Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw ojca


Wizerunki ojców w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Temat. Wizerunki ojców w literaturze. Omów na wybranych przykładach.


Słowo „ojciec” należy do kategorii pojęć podstawowych, które trudno jednoznacznie zdefiniować. Zgodnie ze „Słownikiem języka polskiego”, oznacza ono: „mężczyznę mającego własne dziecko lub dzieci”. Jednak jest to określenie zdecydowanie zbyt ogólnikowe. Ojcostwo można bowiem rozpatrywać na dwóch płaszczyznach: biologicznej i społecznej. W aspekcie tej pierwszej oznacza ono bycie rodzicem ze względu na fakt poczęcia dziecka, co nie musi być jednoznaczne z opieką nad nim i jego wychowywaniem. Obszerniejsza i bardziej przydatna z punktu widzenia tematu mojej prezentacji, jest społeczno-prawna definicja pojęcia „ojciec”, która określa go jako: męża matki dziecka, czyli mężczyznę związanego z nią prawami i obowiązkami. W takim przypadku staje się on osobą, która posiada szeroki zakres obowiązków wobec swojego potomka i towarzyszy mu w całym procesie rozwoju oraz dojrzewania, a także wspomaga go w dorosłym życiu. Właśnie te obszary bycia ojcem, związane z jego funkcją opiekuńczą i wychowawczą, bardzo często były punktem zainteresowania światowej i polskiej literatury, na przełomie wielu wieków. Pisarzy interesowały przede wszystkim relacje między mężczyzną a jego dziećmi, które kształtowały się niezwykle różnorodnie – w zależności od epoki, w której powstał dany utwór oraz mentalności społecznej czasów, których on dotyczył. Literackie wizerunki ojców, które chciałabym teraz zaprezentować, pochodzą z różnych okresów, dlatego też każdy z nich jest na swój sposób wyjątkowy i specyficzny.

Swoje rozważania rozpocznę od utworu, w którym osoba ojca odgrywała praktycznie wiodącą rolę. Dziełem tym jest Biblia. Na stronicach tej księgi możemy odnaleźć dwa podstawowe wizerunki mężczyzny-rodzica. Pierwszy z nich ukazany jest w Starym Testamencie, gdzie słowa „ojciec” użyto przeszło 1200 razy. Określało ono tutaj przywódcę izraelskiej rodziny, w której wyeksponowana była przede wszystkim jego funkcja religijna. W mentalności Izraelity, autorytet ojca pochodził od samego Boga. Był on więc wobec członków swej rodziny wyrazicielem woli Jahwe, stał na straży Jego przykazań, a równocześnie w jej imieniu zwracał się do niego z wyrazami należnego kultu.

W mojej prezentacji chciałabym jednak większą uwagę poświęcić drugiemu biblijnemu aspektowi ojcostwa, który szeroko rozwinięty został w Nowym Testamencie. Dotyczy on wizerunku Boga jako ojca Jezusa. W starej części „Biblii” poznajemy go jako Stwórcę świata i człowieka, wobec którego przejawia on cechy typowe dla rodzica. Bóg jest bowiem dla ludzi opiekunem, nauczycielem i wychowawcą. Jednak, gdy Maryja rodzi mu syna, zostaje on ojcem w prawdziwym tego słowa znaczeniu. Choć nie może bezpośrednio uczestniczyć w jego życiu – szybko staje się dla niego największym autorytetem i wychowawcą. Jezus już od najmłodszych lat zaczyna pełnić funkcję ziemskiego przedstawiciela swojego ojca. Obdarzony niezwykłymi umiejętnościami, głosi on innym ludziom jego słowa oraz swymi czynami pokazuje im, jak mają żyć, zgodnie z boskimi przykazaniami. Między ojcem a synem wytwarza się tak silna więź, że Chrystus bez zastrzeżeń spełnia każdą prośbę i nakaz swego rodzica. Pomimo strachu, nie waha się nawet umrzeć na krzyżu – choć ukrzyżowanie to bolesna i powolna śmierć. Miłość Jezusa do swojego rodzica i wiara w słuszność jego czynów są w nim tak silnie zakorzenione, że pokonują lęk i ból.

Biblijny wizerunek ojca dla czytelnika jest zdecydowanie dwuznaczny. Z jednej strony widzimy ogrom jego miłości, którą obdarza ludzi. Otacza on ich opieką, uczy, jak żyć, a nawet poświęca dla nich życie swego rodzonego syna. Jednak właśnie ten jego ostatni czyn, stawia pod znakiem zapytania boską dobroć i świadomość rodzicielstwa. Przecież żaden prawdziwy ojciec nie pozwoliłby na śmierć własnego dziecka – prędzej wolałby sam umrzeć. Patrząc więc na biblijny obraz boskiego ojcostwa, z punktu widzenia norm moralnych i zwyczajnych ludzkich praw, zgoda na ukrzyżowanie syna była decyzją okrutną i niegodną kochającego rodzica.

Zdecydowanie negatywny wizerunek ojca przedstawiony jest z kolei w polskim dramacie romantycznym, autorstwa Zygmunta Krasińskiego, zatytułowanym „Nie-Boska komedia”. Przedstawia on historię hrabiego Henryka – arystokraty i egoistycznego poety. Poznajemy go w momencie, gdy zakłada rodzinę, żeniąc się z Marią. Jednak jego dalsze losy zdeterminowane zostają przez nawiedzające go zjawy i wizje. Po ślubie, we śnie ukazuje mu się Dziewica – kochanka hrabiego z lat młodości. Po przebudzeniu zaczyna on żałować, że ożenił się z Marią i w rezultacie porzuca żonę oraz maleńkiego synka - Orcia. Po jakimś czasie piękna Dziewica okazuje się upiorem i arystokrata postanawia wrócić do rodziny. Jednak jest już za późna. Jego ucieczka spowodowała, że Maria umiera w szpitalu dla obłąkanych, a Orcio zostaje poetą i traci wzrok. Hrabiemu Henrykowi przychodzi więc zmierzyć się z trudną rolą samotnego ojca kalekiego dziecka. Nie potrafi jednak odpowiednio zająć się synem, choć początkowo bardzo się stara. Z czasem jednak jego zainteresowania ulegają zmianie i arystokrata podejmuje walkę w obronie własnej klasy społecznej. Jego działania mają tragiczny finał: podczas bitwy Orcio umiera, trafiony kulą, a mężczyzna z rozpaczy rzuca się w przepaść.

Hrabia Henryk jest przykładem ojca, dla którego dobro rodziny nie stanowi najwyższego priorytetu. Najpierw porzuca on syna, a potem zaniedbuje go, nie potrafiąc nawiązać z nim rodzicielskich relacji. Orcio i jego kalectwo jest dla niego formą pokuty, o której szybko zapomina, gdy znajduje ciekawszy cel w życiu, niż opieka nad nim. Bohater „Nie-Boskiej komedii” jest obrazem typowego męskiego egoisty i ojcowskiej nieudolności.

Zupełnie inny wizerunek prezentuje ojciec Goriot – tytułowa postać pozytywistycznej powieści Honoriusza Balzaka. Jest on jednym z mieszkańców pensjonatu pani Vaquer, który całe swoje życie i majątek poświęcił dla córek. Jan Goriot był zamożnym handlarzem mąką, który po śmierci żony całą swą miłość do niej przelał na dzieci. Jego dwie córki – Delfina i Anastazja – miały wszystko, czego tylko zapragnęły. Kiedy dorosły, same wybrały sobie mężów – mężczyzn z arystokratycznych rodzin, w gronie których wstyd im było chwalić się ojcem-kupcem. Zmusiły go więc do zawieszenia działalności handlarskiej i przeniesienia się do pensjonatu w Paryżu. Odwiedzały go tam czasami, a on zaspakajał wszystkie ich zachcianki. Z biegiem czasu jego majątek zaczął maleć, czego obrazem było rezygnowanie przez niego z kolejnych wygód, które proponował pensjonat pani Vouqer. Jednak ojcowska miłość Goriota nie miała dna – staruszek zrobiłby wszystko, aby tylko jego ukochane córki były szczęśliwe. Nie zauważał przy tym, że one nie odwzajemniały jego uczuć – wciąż tylko czegoś od niego żądały, nie dając nic w zamian. Historia nieszczęśliwego kupca kończy się tragicznie, gdyż umiera jako samotny i zapomniany nędzarz, który do końca ma nadzieję, że jego dzieci zaszczycą go swoim towarzystwem. Dopiero na łożu śmierci uświadamia on sobie swoje błędy wychowawcze i dostrzega niewdzięczność córek. Obserwując poczynania Jana Goriot, poznajemy na czym polega prawdziwy dramat bezgranicznie kochającego ojca. Ślepa miłość względem dzieci zawsze niesie ze sobą tragiczne konsekwencje, a pieniądz zawsze deprawuje szlachetne postępowanie.

Kolejnym literackim ojcem, na którego postać warto zwrócić uwagę, jest Maciej Boryna – jeden z głównych bohaterów powieści Władysława Reymonta, pod tytułem „Chłopi”, wyróżnionej w 1924 roku Nagrodą Nobla. Utwór ten podzielony jest na cztery części, noszące nazwy poszczególnych pór roku. Razem tworzą one wielobarwny i panoramiczny obraz codziennego życia wiejskiej społeczności, zaprezentowany na przykładzie mieszkańców miejscowości Lipce. Maciej Boryna, wśród licznych postaci i osobowości literackich „Chłopów”, pełni niezwykle ważną rolę. Mężczyzna ten jest zamożnym gospodarzem i jednym z najbardziej szanowanych obywateli wsi Lipce. Cieszy się on wśród jej mieszkańców ogromnym autorytetem, na który zasłużył sobie swoim wieloletnim, konsekwentnym postępowaniem. Boryna to silny i zaradny chłop, dla którego najwyższą wartością jest praca. To dzięki niej zdobył on majątek i pozycję szanowanego obywatela. Jednym z elementów wizerunku tego mężczyzny są jego relacje z dziećmi, które dotyczą przede wszystkim syna Antka i najmłodszej córki – Rózi. Boryna jest rodzicem despotycznym i wymagającym. Jego ojcowski autorytet opiera się głównie na strachu i posłuszeństwie. Maciej nie waha się bowiem użyć siły, gdy jego polecenia nie są wypełniane. Nie zważa on przy tym na wiek swoich dzieci, czego przykładem jest chociażby bójka z dorosłym już przecież Antkiem. Boryna jest prawdziwą „głową rodziny” oraz typowym panem i władcą, którego decyzje są ostateczne i nie do podważenia. Mężczyzna ten nie liczy się przy tym w ogóle ze zdaniem pozostałych członków rodziny, czego dowodem jest ślub z prawie czterdzieści lat młodszą Jagną Paczesiową – krytykowany zarówno przez Rózię, jak i Antka Należy jednak podkreślić, że pomimo całej swej oschłości i autokratyzmu Boryna nie zaniedbuje swoich dzieci. Każde z nich zostaje odpowiednio wyposażone i jeśli potrzebuje pomocy – zawsze może liczyć na ojca. Maciej bowiem jest przykładem mężczyzny, który nie okazuje uczuć, ale nie znaczy to, że ich nie posiada.

Wizerunek ojca zaprezentowany w powieści Reymonta to obraz relacji rodzicielskich typowych dla społeczności wiejskich. Metody wychowawcze, w nich praktykowane, opierały się przede wszystkim na przekazywaniu kolejnym pokoleniom tradycji, których należy przestrzegać oraz podstawowych prawd, którymi należy się kierować. Najważniejszą wśród nich był kult pracy, która uważana była za wartość najwyższą. Dzieci więc od najmłodszych lat pomagały rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa i stopniowo uczyły się wszystkich czynności, które były z tym związane. Zajęcia te zabierały tyle czasu, że nie starczało go już na okazywanie miłości, czy partnerskie rozmowy. Z tych też względów, typowy rodzic, jakim był właśnie Maciej Boryna, musiał cechować się surowością, zdecydowaniem i konsekwencją. W ten sposób bowiem przygotowywał swoje dzieci do przyszłego, dorosłego życia.

Ostatnim literackim wizerunkiem ojca, który chciałabym zaprezentować jest postać męża tytułowej bohaterki młodopolskiego dramatu Gabrieli Zapolskiej – „Moralność pani Dulskiej”. Felicjan Dulski to osoba, która w całym utworze wypowiada tylko jedno, symboliczne zdanie: „A niech was wszystkich diabli!”. W tych słowach zawarta jest cała jego filozofia życia, a także te jej elementy, które dotyczą ojcostwa. Mężczyzna ten bowiem jest zupełnie wycofany z rodzinnego życia, w którym to władzę zdecydowanie i bezdyskusyjnie dzierży pani Dulska. Felicjan z całkowitą obojętnością traktuje zarówno żonę, jak i dzieci oraz w milczeniu przygląda się ich postępowaniu. Dzięki temu jego relacje z córkami i synem są ograniczone do minimum. Nie jest on dla nich żadnym autorytetem, a wręcz odwrotnie – często staje się przedmiotem ich żartów. To pani Dulska spełnia w domu rolę zarówno matki, jak i ojca, dlatego tylko jej posłuszne są dzieci.

Bohater dramatu Gabrieli Zapolskiej to przykład człowieka całkowicie wyalienowanego, który żyje w cieniu swojej żony. Ze względu na to, że niejako zrzekł się on wszelkich funkcji, które w domu pełni mężczyzna, nie może też być ojcem. Jest więc on tylko dodatkiem do rodziny, w której rządy sprawuje despotyczna kobieta. A jego rola ogranicza się do zarabiania pieniędzy i spełniania wszelkich życzeń żony.

Literackie wizerunki ojców, które zaprezentowałam to wielobarwny obraz relacji i postaw, jakie może przyjąć mężczyzna wobec swoich dzieci. Ich różnorodność świadczy o tym, że każdy człowiek inaczej podchodzi do swojego rodzicielstwa. Odmienność ta zależna jest przede wszystkim od cech osobowości rodzica, jego sytuacji życiowej i atmosfery wychowawczej, w jakiej sam dorastał.

Kiedy Bóg tworzył mężczyznę i kobietę, nie przewidział, że najistotniejszą rolą, jaką przyjdzie im pełnić, będzie rola rodziców. Ojciec i matka, od momentu poczęcia się dziecka, są dla niego najważniejszymi osobami. To oni zapewniają mu bezpieczeństwo i opiekę – to oni uczą je nowych umiejętności i wychowują - to oni w końcu są dla niego wzorcami osobowymi, z których czerpie ono przykład. Przez wiele wieków rola ojca w tym procesie była niezwykle ograniczona. Mężczyzna płodził dziecko i zapewniał mu utrzymanie, a reszta spraw związanych z opieką nad nim należała do matki. W przypadku, gdy rodził się syn, ojciec często też przekazywał mu swoje umiejętności – szczególnie te, związane z walką zbrojną, bądź też z prowadzeniem majątku, który jego potomek miał dziedziczyć. Ten patriarchalny model rodziny rządził na całym świecie przez wiele wieków. Dopiero w XX-stym stuleciu pojęcie „ojciec” zyskało inny wymiar. Zmiany, które zaszły w ludzkiej egzystencji, wpłynęły też na mężczyznę i jego ojcostwo. Zaczął on spełniać więcej funkcji, które dotychczas przypisywane były tylko kobiecie i tym samym stał się bardziej tatą-partnerem niż ojcem-despotą.

Dzisiejsze media już od dłuższego czasu lansują równość praw i obowiązków obojga rodziców. Współczesny tata: chodzi do szkoły rodzenia, przecina pępowinę, kąpie, przewija i karmi dziecko, a także chodzi z nim na spacery. Jednym słowem, robi wszystko to, czym kiedyś zajmowały się tylko matki. Dzięki temu, ogromnej zmianie uległ wizerunek prawdziwego ojca, który nareszcie może otwarcie kochać swoje dziecko i okazując mu miłość, nie musi wstydzić się swoich uczuć. Należy bowiem pamiętać, że ojciec jest tak samo ważny dla dziecka, jak matka i że funkcja ta w życiu mężczyzny odgrywa niezwykle ważną rolę. Doskonale ujmuje to pewne rosyjskie przysłowie, które myślę, że będzie najlepszą puentą mojej prezentacji. Mówi ono: „jeżeli żyjesz, nie stawszy się ojcem, to umrzesz, nie będąc człowiekiem”.

strona:    1    2    3    4    5  





Relacja ojca z synem. Przedstaw na podstawie literatury i filmu

Ocena:
20/20
Teza: Rola ojców w wychowaniu przede wszystkim męskich potomków jest niezwykle ważna, jednak często nie potrafią jej sprostać.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca świetnie realizuje temat. Ukazane są barwne i znaczące relacje zarówno w literaturze, jak i filmie. Poprawna bibliografia i plan pracy.

Wizerunki ojców w literaturze. Omów na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Opiekuńcza oraz wychowawcza funkcja ojca, przedmiotem zainteresowania polskiej i światowej literatury.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca rzetelnie przygotowana, odwołująca się do wielu różnych wizerunków ojca. Przemyślane zakończenie.

Relacje miedzy ojcem a synem. Omów różnorodne ujęcia tego tematu, analizując różne utwory literackie

Ocena:
20/20
Teza: W literaturze odnajdziemy wiele sposobów ukazania relacji pomiędzy ojcem a synem, jedne z nich pokazują poprawne relacje, inne świadczą o tym, że nawiązanie i utrzymanie relacji rodzinnych przerasta niekiedy ojców.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca oparta na polskiej literaturze. Pokazuje jak kształtowały się relacje pomiędzy ojcami i synami w kilku wybranych epokach.

Syn - mąż- ojciec. Obrazy mężczyzn w literaturze XX wieku. Oceń funkcje różnych kreacji postaci

Ocena:
20/20
Teza: Omówienie i określenie funkcji różnych kreacji postaci mężczyzn w literaturze XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja ukazuje różnorodne typy męskie od starożytności po literaturę współczesną.

Archetyp ojca w literaturze. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
19/20
Teza: W kulturze europejskiej motyw ojca występuje już w najdawniejszych czasach.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca wnikliwie opisuje archetypy ojca. Poprawny język i styl to atuty tej pracy.

Obraz uczuć ojcowskich i ich wpływ na osobowość dziecka. Omów na podstawie wybranych przykładów literackich

Ocena:
19/20
Teza: Literatura przedstawia szeroki wachlarz zachowań i uczuć ojcowskich.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca w pełni poprawna. Realizuje założony temat. Dobra bibliografia i plan wydarzeń.

Motyw ojca i jego rola w literaturze. Przedstaw, odwołując się do wybranych lektur z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: W literaturze możemy odnaleźć różnorodne wizerunki mężczyzn posiadających dzieci.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca realizuje temat odwołując się do licznych przykładów. Logiczny wywód i zgrabna kompozycja działają na korzyść tej pracy.

Przestaw motyw ojca w wybranych utworach z różnych epok literackich

Ocena:
19/20
Teza: Literatura od najdawniejszych czasów dostarcza nam wielu utworów, w których przejawiają się interesujące postaci ojców.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja w pełni poprawna oparta na powszechnie znanych utworach literackich.

Literacki i filmowy obraz ojca. Przedstaw różne kreacje na wybranych przykładach

Ocena:
18/20
Teza: Kreacja obrazu ojca różnią się dlatego, iż spełniają odmienne funkcje w dziele.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, bardzo skondensowana. Wykorzystuje właściwe teksty kultury, choć niektóre z nich można zanalizować bardziej dokładnie.