Czy można rozgraniczyć erotyzm od pornografii w literaturze i sztuce? Omów zagadnienie odnosząc się do wybranych dzieł
Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw erotyzmu


Czy można rozgraniczyć erotyzm od pornografii w literaturze i sztuce? Omów zagadnienie odnosząc się do wybranych dzieł

Erotyzm i pornografia nie jest pojęciem przypisanym tylko i wyłącznie nam – ludziom żyjącym współcześnie. Od najodleglejszych czasów jednym z dominujących tematów twórczości są przeżycia erotyczne. Sposób ich ukazywania ulegał ewolucji w zależności od panujących w danym kraju i epoce stosunków społecznych, rygorów religijnych i moralnych, kierunków artystycznych i upodobań odbiorców. Poczynając od erotycznych opowieści ludowych, starogreckich sprośności, rzymskiej sztuki kochania, indyjskiego erotyzmu religijnego, chrześcijańskiej koncepcji miłości, wyzwolenia ludzi renesansu, a na licznych swobodach erotycznych od XVIII wieku do współczesności kończąc, postrzeganie czym jest erotyzm, a co wkracza w sferę pornografii zmienia się diametralnie. Te dwa sposoby wyrażania seksualności można znaleźć zarówno w prozie, jak i w poezji, w filmach i obrazach, rzeźbach oraz w innych dziedzinach sztuki. Istnieje jednak granica między tym co można zaszufladkować pod pojęciem „EROTYZM”, a co postrzegamy jako „PORNOGRAFIA”. Różnice te postaram się przedstawić w swojej prezentacji, dotyczącej wydzielenia granic między wspomnianymi terminami.

Mówiąc o erotyzmie w literaturze, nie da się pominąć poezji. Poeta jest jak artysta-malarz, lecz w przeciwieństwie do niego w celu nakreślenia namiętności posługuje się słowami, a nie pędzlem i paletą barw. Ponieważ nie sposób jest ująć w tak krótkim czasie wszystkich możliwości ukazania erotyki w poezji, wybrałam dwie pozycje, które według mnie zasługują na miano najlepszych erotyków i najbardziej oddają namiętność kochanków. Pierwszym dziełem jest wiersz Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego „Pyłem księżycowym”. Podmiotem lirycznym w tym wierszu jest być może sam autor, na pewno jest nim człowiek bardzo zakochany. Kochanek poprzez zastosowanie wyliczeń odwołujących się do zjawisk codziennych (np. wiatrem, mlekiem, papierosem,), jak również tych ze strefy marzeń (pył księżycowy) wyznaje kobiecie miłość. Jego słowa przepełnione są oddaniem. Wydaje się jakby zostały napisane pod wpływem namiętności, wyjątkowego przeżycia związanego z jego wybranką. Osoba mówiąca w wierszu chce być dla kochanki wszystkim, a zarazem niczym. Za przykład podaje rzeczy, które są dla nas często nieistotne, wręcz niewidoczne (wiatr), a zarazem rzeczy, bez których często nie możemy się obejść (papieros, ławka, ścieżka). Wielbi kobietę, stawia na piedestale.

Drugim wybranym przeze mnie przedstawicielem poezji jest „Erotyk sensualny” Bogdana Czaykowskiego. Jak w wierszu poprzednim – podmiotem lirycznym może być sam autor, tutaj jednak wychwala znakomitą anatomię kobiecego ciała. Porównuje poszczególne jego części do charakterystycznych cech architektury kolejnych epok, dzięki którym budowle zapierają dech w piersiach. Podmiot liryczny zachwyca się cnotami kobiety, przeciwstawiając jej walory siłom natury, które bledną przy postaci kobiety - wiatr mdleje po kontakcie z jej ciałem, a jeden, drobny ruch jej dłoni krzesa ogień. Jej ciało natomiast porównuje z najpiękniejszymi dziełami, które stworzyła natura - z dorodnymi winogronami, pięknym niebem. Według podmiotu jej piękno z boską mocą potrafi zabić i znów ożywić. Podkreśla, iż nie tylko on wychwala to cudowne zjawisko, robią to nawet anielskie chóry. Namawia każdego do wielbienia seksualności kobiety. Nawołuje „na waszych oczach taki cud się zdarzył (…) zachwycajcie się, ludzie cieleśni!”. Ostatnia zwrotka jest natomiast podziękowaniem dla boga za stworzenie tego cudu.

Kolejny przykład erotyki w literaturze to proza, o której mówi się, że mogłaby dostać „erotycznego Nobla”, gdyby taki istniał. „Spóźnieni kochankowie” Williama Whartona to bajeczna opowieść o dojrzałych ludziach, którzy razem wkraczają w świat namiętności i rozkoszy. Miłość niesie za sobą także pragnienie seksualnej bliskości, a wiek bohaterów nie stanowi dla nich żadnej przeszkody. Wharton pięknie opisuje liczne miłosne akty 71-letniej Mirabelle z czterdziestoletnim Jackiem. Warto też dodać, że Mirabelle jest osobą niewidomą, która poznaje świat erotyzmu poprzez dotyk i smak, co odpowiada obydwojgu kochankom.

Doskonałym przykładem erotyzmu w plastyce jest obraz „Maja naga” autorstwa hiszpańskiego malarza Francisco Jos Goya. Namalowane na przełomie XVIII i XIX wieku dzieło, raziło cenzorów Świętego Oficjum. Modelka zwrócona przodem w kierunku widza, z rękoma założonymi za głowę, odsłaniała całe swoje nagie ciało. Linia nóg przeistaczała się w krągłe biodra, wąską talię, by w końcu sięgnąć pełnych piersi. Kobieta wpatruje się w widza, jej usta jakby miały ochotę uśmiechnąć się za chwilę; spojrzenie jest trochę prowokacyjne, chłodno oceniające patrzącego. Spoglądając na oblicze kobiety odnosi się wrażenie, że mężczyzna przed nią stojący będzie wystawiony na próbę, której może nie znieść. Albo na pokuszenie, któremu mógłby ulec. Do dzisiejszego dnia nie wiadomo kim była modelka. „Maja” w języku hiszpańskim oznacza „piękna”, więc Goya namalował obraz „Nagiej piękności”.

Dzieło „Narodziny Wenus” William Bouguereau przedstawia starożytną wizję nagiej bogini. Malowidło przesycone jest niewinnością i najczystszą postacią piękna. Wywołuje w widzu zachwyt nad pięknem kobiecego ciała i wspaniałe doznania estetyczne.

Treści erotyczne w filmach należy postrzegać z różnych perspektyw: odzwierciedlają obyczajowość erotyczną, kreują ją, oddziaływują na postawy wobec ciała, seksualności, ról płciowych. Ekspresja erotyczna w filmach, obecnie oczywista i powszechna, ma swoją długą drogę ewolucji. Przełamywanie tabu, konwenansów, oporów, wymagało czasu i nie było łatwe. Jako dopełnienie przedstawionego przeze mnie obrazu erotyki omówię fragmenty dwóch filmów. Z pierwszego z nich pochodzi uhonorowana w 2005 r. przez Akademię Filmową MTV najbardziej erotyczna scena tego roku. Jest to film „Sin City” Quentina Tarantino. Postać grana przez Jessicę Alba ma za zadanie uraczyć klientów baru swoimi wdziękami. Scena ta pokazuje piękno kobiecego ciała i niesamowitego erotyzmu płynącego z jego ruchów. Oszałamiająco erotyczna i subtelna jest kolejna scena, którą państwu przedstawię. „American Beauty” reżyserii Sama Mendesa, który potrafił wyśmienicie oddać erotyzm kobiecego ciała. Scena bardzo erotyczna, ale zrobiona ze smakiem. Młoda, piękna, naga (przysłonięta tylko płatkami róż) kobieta, opadające płatki kwiatów, dobrze dobrana muzyka oraz słowa zachwytu wypowiadane przez bohatera – potęgują erotyczne doznania. Oba te fragmenty udowadniają, że ukazanie erotyki niekoniecznie wiąże się z aktem seksualnym.

W przyrodzie bilans musi wyjść zawsze na zero. Jeśli jest białe, jest i czarne, jeśli jest dzieło, musi być też kicz. Tak samo jest z erotyką. Jeśli mamy erotykę, musimy mieć również pornografię.

Wiele osób twierdzi, że pornografia to przeobrażenie się erotyki na skutek dziejów. Nic bardziej mylnego. Pornografia i erotyka, to dwie równoległe dziedziny. Udowadnia nam to Zdzisław Wróbel w swojej książce „Erotyzm w literaturze dawnych wieków”, w której prezentuje nam opowieści ludów nawet sprzed 100 tys. lat p.n.e. W opowieściach tych prezentowane są sceny tak wulgarne, że nie powstydziłby się ich niejeden scenarzysta filmów pornograficznych. Literatura pornograficzna to specyficzny gatunek piśmiennictwa. Trafia do niewielu czytelników (jak zresztą ogólnie pojęta pornografia), a przez innych postrzegana jest jako coś wulgarnego, niegodnego, obrzydliwego.

Jednym z przykładów pornografii w literaturze jest książka Melisy Panarello „Sto pociągnięć szczotką przed snem”. Jest to najgłośniejszy włoski debiut ostatnich lat, a sama autorka początkowo ukrywała swoje nazwisko. Jest to pamiętnik piętnastolatki, lecz nie taki, jakiego spodziewalibyśmy się po tak młodej osobie. Jej wspomnienia przepełnione są historiami nieokiełznanego seksu uprawianego z kolegami, korepetytorem, znajomym z Internetu (starszym o kilkadziesiąt lat), czy przypadkowymi nieznajomymi. Czytelnik ma okazję poznać historię nimfomanii, która urasta do gigantycznych rozmiarów. Poznawania miłości cielesnej we wszystkich możliwych odmianach i konfiguracjach, zatracenia się w seksie bez miłości i bez przyjemności. Czytając te opisane szczegółowo zbliżenia tak młodej dziewczyny oddającej się bez pamięci różnym mężczyznom czuje się niesmak. Czuje się odrazę do dziewczyny, która niszczy swoje życie w tak nędzny sposób, widzimy jak coraz bardziej upada na samo dno. Wyznania nastolatki szokują i odrzucają.

Kolejnym ciekawym przykładem jest dzieło Johna Clelanda „Pamiętniki Fanny Hill”. W przeciwieństwie do poprzedniej pozycji, jest to opowieść fikcyjna mająca miejsce w XIX wiecznej Anglii. Opowiada historię młodej dziewczyny, która trafia do domu publicznego, gdzie jest wdrażana do zawodu prostytutki. Tam też odkryta zostaje jej nimfomania. Szczegółowe opisy stosunków uderzają i odrzucają odbiorcę. Wstrząsająca w swym wulgaryzmie jest scena zbiorowej orgii. Perwersyjna zabawa czterech panów to wzajemne oglądanie stosunków, które odbywają z prostytutkami kolejno na scenie. Cała powieść przepełniona jest perwersyjnymi scenami, fantazjami, wzbudzającymi niesmak lub podniecenie.

Trzecia książka to „Kompleks Portnoy’a” autorstwa Philipa Roth’a, która nie jest typowym przykładem literatury pornograficznej, zawiera jednak wiele takich treści. Jesteśmy świadkami seansu u psychoanalityka Aleksandra Portnoy’a - człowieka uzależnionego od masturbacji z kompleksem bycia Żydem. Powieść zawiera wiele opisów fantazji seksualnych, które non-stop nawiedzają bohatera. Opisywany jest wielokrotny onanizm bohatera podczas przerw między lekcjami, pikników rodzinnych, wykorzystując seksualnie (jeśli można to tak nazwać) papierki po batonach, wydrążone owoce, skarpetki, chusteczki higieniczne, świeże mięso, butelki... i tak można by wymieniać bez końca. Popada w paranoję. Mówi: „Jestem Raskolnikowem masturbacji - lepkie dowody zbrodni są wszędzie!” Portnoy cierpi psychicznie, próbuje ustalić źródło swoich niepowodzeń seksualnych, zatracając się w ciągłej masturbacji.

Gdy mowa jest o ilustracjach przedstawiających nagie ciała (a tym bardziej przedstawiające narządy płciowe, często wyolbrzymione) na myśl przychodzą od razu starogreckie ryciny, indyjska sztuka (dzięki której znana jest nam „Kamasutra”), a o japońskiej sztuce nikt nawet nie wspomina. W przeciwieństwie do starożytnej Grecji, Japonia stosunkowo późno zaczęła przedstawiać tego typu sztukę, bo dopiero w XVII wieku. Głównym twórcą był jeden z najznakomitszych mistrzów drzeworytu – Hokusai, którego rycinę prezentuję. Shunga (bo tak w Japonii określa się takie ilustracje), pt. „Marzenie żony rybaka”, jest dla mnie typowym przedstawieniem pornografii w sztuce. W typowo obsceniczny dla pornografii sposób, ukazany jest stosunek oralny (odrazę potęguje kałamarnica). Widać tu ekspresję, kobieta zdaje się całkowicie oddawać rozkoszy. Shunga ta ma za zadanie podniecenie fizyczne obserwatora, co może uzyskać dzięki nagości, jak również szczegółowo narysowanym narządom płciowym. Jednak typowy obserwator czuje niesmak do tego, co ujrzał.

Ze względów estetycznych i moralnych nie przedstawię państwu fragmentu filmu pornograficznego. Jednak można sobie wyobrazić w jak naturalistyczny sposób ukazany jest tam akt miłości, który w wypadku tego typu filmów sprowadzany jest nie do wspomnianego uczucia, lecz do zaspokojenia instynktów. Wrażenia potęgowane odgłosami wydanymi przez aktorów mają doprowadzić tylko i wyłącznie do podniecenia fizycznego.

Kontrast, który przedstawiłam ukazuje jasno granicę między erotyką a pornografią. Erotyka jest sztuką, to dzieło same w sobie. Za jej pomocą podkreślane jest piękno ludzkiego ciała, jego kształtów, ruchów, specyficznych gestów. Tym różni się od pornografii, która jest obrzydliwym sprowadzeniem seksualności do mechanicznego, wulgarnego, poniżającego, przedmiotowego traktowania drugiego człowieka. Co więcej głównym zadaniem pornografii, jest doprowadzenie odbiorcy do podniecenia, które prowadzi do aktywności seksualnej, czyste zaspokojenie popędu. Erotyzm zaś ma na celu podniecenie duszy, a nie ciała. Ma pobudzać zmysły i wyobraźnię, a nie sprowadzać wszystko do aktu seksualnego. W dzisiejszych czasach zarówno erotyka, jak i pornografia jest wszechobecna. Istnieje granica między jednym a drugi w sztuce, jest ona jednak bardzo elastyczna i dość cienka. Ludzie wyznaczają tę granicę według własnych zasad moralnych, smaku i gustu. To, co dla jednego jest już pornografią, dla drugiego jest jeszcze erotyzmem. Ktoś widząc kobiecy akt może się zbulwersować, ktoś inny zaś uzna to za sztukę. Dla mnie pornografia jest zezwierzęceniem erotyki, odarciem jej z estetyki i piękna sztuki. Erotyka jest czymś subtelnym, podkreślającym piękno ciała. Akt seksualny może być sztuką, gdy jest oparty na jakichś założeniach, kanonach artystycznych i uczuciu. Pięknie opisany stosunek seksualny, to również erotyka. Granica między tymi dwoma pojęciami przesuwa się ciągle i jest coraz cieńsza. To co kiedyś szokowało, dziś jest akceptowane i uznawane za sztukę. To co 10 lat temu było pornograficzne i zbereźne - dziś jest obiektem westchnień krytyków.

strona:    1    2    3    4    5    6  





Motywy erotyczne w literaturze i sztuce. Przedstaw temat na wybranych przykładach wybranej epoki

Ocena:
20/20
Teza: Erotyka jako naturalny element życia jest często stosowanym motywem w literaturze i sztuce współczesnej.

Ocena opisowa nauczyciela: Dojrzały język, ciekawa literatura, dobre wnioski. Brawo! 20 punktów!

Czy można rozgraniczyć erotyzm od pornografii w literaturze i sztuce? Omów zagadnienie odnosząc się do wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Erotyzm i pornografia to dwa sposoby wyrażania seksualności, które można znaleźć zarówno w prozie, jak i w poezji, w filmach i obrazach, rzeźbach oraz w innych dziedzinach sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Poprawny język i styl wypowiedzi, zaskakuje dobór literatury.

Erotyzm i pornografia jako tematy kontrowersyjne w literaturze i sztuce. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Współcześni twórcy chętnie sięgają po erotykę i pornografię w celu zaszokowania czytelnika.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, temat ukazany odważnie i wieloaspektowo. Poprawny styl wypowiedzi.

Erotyka w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie na wybranej kreacji bohatera w literaturze i sztuce współczesnej

Ocena:
19/20
Teza: Erotyzm kobiety jest popularnym motywem sztuki współczesnej. Jego różne oblicza możemy zaobserwować w twórczości artystów XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobra. Umiejętnie poprowadzona argumentacja, ciekawy dobór literatury.

Omów znaczenie nagości w kulturze na przykładzie dzieł z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Nagość fascynowała wielu twórców. Jednak jej znaczenie zmieniało się w zależności od wartości dominujących w danej epoce.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, dobry język i styl wypowiedzi. Można pogłębić analizę problemu.