romantyzm, z którego pochodzi dramat, to epoka nieszczęśliwej miłości oraz walki narodowo – wyzwoleńczej. Samotność to typowa cecha bohatera romantycznego. Polska w owych czasach była pod zaborami, a jej mieszkańcy za wszelką cenę pragnęli wyzwolić swój kraj. Także Konrad chciał walczyć, dokonała się w nim metamorfoza z nieszczęśliwego kochanka przeistoczył się w patriotę, wyzbył się egoizmu i pragną poświęcić altruistycznej walce. Bohater uważa się za przywódcę narodu polskiego, chce go poprowadzić do walki. Przyjmując postawę prometejską, Konrad pragnie bezinteresownie poświęcać się dla ludzi, aby ich uszczęśliwić. Władysław Łysiak zauważył: „Samotność jest ceną wielkości i nie ma od tego ucieczki.” Tak też było w przypadku głównego bohatera, Konrad przekonany o swojej wyjątkowości decyduje się na samotną walkę. Wierzył, że tylko on może poprowadzić naród polski do zwycięstwa i że został do tego wybrany.

Bohater uważający się za idealnego poetę wieszcza w „Wielkiej Improwizacji” daje upust swojemu natchnieniu i wygłasza monolog. Jego wypowiedź przepełniona jest pychą, bohater odczuwa wyższość nad innymi ludźmi. W przypływie natchnienia wygłasza swoje poglądy na temat Boga i miłości. W początkowych fragmentach bohater wychwala samotność, jego zdaniem tylko człowiek wyobcowany może wsłuchać się w swoje myśli i dobrze je zrozumieć. Tylko poprzez samotne działanie można osiągnąć cel. Konrad mówi także, że człowiek jest samotny przez całe życie, towarzyszy mu jedynie cień. W dalszej części bohater zrównuje się z Bogiem, a potem wywyższa ponad niego. Czuje przypływ mocy i energii, jest przekonany o własnej nieśmiertelności. „Śpiewam samemu sobie.” –Przytoczony cytat świadczy o samotności bohatera, który tworzy jedynie dla siebie, a jedynym odbiorcą może być Bóg.

Bohater buntuje się przeciw światu niedoskonale urządzonemu przez Boga oraz sytuacji w jakiej znalazł się jako Polak. Konrad rzuca wyzwanie Bogu w imieniu milionów cierpiących ludzi. Chce stworzyć nowy ład, który ma służyć umęczonemu narodowi polskiemu. Konrad nie osiągnął jednak zamierzonego celu, pych, samotne działanie nie były dobrą drogą. Zanim bohater przeistoczył się w patriotę, cierpiał z powodu nieszczęśliwej miłości. Miłość romantyczna to uczucie tragiczne, któremu towarzyszy cierpienie. Wybranka Gustawa nie mogła wyjść za niego za mąż, gdyż bohater nie był dla niej dobra partią. Dziewczyna musiała podporządkować się woli rodziny. Gustaw samotny u opuszczony cierpiał do granic obłąkania, próbował nawet popełnić samobójstwo. Bohater znalazł jednak wyjście z sytuacji, postanowił poświęcić się walce w służbie ojczyzny i przyjął postawę patriotyczną.

Bohaterem, który uciekł w samotność przed miłosnymi udrękami był Werter, postać z powieści Johanna Wolfganga Goethego. Nie radził sobie ze sobą i własnym życiem. Utwór powstał zainspirowany ogólnym kryzysem wartości charakterystycznych dla pokolenia romantyków, którym był „ból świata”. Główny bohater był skłócony ze światem i stał się ofiarą własnej miłości, która go opętała, ubezwłasnowolniła i doprowadziła do tego, że stał się dziwakiem i samotnikiem. Nie mógł on żyć bez swojej ukochanej Lotty, którą poznał zupełnie przypadkowo, w czasie wspólnej podróży na bal. Od razu go oczarowała i zachwyciła wrażliwością i czułością. Dzień, w którym doszło do spotkania, był pierwszym dniem nadziei, ucieczek, obsesji i szaleństwa bohatera. Od tego czasu Werter musiał mieszkać w pobliżu wybranki i widywać ją, pomimo, iż nie był mile widzianym gościem. Nie był zdolny do życia, nie potrafił się niczym zająć, zerwał wszystkie inne stosunki towarzyskie i przestał czytać ulubionego Homera. Jego miłość stała się chorobą, obsesją, a w rezultacie doprowadziła do załamania psychicznego, samotności i samobójstwa. Po poznaniu Lotty Werter popadał ze skrajności w skrajność, z euforii w rozpacz, z radości w smutek. Aby zapomnieć o ukochanej i jej narzeczonym Albercie, bohater wyjechał na placówkę dyplomatyczną. Przeżył tam sporo rozczarowań i upokorzeń, między innymi jako mieszczanin został wyproszony z towarzystwa arystokracji. Ucieczka nie udała się, ponieważ ciągle myślał o Lotcie. W końcu wrócił, aby być w pobliżu niej. Bohater bardzo często odwiedzał młodych małżonków, aż stał się natrętem. Gdy Lotta postanowiła ostatecznie zerwać z nim kontakt – popełnił samobójstwo. Zastrzelił się pistoletem pożyczonym od męża ukochanej. Werter widział świat przez pryzmat poezji i własnych marzeń. Był bardzo uczuciowy, skłócony ze światem i samym sobą. Nie akceptował rzeczywistości, dlatego buntował się przeciwko istniejącym stosunkom społecznym i normom moralnym. Poczucie bezsensu życia, bezcelowość własnej egzystencji oraz brak możliwości skutecznej ucieczki doprowadziły go do tego ostatecznego kroku. Był postacią podatną na zmienność nastrojów- z zachwytu i radości potrafił wpaść w melancholię i bezsens. Jego pesymizm oraz szaleńcza, obsesyjna i nieszczęśliwa miłość wygrały w starciu z nadziejami i marzeniami, doprowadziły bohatera do śmierci. Werter stał się symbolem romantycznego młodzieńca. Jego żółty frak i niebieska kamizelka były sygnałem rozpoznawczym wszystkich nieszczęśliwie zakochanych młodzieńców. Ofiara obłędu, nadwrażliwości i idealizmu – tak można określić bohatera Goethego.

Samotność i wyobcowanie mogą być również konsekwencją niezrozumienia otoczenia i bólu po stracie ukochanego. Tak było w przypadku Karusi – bohaterki ballady romantycznej A. Mickiewicza. Bohaterkę dopadł obłęd nieuniknionej namiętności, odrzuconej, niespełnionej miłości, którą przerwało fatum śmierci. Przeżycia Karusi były na tyle silne, że przestała się ona racjonalnie zachowywać. Dziewczyna rozmawiała ze swoim zmarłym ukochanym Jasieńkiem.
„Tyżeś to w nocy? to ty, Jasieńku!
Ach! i po śmierci kocha!”
Traktowała go jak żywą osobę. Obcowanie z Jasiem było dla niej elementem rzeczywistości. W utworze nastąpił wręcz fizyczny kontakt z ukochanym, Karusia widziała zjawę i czuła dotyk jego rąk.
„Zimny, jakie zimne dłonie!
Tutaj połóż, tu na łonie,
Przyciśnij mnie, do ust usta!”
Dziewczyna zachowywała się jak obłąkana – biegała, mówiła do powietrza, próbowała je objąć. Była bardzo wrażliwa i czuła, bardzo cierpiała. Wierzyła, że dwa światy mogą się ze sobą łączyć, dlatego rozmawiała z Jasieńkiem. Była w pewnym transie i chciała odejść ze świata, w którym jej źle, aby być znowu ze swoim ukochanym:
„Weź mię, ja umrę przy tobie,
Nie lubię świata”.
W utworze odnajdujemy nieznane dotąd spojrzenie na świat i człowieka. Karusia zachowywała się dziwnie, wykonywała nieskoordynowane ruchy, lecz nie wszyscy traktowali ją jako szaleńca i osobę obłąkaną. Niektórzy wywyższali ją, uważali za osobę widzącą więcej, współodczuwali jej przeżycia:
„ I ja to słyszę, i ja tak wierzę”.
Pomimo tego obłąkana Karusia, mimo otaczającego ją tłumu ludzi, czuła się samotna. Nikt tak naprawdę nie był w stanie zrozumieć jej miłości do zmarłego Jasieńka. Skarżyła się: „Źle mnie w złych ludzi tłumie, Płaczę, a oni szydzą; Mówię, nikt nie rozumie; Widzę, oni nie widzą!”.

Współczesność pokazuje, że problem wyobcowania i samotności nie zniknął. Tytułowy bohater „Małego Księcia” Antoine’a Exupery to mały podróżnik. Planeta B-612, z której pochodził, miała w sobie dwie piękne rzeczy: różę oraz nieskończoną liczbę zachodów słońca każdego dnia. Róża, mimo iż piękna, była jednak kapryśna i złośliwa. A nawet najpiękniejsze zachody słońca podziwiane w samotności tracą swój urok. Dlatego chłopiec udał się w daleką podróż w poszukiwaniu przyjaźni. Srodze się zawiódł. Ludzie, których spotkał, byli jeszcze bardziej samotni niż on, lecz zdawali się go nie potrzebować. W swych spełnionych (lub nie) marzeniach zatracili sens życia. Przyjaciół zastąpili przeróżnymi ekwiwalentami. Czy skutecznie? Król zadowalał się władzą, Próżnemu wystarczało własne towarzystwo, błędne koło Pijaka to ukazanie schematu leczenia samotności za pomocą nałogów. Bankier to przykład człowieka, który wyrzekł się przyjaciół na korzyść kariery. Naukę umiłował natomiast Geograf.

Ostatnim miejscem, do którego udał się Mały Książę, była Ziemia. Przyniosła ona księciu bolesne rozczarowanie. Zobaczył bowiem ogród pełen róż, a dotychczas sądził, że jego kwiat jest jednym jedynym na świecie. Na samym końcu chłopiec spotkał na pustyni pilota. Wyruszyli razem na poszukiwanie wody niezbędnej do przeżycia. W czasie wędrówki niezwykle zbliżyli się do siebie, a odnaleziona wreszcie studnia była nie tyle końcem, co nowym początkiem dla obu mężczyzn. Mały Książę odszedł do swej róży, piękniejszej niż pięć tysięcy ogrodowych kwiatów, udowadniając, że miłość to bezgraniczna wierność i oddanie. Poznał jednak przyjaciela, który, choć daleko, żyć będzie w jego sercu.

Lekarstwem na samotność może być tylko drugi człowiek. Samotność nie jest przeznaczona istotom ludzkim. Każdy z nas musi zdecydować, czy życie w pojedynkę mu odpowiada. Czy wyruszyć na poszukiwanie bratniej duszy jak Mały Książę, czy może raczej pozostać na swojej hermetycznej planecie? Warto pochylić się nad słowami młodego podróżnika: „Ty będziesz miał takie gwiazdy, jakich nie ma nikt. Gdy popatrzysz nocą w niebo, wszystkie gwiazdy będą się śmiały do ciebie, ponieważ ja będę mieszkał i śmiał się na jednej z nich.”

„Szklany klosz” autorstwa Sylvi Plath to książka o samotności i cierpieniu, o próbie zrozumienia świata i poszukiwaniu miłości. Bohaterka, choć stara się żyć jak inni, jest skazana na klęskę. Esther Greenwood na każdym kroku daje nam odczuć, że jej przeżycia wyróżniają ją z tłumu. Pozornie zwyczajna, a nawet przeciętna dziewczyna musi się zmagać z wielkimi problemami wewnętrznymi. Daje się zauważyć jej inny pogląd rzeczywistości. Łatwo zauważyć, że kondycja psychofizyczna bohaterki staje się gorsza w miarę rozwoju akcji. Esther nie znajduje należytego zrozumienia u innych, a panująca znieczulica na tyle ją przeraża, że zaczyna się systematycznie odgradzać od otoczenia. Tylko wtedy, gdy jest ukryta pod szklanym kloszem, ma poczucie bezpieczeństwa. Odrzuca jakiekolwiek uczucia, na rzecz obojętności. Narastająca schizofrenia uniemożliwia jej nawiązanie prawidłowego kontaktu z otoczeniem. Ponawiane próby samobójcze mają swoje podłoże w niestabilnej i depresyjnej psychice Esther. Szklany klosz miał stworzyć ochronną barierę, ale w rzeczywistości stał się niebezpieczną pułapką. Dziewczyna popada w chorobę psychiczną i nikt jej nie jest w stanie pomóc. Życie jawi jej się, jako „wielki, zły sen” i nie potrafi uchronić się od tej koszmarnej wizji. Postrzeganie świata w innych barwach, utrudnia jej znalezienie porozumienia z otoczeniem. Nawet jej bliscy czują się bezradni wobec tej odmienności. Wszystko to prowadzi do tragicznego finału, czyli do samobójczej śmierci bohaterki. „Szklany klosz” Plath pomaga zrozumieć cierpienie, wyobcowanie i samotność człowieka wśród innych ludzi. Nie ma wpływu czy człowiek żyje w wielomilionowym mieście, czy też na bezludnej wyspie, on po prostu odczuwa samotność wewnątrz siebie.

Samotność inaczej pojmowana staje się też gorącym tematem współczesności. Pojawia się w nowych zaskakujących kontekstach pracoholizmu, uzależnienia od komputera, anonimowości w Internecie, strachem przed miłością tzw. Single. Warto przywołać głośną polską powieść Janusza Wiśniewskiego - „Samotność w sieci”. Jest to powieść, która ukazuje świat z perspektyw mężczyzny oraz kobiety pozwalając odkryć ich uczucia.

Historia internetowej znajomości dwojga ludzi rozpoczyna się od niewinnej wiadomości kobiety, która pragnie się anonimowo komuś zwierzyć. Trafia na Jakuba - cenionego polskiego genetyka, który mieszka i pracuje w Niemczech. Ich znajomość nie pozostaje anonimowa, ponadto nie kończy się na samej przyjaźni. Oboje otwierają się stopniowo na taką miłość, jaką oferuje zatomizowany świat ludzi „samotnych w tłumie”: związek na odległość zaradzić ma na niedostatki życia osobistego. Co chwilę daje im o sobie znać pustka samotności, którą zagłuszają wykładami naukowymi oraz bezustanną pracą, gdyż „samotnym jest się tylko wtedy, gdy ma się czas”. Pustka obu postaci sprawia, że zaczynają poszukiwać ideału. Jedyną taką szansę daje Internet, gdy nie można znaleźć szczęścia w realnym świecie. Choć na odległość, ale daje on szansę na wypełnienie i uwolnienie się od pustki życia dnia codziennego.

Na podstawie przytoczonych dzieł można powiedzieć, że motyw samotności jest stale obecny zarówno w literaturze, jednak pojmowany może być w różnych kontekstach w zależności od epoki. W romantyzmie samotność bohaterów była elementem postawy człowieka, wynikiem natury buntownika, efektem wyobcowania wśród ludzi czy utraty najbliższej osoby. Współcześnie, kiedy tempo życia przyspiesza, a kontakty międzyludzkie odbywają się coraz częściej za pomocą Internetu samotność przybrała nieco inne oblicze. Ludzie za wszelką ceną poszukują zrozumienia i prawdziwej troski, niestety, czasem się to nie udaje. Kontakty międzyludzkie należą do jednej z najważniejszych wartości w życiu człowieka, bez nich nie byłoby miłości i przyjaźni. Największe zagrożenie dla człowieka samotnego stanowi jednak brak miłości. Niezależnie od wieku człowieka, jego zamożności, ani epoki w jakiej żyje potrzebny jest każdemu ktoś bliski. I właśnie brak takiej osoby i takiego uczucia wspólny jest wszystkim przedstawionym przeze mnie bohaterom.

strona:    1    2    3    4    5  





Samotność bohatera romantycznego i współczesnego. Porównaj je

Ocena:
20/20
Teza: Bohaterowie samotni występują na przestrzeni całej literatury, jednak szczególnie wyraziste postacie odnaleźć możemy w epoce romantyzmu i współczesności.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawa, ukazuje problem samotności na interesujących przykładach. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Outsiderzy, odmieńcy, indywidualiści jako bohaterowie literaccy. Rozwiń temat na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Losy niezwykłych postaci literackich, które wyróżniały się na tle innych bohaterów.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przemyślana, w pełni uzasadniona została teza.

Samotność. Wybór czy konieczność. Rozważ problem w oparciu o wybrane utwory

Ocena:
20/20
Teza: Wskazanie przyczyn samotności i jej wpływu na człowieka na przykładzie wybranych utworów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dogłębnie analizuje temat. Ciekawe przykłady zanalizowane dogłębnie.

Samotność. Różne jej oblicza i przyczyny. Rozważ problem, odwołując się do wybranych przykładów literackich

Ocena:
20/20
Teza: Przyczyny samotności i jej wpływ na człowieka na przykładzie wybranych utworów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni kompletna. Odpowiada w pełni tematowi i tezie.

Przedstaw ujęcie obrazu samotności człowieka w literaturze i sztuce

Ocena:
20/20
Teza: Samotność niejedno ma imię - ujęcie obrazu samotności w literaturze i sztuce nie jest jednoznaczne, rozpatrywane jest wieloaspektowo.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje tezę. Dojrzałe przemyślenia i wnioski.

Na podstawie wybranych dzieł literackich i filmowych omów motyw alienacji człowieka

Ocena:
20/20
Teza: Problem alienacji i jej przyczyn w literaturze i filmie.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w nietuzinkowy i przystępny sposób pokazuje alienację - głównie w czasach współczesnych.

Bohaterowie samotni z wyboru i z konieczności. Omów kreacje i funkcje tego typu postaci literackich w wybranych utworach różnych epok.

Ocena:
20/20
Teza: „Są samotności różne na ziemi w piekle i w niebie tak rozmaite…”. Różne przyczyny samotności; samotność jako stan inspirujący artystów.

Ocena opisowa nauczyciela: Ciekawa praca, oparta na oryginalnych lekturach. Przemyślana i kompletna.

Problem samotności człowieka w wybranych dziełach literackich. Skomentuj na podstawie przykładów z dwu dowolnie wybranych epok

Ocena:
20/20
Teza: Problem samotności i jej źródeł w literaturach romantycznej i współczesnej.

Ocena opisowa nauczyciela: Porównanie samotności w epoce romantyzmu i literaturze współczesnej. Dobry dobór lektur, ciekawe wnioski.

Literackie kreacje samotników. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: Uczucie samotności charakteryzuje się w literaturze jako przykre i niepożądane, jako coś co uniemożliwia osiągnięcie szczęścia lub wręcz czyni człowieka nieszczęśliwym.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna i przemyślana. Płynny język, ciekawa treść.

Przedstaw różne oblicza samotności na przykładach wybranych bohaterów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Rola samotności w życiu bohaterów literackich.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni realizuje temat.

Różne oblicza samotności w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Literatura przedstawia wiele rodzajów samotności.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca ciekawie ujmuje temat samotności. Na wybranych przykładach przedstawia wielość jej oblicz.

Motyw samotności w literaturze i sztuce różnych epok. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Samotność jako źródło cierpienia człowieka - stały motyw literacki i malarski.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w wyczerpujący sposób ukazuje problem samotności. Odwołuje się zarówno do dzieł dawnych, jak i współczesnych. Bogata bibliografia.

Wizerunki człowieka samotnego. Przedstaw na wybranych utworach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Samotność jest przyjemnością dla tych, którzy jej pragną i męką dla tych, którzy są do niej zmuszeni

Ocena opisowa nauczyciela: Praca obszerna, analizuje problem samotności w wielu utworach.

Obraz samotności człowieka w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Samotność jest nieodłącznym elementem ludzkiego życia, dlatego bohaterów samotnych możemy już odnaleźć w literaturze i sztuce od starożytności po czasy współczesne.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca interesująca. Teza została w pełni uargumentowana. Poprawny język wypowiedzi.

Szaleniec, więzień, outsider - przedstaw kreacje wyobcowanych bohaterów literackich na wybranych przykładach. Odwołaj się do innych dziedzin sztuki

Ocena:
18/20
Teza: Szaleństwo, uwięzienie oraz wyalienowanie przybierają w literaturze i sztuce różnorodne formy.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała i przemyślana. Ciekawe przykłady bibliograficzne, bogaty język wypowiedzi.

Przedstaw motyw samotności człowieka w znanych ci utworach literackich

Ocena:
18/20
Teza: Literatura świadkiem różnych typów samotności oraz różnych jej motywów. Samotność to "straszna trwoga" i "mistrzyni mędrców".

Ocena opisowa nauczyciela: Praca na prostych przykładach ukazuje najbardziej znane wizerunki samotności. Zwięzła i napisana poprawnym językiem.

Samotność i bezdomność w literaturze polskiej. Omów problem, odwołując się do wybranych utworów

Ocena:
17/20
Teza: Często terminy samotności i bezdomności łączą się ze sobą, są tożsame. Ludzie, którzy nie mają swojego miejsca zamieszkania lub nie mogą się odnaleźć w swoim świecie, czują się samotni.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca poprawna. Teza została w pełni uargumentowana.

Miłość, samotność i śmierć w literaturze. Przedstaw temat, odwołując się do wybranych przykładów

Ocena:
17/20
Teza: Zróżnicowanie kreacji miłości, śmierci i samotności na przestrzeni wieków.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna i tendencyjna. Poprawna bibliografia.

Problem samotności człowieka ukazany w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie, odwołując się do analizy wybranych przykładów

Ocena:
16/20
Teza: Motyw samotności w literaturze na przestrzeni wieków pełnił różnorodne funkcje.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca schematyczna, podobnie jak wybrane utwory. Poprawny plan pracy i bibliografia.

Samotność. Przeznaczenie czy świadomy wybór. Omów problem na wybranych przykładach literackich

Ocena:
16/20
Teza: Samotność ukazywana w literaturze ma różne przyczyny.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca przeciętna. Realizuje założenia tematu. Drobne usterki językowe.