Pogotowie maturalne: Motywy literackie - Motyw erotyzmu


Omów znaczenie nagości w kulturze na przykładzie dzieł z różnych epok

Człowiek i istota człowieczeństwa to zagadnienia, które interesują filozofów, artystów od zawsze. jednak aby w pełni oddać obraz istoty ludzkiej należy skupić się nie tylko na jego wnętrzu, ale i na cielesności. To właśnie ona, w każdej z epok, była przedmiotem zainteresowania m.in. artystów i myślicieli poszczególnych epok.

Z cielesnością człowieka nierozerwalnie wiąże się jego nagość, odarcie z pewnej tajemnicy. Jej postrzeganie jest odmienne w każdej z epok. Uzależnione jest przede wszystkim od światopoglądu charakterystycznego dla danego okresu historycznego. Ma na nie również wpływ wizja twórcy, ale także pozycja i miejsce, jakie zajmuje człowiek w danych czasach.

Aby ukazać różne aspekty znaczeniowe, ale także to, jak postrzeganie nagości zmieniało się na przestrzeni dziejów, warto poddać analizie kilka wybranych dzieł kultury, powstałych w różnych epokach. W związku z tym wybrałam: tryptyk „Sąd ostateczny” Hansa Memlinga, rzeźbę „Dawid” dłuta Michała Anioła, opowiadanie Tadeusza Borowskiego „U nas w Auschwitz” oraz współczesną komedię produkcji amerykańskiej pt „Borat”. Sądzę, że powyższe dzieła najlepiej oddadzą ukazywanie nagości ludzkiej w epokach, których światopogląd i filozofię reprezentują.

Pierwszym z omawianych przeze mnie dzieł kultury będzie obraz niderlandzkiego malarza Hansa Memlinga pt. „Sąd ostateczny”(tzw. Tryptyk z Gdańska). Powstał on na przełomie dwóch epok (1466- 1473 r.). Jak sam tytuł wskazuje, przedstawia on scenę sądu ludzi przed boskim obliczem. Sędzią jest tu jednak święty Michał, odziany w złocistą zbroję, oznakę siły i władzy, niezwykle mocno kontrastującą z nagością ludzkich ciał, czekających na wyrok. Trzyma on wagę na której ważą się losy człowieka.

W centralnej części widać także doskonale swoisty podział na sferę sacrum, w której znajduje się Chrystus i Apostołowie, a także aniołowie. Wszyscy oni odziani są w szaty bogato zdobione, w żywych, głębokich kolorach. Jest to także wyraz ich świętości, gdyż w średniowieczu jedną z uznawanych dróg do zbawienia była skromność, wyzbywanie się uciech cielesnych. Jedynie Chrystus, który sam był człowiekiem i umarł za ludzkie grzechy, nie jest kompletnie odziany. Ze strefą profanum, do której należą nadzy grzesznicy, łączy go obnażony tors.

Wspomniana strefa profanum jest doskonale widoczna na dole obrazu, w jego prawym skrzydle oraz części lewego. Średniowieczni ciało człowieka traktowali jako źródło grzechu, utrudniające im osiągnięcie życia wiecznego. Takie są właśnie postaci z prawej strony tryptyku. Ich ciała są nagie, a więc ludzie ci za życia popełnili zbyt wiele zła, zostali więc skazani na potępienie. Ich obnażenie wyraża także strach, bezbronność, bezsilność wobec osądu. Twarze potępionych są wyrazem bezgranicznego strachu, bólu. Ich ciała są powyginane w dziwnych, karykaturalnych pozach. Taki los spotkał ich, gdyż na ziemi prowadzili życie niezgodne z ideologią epoki, która nakazywała wyrzeczenie się wszelkich uciech, wręcz ascezę.

Nieco inaczej prezentuje się sytuacja na lewym skrzydle dzieła. Postacie, które się tam znalazły, zostaną zbawione, swoim życiem i postępowaniem zasłużyły na otrzymanie szat, które nosiły za życia. Nie muszą już, nadzy i przestraszeni, czekać na decyzję wagi w rękach św. Michała. Są już spokojni, moment wręczania im odzienia symbolizuje opuszczenie sfery profanum, odejście od grzechu i wejście w sferę wyższą, sakralną. Samo okrycie ich ciał można interpretować jako darowanie win, umożliwienie wejścia do Królestwa Niebieskiego.

Tryptyk Memlinga doskonale obrazuje mentalność i filozofię ludzi średniowiecza. Nagość jest tu symbolem grzechu, źródłem zła.
Inne spojrzenie na cielesność człowieka prezentowali humaniści. Należał do nich Michał Anioł Buonarroti. Jednym z jego najznamienitszych dzieł jest posąg „Dawid”. Przedstawia on postać biblijną w momencie oczekiwania na spotkane przeciwnika, Goliata.

Nagość Dawida ma swoje źródło w światopoglądzie i filozofii epoki. Artysta, jako odrodzeniowy humanista, składa hołd pięknu ludzkiego ciała. W swoim przedstawieniu odwołuje się do antyku. Świadczy o tym szczegółowe odtworzenie anatomicznych szczegółów, gdyż antyczni twórcy także często i chętnie przedstawiali w swoich pracach postacie obnażone, a nie wstydliwie osłaniające ciała. Brak tu wpływu religii chrześcijańskiej, która tak mocno wpłynęła na kształt średniowiecznego tryptyku.

Nawiązaniem do rzeźby antycznej jest tzw. pozycja contraposto, w jakiej ukazany został posąg. Z całej postaci Dawida emanuje siła, spokój, jego nagość jest piękna, a nie wstydliwa czy grzeszna. Jest niezwykle harmonijna, a celowo powiększone dłonie i głowa nie zaburzają proporcjonalności, ale wzmagają wrażenie sił i zdecydowania mężczyzny. Bezwstydne ukazanie nagości świadczy o zatarciu tak wyraźnej w poprzedniej epoce granicy między sferami sacrum i profanum. Wzrok Dawida zwrócony jest w lewą stronę, bez strachu wypatruje on nadejścia Goliata. Michał Anioł uchwycił moment dokładnie przed zadaniem przez młodzieńca śmiertelnego ciosu. To pewne siebie, opanowane spojrzenie i jakby lekki uśmiech błąkający się po twarzy Dawida, ale przede wszystkim brak wstydu spowodowanego całkowitym obnażeniem, świadczą o fascynacji ludzi renesansu cielesnością, a jej akceptowaniu i podziwianiu. Mogą być także wyrazem optymistycznej wizji losów ludzkich w świecie. „Dawid” jest także zobrazowaniem popularnego hasła odrodzeniowego „Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce” /Terencjusz/.

Spojrzenie na kwestię ludzkiej nagości i jej ukazanie zmieniało się wraz z nadejściem nowych epok. Nigdy jednak nie było ono tak drastyczne jak podczas II wojny światowej, w okresie totalitaryzmu. W tym niezwykle dramatycznym okresie powstało dzieło Tadeusza Borowskiego „U nas w Auschwitzu” z cyklu opowiadań „Pożegnanie z Marią”. Bohaterem opowiadania jest Tadek, jednak mimo zbieżności imion opowiadań tych nie można uważać za autobiograficzne, autor jedynie posłużył się doświadczeniami i własną wiedzą.

„U nas w Auschwitzu” składa się z listów, które bohater pisze do Tuśki, prawdopodobnie ukochanej kobiety, z obozu w Oświęcimiu. Opowiada o tym, że wraz z kilkoma innymi został wybrany, aby w obozie w Auschwitz przejść kursy sanitarne uprawniające do leczenia chorych więźniów. Swojej ukochanej przedstawia rzeczywistość obozową. Pisze językiem prostym, pozbawionym patosu. Nawet o najbardziej brutalnych scenach mówi bez większych emocji. Przykładem takiego opisu jest następujący fragment:
„(…) Znasz piwnice Pawiaka? Te żelazne podłogi? Otóż Żydzi nadzy, z rozparzoną po kąpieli skórą, czołgali się po nich tam i z powrotem. Widziałaś kiedyś buty żołnierskie od spodu? Ile tam gwoździ? Otóż Kronszmidt właził takimi butami na gołe ciało i jeździł na czołgającym się człowieku. Dla Aryjczyków było z tym łagodniej, czołgałem się wprawdzie, ale na innym oddziale i nikt na mnie nie wchodził.”

Zacytowany fragment doskonale obrazuje, jak nagość łączyła się w okresie totalitaryzmu z bólem, lękiem, cierpieniem. W tym świecie wszelkie wartości przestawały istnieć, obowiązywał odwrócony dekalog. Ciało człowieka, które powinno wywoływać podziw, stanowić pewną zagadkę stało się drastycznie obnażone, zmaltretowane. Zestawienie nagości więźniów, w tym przypadku Żydów, z pełnym umundurowaniem niemieckiego oficera podkreśla przepaść między nimi. Obnażony człowiek jest bezbronny wobec oprawcy. Wraz z odzieniem pozbawiony został z własnej godności, pozbawiony człowieczeństwa, podstawowych praw jednostki. W takim stanie postawiony zostaje przed katem, który posiada wszystkie atrybuty świadczące o jego sile, władzy. Są to m.in. buty z kolcami, mundur. Wykorzystuje to wszystko, aby znęcać się nad ludźmi, przyczyniać do ich upodlenia.
Tak brutalny sposób ukazania nagości daje obraz pozycji, na jaką w epoce II wojny światowej, w rzeczywistości obozów koncentracyjnych została zepchnięta istota ludzka.

Zarówno doświadczenia II wojny światowej jak i epoki współczesnej, przyczyniły się do całkowitego zaniku tabu, towarzyszącego dotychczas sposobom ukazywania nagości, w czasach obecnych, epoce nazywanej przez krytyków postmodernizmem. Wyrazem tej tendencji jest film amerykańskiego reżysera Larry’ego Charlesa pod tytułem „Borat” (tyt. pełny to „Borat: : Podpatrzone w Ameryce, aby Kazachstan rósł w siłę, a ludzie żyli dostatniej”). Bohaterem tego obrazu jest Borat Sagdiyev, który wraz z przyjacielem reżyserem wyrusza do Stanów Zjednoczonych Ameryki w celu poznania kultury tego kraju i stworzenia na tej podstawie filmu dokumentalnego. Nie potrafi niestety odnaleźć się w realiach Ameryki. Jego zachowanie jest czasem zabawne, jednak zdecydowanie częściej oburzające, wręcz niesmaczne. Całość utrzymana jest w konwencji ironii, pastiszu, sama postać Borata jest ukazana w sposób karykaturalny.

Scena, z której z powodów estetycznych przedstawiłam jedynie kadry, doskonale pokazuje, jak bardzo bezwstydna, wręcz komercyjna jest nagość w XXI w. Obaj mężczyźni widoczni na ilustracjach nie mają w sobie wstydu, między nimi nie ma intymności, napięcia erotycznego. Jest to scena czysto groteskowa, świadczy o tym chociażby ogromny kontrast pomiędzy tuszami obu panów. Niższy mężczyzna jest wręcz monstrualnie gruby, co ma służyć rozbawieniu widza, taniej rozrywce, a nie żadnym wyższym celom. Sam Borat natomiast jest chudy, to w zestawieniu z jego towarzyszem daje efekt komiczny, groteskowy. Cała sytuacja jest zdecydowanie parodią współczesnego wyzbycia się tabu, wstydu, nastania pewnej rozwiązłości zwyczajów. Jest to dosyć smutne, gdyż daje świadectwo temu, że w dzisiejszych czasach już tak naprawdę nic nas nie zaskakuje, nic nie ma dostatecznej siły wyrazu, aby zrobić wrażenie na odbiorcy.

Patrząc na tych dwóch nagich mężczyzn biegających po hotelowym pokoju i rzucających się na siebie bez celu nasuwa się stwierdzenie, że zostali tu sprowadzeni do zwykłej fizjologii, że obudziły się w nich wręcz zwierzęce instynkty.

Cały film to parodia współczesnego spojrzenia na kwestie tabu, tego co wypada robić, mówić i tego co nie. Ukazuje, jak trudno zaskoczyć odbiorcę dzieła w epoce, którą z powodzeniem można by określić mianem „wszystko- już- było”.

Od samego początku istnienia człowieka, poprzez średniowiecze, renesans, aż do czasów najnowszych ludzka nagość i sposób jej ukazania nierozerwalnie wiązały się ze światopoglądem epoki, jej podłożem historycznym kulturowym. Nigdy jednak spojrzenie i przedstawianie tego zagadnienia nie odzierało człowieka z godności, tajemnicy. W średniowieczu, gdzie tak wyraźna była linia oddzielająca sferę sacrum od sfery profanum, cielesność uważano za źródło grzechu, przeszkodę w dążeniu do życia wiecznego. Spojrzenie to zmieniło się w renesansie, gdzie człowiek i jego ciało stanowiło źródło inspiracji, obiekt zainteresowania, niemalże kultu. Całkowicie odmiennie do nagości podchodzono w okresie totalitaryzmu. II wojna światowa uczyniła indywidualną jednostkę częścią tłumu skazanego na rzeź. Tam nagość stała się wyrazem bezbronności, odzierała z godności, upodlała. Widok nagiego ciała nie miał w sobie nic estetycznego, nie działał na zmysły, obnażony człowiek stawał się przedmiotem w rękach oprawców.

Postmodernizm natomiast to epoka, gdzie zanikło wszelkie tabu, nagość stała się towarem ogólnodostępnym, nie wzbudzającym zdziwienia czy tez innych silniejszych odczuć. Nagi człowiek stał się niemalże symbolem kultury masowej, a sama nagość źródłem rozrywki ludzi XXI wieku.

strona:    1    2    3    4    5  





Motywy erotyczne w literaturze i sztuce. Przedstaw temat na wybranych przykładach wybranej epoki

Ocena:
20/20
Teza: Erotyka jako naturalny element życia jest często stosowanym motywem w literaturze i sztuce współczesnej.

Ocena opisowa nauczyciela: Dojrzały język, ciekawa literatura, dobre wnioski. Brawo! 20 punktów!

Czy można rozgraniczyć erotyzm od pornografii w literaturze i sztuce? Omów zagadnienie odnosząc się do wybranych dzieł

Ocena:
20/20
Teza: Erotyzm i pornografia to dwa sposoby wyrażania seksualności, które można znaleźć zarówno w prozie, jak i w poezji, w filmach i obrazach, rzeźbach oraz w innych dziedzinach sztuki.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja bardzo dobra. Poprawny język i styl wypowiedzi, zaskakuje dobór literatury.

Erotyzm i pornografia jako tematy kontrowersyjne w literaturze i sztuce. Przedstaw na wybranych przykładach

Ocena:
20/20
Teza: Współcześni twórcy chętnie sięgają po erotykę i pornografię w celu zaszokowania czytelnika.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dojrzała, temat ukazany odważnie i wieloaspektowo. Poprawny styl wypowiedzi.

Erotyka w literaturze i sztuce. Omów zagadnienie na wybranej kreacji bohatera w literaturze i sztuce współczesnej

Ocena:
19/20
Teza: Erotyzm kobiety jest popularnym motywem sztuki współczesnej. Jego różne oblicza możemy zaobserwować w twórczości artystów XX wieku.

Ocena opisowa nauczyciela: Praca dobra. Umiejętnie poprowadzona argumentacja, ciekawy dobór literatury.

Omów znaczenie nagości w kulturze na przykładzie dzieł z różnych epok

Ocena:
19/20
Teza: Nagość fascynowała wielu twórców. Jednak jej znaczenie zmieniało się w zależności od wartości dominujących w danej epoce.

Ocena opisowa nauczyciela: Prezentacja poprawna, dobry język i styl wypowiedzi. Można pogłębić analizę problemu.